İstanbul Hukuk Mecmuası 2636-7734 2667-6974 Istanbul University 10.26650/mecmua.2025.83.3.013 Public Law (Other) Kamu Hukuku (Diğer) A Qualitative Research on the Fundamental Problems in the Application of Value Added Tax Refund in Exports in the Turkish Tax System Abstract Türk Vergi Sisteminde İhracatta Katma Değer Vergisi İade Uygulamasında Yaşanan Temel Sorunlara Yönelik Nitel Bir Araştırma https://orcid.org/0000-0003-2617-1652 Kaba Hacer Sakarya Üniversitesi, Hukuk Fakültesi, Kamu Hukuku, Mali Hukuk Anabilim Dalı https://orcid.org/0000-0002-5930-9200 Beşel Furkan Sakarya Üniversitesi, Siyasal Bilgiler Fakültesi Maliye Bölümü, Mali Hukuk Anabilim Dalı 10 24 2025 83 3 1169 1188 12 21 2024 08 25 2025 Copyright © 1935, İstanbul Hukuk Mecmuası 1935 İstanbul Hukuk Mecmuası

The main reasons for the implementation of value added tax (VAT), one of the efforts to transition to a modern tax system, in Turkey are to comply with the European Union (EU) and to eliminate the negativities caused by the previously implemented expenditure taxes. VAT has become an important expenditure tax applied in many countries today due to the advantages it provides to the tax systems of the countries. VAT refund in exports is one of the main factors that make this tax important. Export transactions carried out in accordance with the legislation regarding VAT refund application in exports are exempt from VAT. If taxes have been collected on transactions within this scope domestically, the taxes collected can be refunded due to the export exemption. In accordance with the principle of taxation in the destination country for goods and services within the scope of VAT export exemption, goods or services are cleared of VAT at the export stage. Thus, in foreign trade transactions, exports are exempted from tax and imports are taxed. The aim of this study is to identify the main problems encountered in the VAT refund mechanism applied to exports in the Turkish tax system and to offer practical solutions to these problems. For this purpose, the researcher sought answers to the questions “What are the main problems experienced in the VAT refund process in exports in Turkey?” and “What strategies should be developed to solve the problems experienced in the VAT refund process in exports in Turkey?” throughout the study. In the study, the interview method, which is one of the qualitative research methods, was used. “Criterion sampling”, a product of the “purposeful sampling” method, was used in the selection of the participants taking part in the research. In this context, the working group of the research consists of fifteen certified public accountants who have been practicing the profession for at least five years and working with large taxpayer groups. The data generated using the semi-structured interview technique was analyzed inductively using the thematic coding method with a computer program. According to the research findings analyzed in conjunction with theory and judicial decisions, it has been determined that the main problems experienced in the VAT refund process in Turkey are in terms of the implementation of the relevant legislation and the processing time of refund requests.

