Geleneksel mimaride birbirinden farklı birçok tasarım yaklaşımları bulunmaktadır. Bu tasarım yaklaşımları belirli bir mimari dil ile ifade edilmektedir. Dünyada çok sayıda geleneksel mimari dil örnekleri mevcuttur. Var olan bu geleneksel dokular ele alınıp incelendiği takdirde bölgeye ait mimari kimliği ortaya koyan birçok kural ve örüntünün var olduğu görülmüştür. Yöresel mimariler rastgele ortaya çıkmış gibi görünse de yıllarca kullanılan yöntemlerin mimari üslupta yarattığı benzerlik belirli bir kuralın oluşumunu sağlamıştır. Bu birikimde yer alan biçimler, kurallar mimari dili tanımlamaktadır. Çalışmada Diyarbakır ili Sur İçi Bölgesi’nde bulunan 4 adet U plan tipli geleneksel konuta ait cepheler, biçim grameri yöntemi ile incelenmiştir. Kullanılan bu yöntem ile konutların, cephesel analizleri yapılıp cephede bulunan açıklıklar kurallar ile tanımlanmıştır. Ayıca her konuta ait planlar tipolojik olarak analiz edilmiştir. Elde edilen veriler aracılığıyla bölgede yapılan ve yapımı devam eden yeni konutların, geleneksel mimari dil ile uyum içerinde olması gerektiği önerisinde bulunulmuştur. Hazırlanan çalışma; tasarım ölçütlerinin, kurallara dayandırılarak üretimin mümkün olabileceğini göstermektedir.
There are different design systems in traditional architecture. These design facilities are with a specific architectural language. There are many examples of traditional architectural languages in the world. When existing traditional textures are examined, it is seen that there are many rules and patterns that make up the texture and reflect the architectural identity of the region. Vernacular architecture created by similarities seem like random emerged in architectural style of the method used for many years has enabled formation of a specific rule. Forms in this experience define the architectural language with rules. In this study, facades of 4 U-plan type traditional houses in the Sur İçi Region of Diyarbakır province were examined by the method of shape grammar. Based on the form grammar method, typological plan analysis and facade analysis of the houses were made and openings on the facade were defined with rules. With the help of data obtained, it has been suggested that the new constructions in the region should be compatible with the traditional architecture. This kind of work; It shows that design criterias can be produced based on rules.