EDUCATIONE 2979-9678 Akdeniz University 10.58650/educatione.1366197 Classroom Education Sınıf Eğitimi Türkiye’de Eleştirel Düşünme Öğretimi Üzerine Lisansüstü Öğrencilerinin Görüşleri https://orcid.org/0009-0005-8270-1840 Sakarya Karslı Emine TC MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI VAN https://orcid.org/0000-0003-2838-4352 Yurteri İlay Sultan TC MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI ÇANAKKALE https://orcid.org/0009-0001-5122-0076 Önder Mutlu TC MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI ÇANAKKALE https://orcid.org/0000-0001-8797-0410 Demir Mehmet Kaan ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ 12 29 2023 2 2 365 395 09 25 2023 12 27 2023 Copyright © 2018, EDUCATIONE 2018 EDUCATIONE

Bu araştırmanın temel amacı, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesinde sınıf eğitimi lisansüstü öğrenimine devam eden öğrencilerin eleştirel düşünme öğretiminin gereklilik durumuna bakış açılarını ve Türkiye’de bu yönde yapılan uygulamalara ilişkin öğrencilerin görüşlerini değerlendirmektir. Nitel araştırma yöntemi olan olgu bilim deseni kullanılarak yapılan araştırmada veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu hazırlanmıştır. 45 kişinin katıldığı araştırıma örnekleminin belirlenmesinde ölçüt örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi ile çözümlenmiştir. Elde edilen bulgular NVİVO12 programı ile modellenmiştir. Araştırma sonucunda sınıf eğitimi lisansüstü öğrencilerin tamamı eleştirel düşünme öğretiminin bir ülke için gerekliğine yönelik görüş belirtmektedirler. Bunun sebebini ise bireysel ve toplumsal unsurlar olarak ifade etmektedirler. Türkiye’de eleştirel düşünme öğretimi düzeyinin yetersizliğini geleneksel öğretim anlayışının terk edilememesine bağlamaktadırlar. Ayrıca Türkiye’de eleştirel düşünme öğretimine dair engellerin temel sebebi olarak aile ve toplum kaynaklı sosyo-kültürel unsurlar ile öğretmenin mesleki yeterliği olarak dile getirmektedirler. Katılımcılar Türkiye’de eleştirel düşünme öğretiminde öğretim programlarının niteliğinin önemini vurgulamaktadırlar. Program niteliğini oluşturan temel unsurların başında ise güncellenebilir ve öğrenci merkezli öğretim programları görülmektedir. Türkiye’de eleştirel düşünme öğretimini geliştirilmesinde eğitimciye yönelik olarak lisans eğitimlerinin nitelikli olmasını önemli görmektedirler. Katılımcıların sınıf içinde eleştirel düşünme öğretimine dair uygulamalarda en çok öğrenci merkezli üst düzey becerileri geliştirmeye yönelik çalışmalar yaptıkları ortaya çıkmıştır.

 Eleştirel düşünme Eleştirel düşünme öğretimi Sınıf eğitimi Akar, C. (2007). İlköğretim öğrencilerinde eleştirel düşünme becerileri. [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi. Arı, D., Özsezer, M. S. B. ve Tarım, K. (2019). İlkokul öğrencileri ile beceri temelli eleştirel düşünme öğretimine dair bir çalışma. International Journal of Social Science, 74, 89-109. http://dx.doi.org/10.9761/JASSS7982 Arpat, S. (2020). Öz düzenleyici öğrenmeyi teşvik etme ile yaratıcı ve eleştirel düşünme becerilerinin gelişimine katkı arasındaki ilişki. (Yayın No.605746) [Yüksek Lisans Tezi, Adnan Menderes Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi. http://hdl.handle.net/11607/4172 Boyraz, C., Çimen, G. ve Turan, A. (2022). Eleştirel düşünme becerisi açısından ilkokul sınıfları: bir karma yöntem araştırması. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(1): 133-143. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2415859 Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., Demirel, F. (2018). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi Yayıncılık. Cross, K. P. (1976). New roles for college teachers. Paper Presented at The American Association of Community and Junior colleges Annual Convention, 4 (56), 17-19. https://eric.ed.gov/?id=ED121403. Çaylan, Ş. (2022). İstihdamda ve eğitimde eleştirel düşünme becerisi. [Yüksek Lisans Tezi, Maltepe Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi. Demir, M. K. (2006). İlköğretim dördüncü ve beşinci sınıf öğrencilerinin sosyal bilgiler derslerinde eleştirel düşünme düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 26(3): 155-169. https://dergipark.org.tr/tr/pub/gefad/issue/6752/90797 Doğan, H. (2011). İlköğretimde fen ve teknoloji dersi programındaki etkinliklerin eleştirel ve yaratıcı düşünme becerilerini geliştirmesine yönelik öğretmen görüşleri. [Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi. http://hdl.handle.net/11508/12304 Dündar, S., Canan, S., Bulut, M., Özlü, Ö., ve Kaçar, S. (2014). Problem çözme sürecinde beyin dalgalarının incelenmesi. