Māturīdiyya is a sect that is attributed to Abū Manṣūr al-Māturīdī (d. 333/944) who was from Transoxiana (Mā-warāʾ al-Nahr) and its roots are based on Imām al- ‘Azām Abū (d. 150/767). Abū Manṣūr al-Māturīdī, as an accredited The Ḥanafī jurists and a great commentator, made a great effort to understand both the creed and fiqh aspects of Hanafiyya and developed and systematized Abū Ḥanīfa's creed views. At the same time, he gave valuable works such as Kitâbü't-Tawhid and Taʾwīlāt al-Qurʾān and educated valuable students. His students, students of his students and their followers have taught Mâturîdî's works and tried to spread his views. Among them, Abū l-Yusr Muḥammad al-Bazdawī (d. 493/1100), Abū l-Muʿīn al-Nasafī (d. 508/1114), ʿAlāʾ al-Dīn al-Samarqandī (d. 539/1144), and Nūr al-Dīn al-Ṣābūnī (d. 580/1184) and many other Hanafī-Māturīdi scholars from Transoxiana have produced original works to summarize or explain al-Māturīdī's views. Thus, they contributed to the spread of al-Māturīdī in Transoxiana by highlighting Abū Manṣūr al-Māturīdī's name and views. In this context, this article aims to reveal, chronologically and briefly, how the Ḥanafī scholars from Transoxiana contributed to the development of Māturīdiyya in the X, XI, XII and XIII. centuries.
Mâtürîdîlik, Mâverâünnehirli Ebû Mansûr el-Mâtürîdî’ye (ö. 333/944) nispet edilen ve kökleri İmam Azam Ebû Hanîfe’ye (ö. 150/767) dayanan bir mezheptir. İmam Mâtürîdî, icâzet veren Hanefi bir fakih, büyük bir müfessir olarak Hanefiliğin hem itikâdî yönünün hem de fıkıh yönünün doğru anlaşılmasına büyük çaba sarf ederek Ebû Hanîfe’nin itikâdî görüşlerini geliştirip sistemleştirmiştir. Aynı zamanda o, Kitabü’t-Tevhid ve Te’vilâtü’l-Kur’ân gibi çok değerli eserler vermiş ve değerli öğrenciler yetiştirmiştir. Onun öğrencileri, öğrencilerinin öğrencileri ve onların takipçileri Mâtürîdî’nin eserlerini okutmuşlar ve onun görüşlerini yaymaya çalışmışlardır. Hatta onlardan Ebü’l-Yüsr el-Pezdevî (ö. 493/1100), Ebü’l-Muîn en-Nesefî (ö. 508/1115), Necmüddin Ömer en-Nesefî (ö. 537/1142) ve Nûreddin es-Sâbûnî ( ö. 580/1184) gibi çok sayıda Mâverâünnehirli Hanefî-Mâtürîdî âlim, İmam Mâtürîdî’nin görüşlerini özetlemek veya açıklamak için özgün eserler ortaya koymuşlardır. Böylece onlar, bir taraftan İmam Mâtürîdî’nin ismini ve görüşlerini öne çıkararak, Mâtürîdîliğin Mâverâünnehirde yayılışına katkıda bulunmuşlardır. Bu bağlamda bu makale, Mâverâünnehirli Hanefî âlimlerin X, XI, XII ve XIII. asırlarda Mâtürîdîliğin gelişimine nasıl katkı sağladıklarını irdeleyerek kronolojik ve özet olarak ortaya koymayı amaçlamaktadır.