This study aims at investigating the word ‘eye’ inTurkish idioms from a cognitive linguistic perspective to reveal Turkishspeakers’ cognitive schemas of the ‘eye’, and to propose a cultural modelrelating the ‘eye’. The database is composed of idioms containing the word‘eye’ compiled from several monolingual dictionaries of Turkish idioms. Idiomsand their definitions are analyzed in terms of their figurative use of abstractconcepts. The conceptual metaphors and metonymies were identified on the basisof the Conceptual Metaphor Theory (Lakoff& Johnson, 1980; Kövecses, 2000). The findings reveal that the ‘eye’ isgenerally conceptualized as EYE FOR THE FUNCTION OF EYE. Additionally, it isused in the conceptualizations of mental faculties (remembering, intention),emotions (love, sadness), personal characteristics (greed, naiveté), physicalstates (time, death), and cultural elements (evil eye, curses). The studyprovides further support for the interaction among language, body, cognitionand culture in Turkish.
Buçalışma, Türkçe deyimlerde ‘göz’ sözcüğünü bilişsel dilbilimsel bir açıdaninceleyip, göz sözcüğünün Türkçe konuşan bireylerde oluşturduğu bilişselşemaları ortaya çıkarmayı ve ‘göz’e ait kültürel bir model önerisinde bulunmayıamaçlamaktadır. Çalışmanın veri tabanı çeşitli deyimler sözlükleri taranarakelde edilen ve göz sözcüğü içeren deyimlerden oluşmaktadır. Deyimler vetanımları incelenerek soyut kavramların ifadelerindeki değişmeceli kullanımlarsaptanmış ve bu deyimlerin altında yatan kavramsal eğretilemeler vedüzdeğişmeceler KavramsalEğretileme Kuramı (Lakoff ve Johnson, 1980; Kövecses, 2000) çerçevesinde tespit edilip açıklanmıştır. Bulgular, ‘göz’ünçoğunlukla GÖZÜN İŞLEVİ YERİNE GÖZ olarak kavramsallaştığını göstermektedir. Bunun dışında, göz sözcüğünün, zihinsel yetilerin(hatırlama, niyet), duyguların (sevgi, üzüntü), kişilik özelliklerinin (hırs,saflık), fiziksel durumların (ölüm, zaman) ve kültürel ögelerin (nazar, beddua)kavramsallaşmasında kullanıldığını ortaya koymaktadır. Çalışma, dil, beden, biliş ve kültür arasındakiyakın ilişkiye Türkçe üzerinden destek sağlamaktadır.