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(2), 1-23. DOI: 10.17556/jef.72111 Eğmir, E., Ocak, G. (2017). Eleştirel düşünme öğretim programının öğrencilerin eleştirel düşünme becerisi ve özdeğerlendirme düzeylerine etkisi. Karaelmas Journal of Educational Sciences, 5138-156. DOI:10.30831/akukeg.335388 Ennis, R. H. (1993). Critical thinking assessment. Theory Into Practice, 32(3), 179-186. https://doi.org/10.1080/00405849309543594 Facione, P. A. (1990). Critical thinking: a statement of expert consensus for purposes of educational assessment and instruction. Millbrae, CA: The California Academic Press, 315-423. https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED315423.pdf Facione, P. A., & Facione, N. C. (2013). Critical thinking for life: valuing, measuring, and training critical thinking in all its forms. Inquiry: Critical Thinking Across the Disciplines, 28(1), 5-25. Gömleksiz, N. M., Kan, A. Ü. (2009). Sosyal bilgiler dersi öğretim programının eleştirel düşünme, yaratıcı düşünme ve girişimcilik becerilerini kazandırmadaki etkililiğinin belirlenmesi (Diyarbakır ili örneği). Doğu Anadolu Bölgesi Araştırmaları, 8 (1), 39-49. https://dergipark.org.tr/en/pub/fudad/issue/47181/594083#article_cite Gönül, A., Başar, B. ve Demir, M. K. (2021). Eleştirel düşünme üzerine yapılan tezlerin değerlendirilmesi. Jass Studies-The Journal of Academic Social Science Studies, 14(84): 19-35. 10.29228/JASSS.44540 Gülveren, H. (2007). Eğitim fakültesi öğrencilerinin eleştirel düşünme becerileri ve bu becerileri etkileyen eleştirel düşünme faktörleri. [Doktora tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi. Güven, M. ve Kürüm, D. (2004, Temmuz 6–9). Öğrenme stilleri ve eleştirel düşünme arasındaki ilişkiye genel bir bakış. XIII. Ulusal Eğitim Bilimleri Kurultayı, Bildiri özetleri, Malatya, Türkiye. Haas, P.F., & Keeley, S. M. (1998). Coping with faculty resistance to teaching critical thinking. College Teaching, 46(2), 63-67. https://www.jstor.org/stable/27558883 Kahraman, Z. (2022). Fen bilimleri öğretmenlerinin eleştirel düşünme ve öğretimi hakkındaki görüşlerinin belirlenmesi. [Yüksek Lisans Tezi, Ege Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi. https://hdl.handle.net/11454/75120 Kan, H. (2023). Öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerini geliştirmeye yönelik sınıf içi uygulamaların 21. Yüzyıl öğreten becerileri bağlamında incelenmesi. [Yüksek Lisans Tezi, Gaziantep Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi. Kürüm, D. (2017). Öğretmen adaylarının eleştirel düşünme gücü. [Doktora tezi, Eskişehir Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi. Nas, M. (2021). Sınıf öğretmenlerinin öğrencileri eleştirel düşünmeye yönlendirme eğilimlerinin incelenmesi. [Yüksek Lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi. Önal, İ. ve Erişen, Y. (2019). Öğretmen yetiştirme programlarında eleştirel düşünme becerilerinin kazandırılması ihtiyacı. Akdeniz Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2 (1), 62-78. https://dergipark.org.tr/en/pub/akuned/issue/48807/581460 Öz, E. (2020). Öz düzenlemeli öğrenmenin yaşam boyu öğrenme ve eleştirel düşünme eğilimleri üzerine etkisi. [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi. Palavan, Ö., Gemalmaz, N. ve Kurtoğlu D. (2015). Sınıf öğretmenlerinin eleştirel düşünme becerisine ve eleştirel düşünme becerisinin geliştirilmesine yönelik görüşleri. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitü Dergisi, 12 (30), 26-49. https://dergipark.org.tr/en/pub/mkusbed/issue/19576/208807 Polat, M. (2022). İlkokullarda çalışan yönetici ve öğretmenlerin eleştirel düşünme eğiliminin incelenmesi. [Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi. Sayın, Z., ve Seferoğlu, S. S., (2016). Yeni Bir 21. Yüzyıl becerisi olarak kodlama eğitimi ve kodlamanın eğitim politikalarına etkisi. Akademik Bilişim, Turkey. Schleicher, A. (2016), Teaching Excellence through Professional Learning and Policy Reform: Lessons from around the World, International Summit on the Teaching Profession, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/9789264252059-en. Schwab, K. (2018). The global competitiveness report 2018. World Economic Forum. https://apo.org.au/node/262576 Semerci, Ç. (2003). Eleştirel düşünme becerilerinin geliştirilmesi. Eğitim ve Bilim Dergisi, 28 (127), 64-70. Supon, V. (1998). Penetrating the barriers to teaching higher thinking. The Clearing House, 71(5), 294-296. https://www.jstor.org/stable/30189378 Szabo, Z. K., Körtesi, P., Guncaga, J., Szabo, D., & Neag, R. (2020). Examples of problem-solving strategies in mathematics education supporting the sustainability of 21st-century skills. Sustainability, 12(23), 10113. doi:https://doi.org/10.3390/su122310113 Tok, E. ve Sevinç, M. (2010). Başarılı zekâ kuramına dayalı eğitim uygulamaları. Electronic Journal of Social Sciences, 9(32). https://hdl.handle.net/11499/41770 Vural, R. A. ve Kutlu, O. (2004). Eleştirel düşünme: ölçme araçlarının incelenmesi ve bir güvenirlik çalışması. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13 (2). https://dergipark.org.tr/tr/pub/cusosbil/issue/4370/59779 Yeşilpınar, M., Doğanay, A. (2014). Sınıf öğretmenleri ve öğretmen adaylarının eleştirel düşünmenin öğretimine yönelik öz-yeterlilik algıları. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 43(2), 57-82. https://doi.org/10.14812/cufej.2014.013 Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.