Modern vergi sistemine geçiş çabalarından biri olan katma değer vergisinin (KDV), Türkiye’de temel uygulanma gerekçelerinin Avrupa Birliği (AB)’ne uyum sağlamak ve öncesinde uygulanan gider vergilerinin neden olduğu olumsuzlukları ortadan kaldırmak olduğu söylenebilir. KDV, ülkelerin vergi sistemlerine sağladığı avantajlar nedeniyle günümüzde birçok ülkede uygulanan önemli bir gider vergisi konumuna gelmiştir. İhracatta KDV iadesi bu vergiyi önemli kılan unsurların başında gelmektedir. İhracatta KDV iade uygulamasıyla ilgili mevzuata uygun şekilde gerçekleştirilen ihracat işlemleri KDV’den istisna edilmektedir. Yurtiçinde bu kapsamdaki işlemler üzerinden vergi alınmış ise alınan vergiler ihracat istisnası nedeniyle iade edilebilmektedir. KDV’de ihracat istisnası kapsamındaki mal ve hizmetlerde varış ülkesinde vergilendirme ilkesi gereği, mal veya hizmetler ihracat safhasında KDV’den arındırılmaktadır. Böylece dış ticaret işlemlerinde ihracatlar vergi dışı tutularak ithalatlar vergilendirilmektedir. Bu çalışmanın amacı Türk vergi sisteminde ihracatta uygulanan KDV iade mekanizmasında karşılaşılan temel sorunları tespit etmek ve bu sorunlara yönelik pratik çözüm önerileri sunmaktır. Bu amaç doğrultusunda araştırmacı çalışma boyunca “Türkiye’de ihracatta KDV iade sürecinde yaşanan temel sorunlar nelerdir?” ve “Türkiye’de ihracatta KDV iade sürecinde yaşanan sorunların çözümü için hangi stratejiler geliştirilmelidir?” sorularına yanıt aramıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden biri olan görüşme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada yer alan katılımcıların seçiminde “amaçlı örneklem” yönteminin bir ürü olan “ölçüt örnekleme” kullanılmıştır. Bu bağlamda araştırmanın çalışma grubu en az beş yıldır mesleği icra eden ve büyük mükellef gruplarıyla çalışan on beş yeminli mali müşavirden meydana gelmektedir. Yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılarak oluşturulan veriler, bir bilgisayar programıyla tematik kodlama yönteminde tümevarımsal bir yolla analiz edilmiştir. Teori ve yargı kararları ile bağdaştırılarak analiz edilen araştırma bulgularına göre Türkiye’de KDV iade sürecinde yaşanılan temel sorunların ilgili mevzuatın uygulanması ve iade taleplerinin gerçekleştirilme süresi noktasında yaşandığı tespit edilmiştir.

 Katma değer vergisi Vergi iadesi İhracat İstisna Nitel araştırma Value added tax Tax refund Export Exception Qualitative research Akın M, Türkiye’de İhracatta Katma Değer Vergisi İade Sistemi: Afyonkarahisar İli Uygulaması (YaYımLanmamış Yüksek Lisans Tezi 2010). google scholar Aktan CC, Gencel U ve Yay S, “Vergi Reformu Mu ? Yoksa Vergi Deformu Mu? Türk Vergi Sisteminde Bitmek Bilmeyen Mevzuat Değişiklikleri ve Ortaya Çıkardığı Tahribatlar Üzerine” (2019) 17(33) Yönetim Bilimleri Dergisi 165–186. google scholar Başer H, Türkiye'de Katma Değer Vergisinde İade Uygulaması ve Sonuçları (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi 2011). google scholar Creswell JW, Nitel Araştırma Yöntemleri, çev. Mesut Bütün ve Selçuk Beşir (3. Bası, Siyasal Kitabevi 2015). google scholar Çetik A, Mal ve Hizmet İhracı ile İhraç Kayıtlı Satışlarda KDV Uygulaması ve İade Süreci (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi 2011). google scholar Dale LR, “The Effects Of The Value Added Tax Rebate On Sales To Vısıtors To England And Ireland” (2001) 4(1) Proceedings of the Academy of Economics and Economic Education 27-33. google scholar Demir E, Türkiye’de İhracatta KDV İstisnası ve Avrupa Birliği Uygulaması ile Karşılaştırılması (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi 2010). google scholar Demirci Z ve Avcı O, “KDV’Ye Yeni Bir Öneri: İngiliz Modeli” (2019) 21(2) Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi https://doi.org/10.32709/akusosbil.463807 Erişim Tarihi 04.09.2024. google scholar Ebrill, L, Keen M, Bodin JP ve Victoira S, The Allure of the Value-Added Tax (2002) June Finance & Development 44-47. google scholar Edizdoğan N ve ÇelikkaYa A, Vergilerin Ekonomik Analizi (2. Bası, Dora YaYıncılık 2012). google scholar El-GanainY A ve Alm J, “Value-Added Taxation and Consumption” International Tax Public Finance (2013) 20 https://doi.org/10.1007/s 10797-012-9217-0> Erişim Tarihi 10.06.2023. google scholar European Commission, “VAT Refunds and Reimbursements : A Quantitative And Qualitative StudY” (Final Report 2019) https://taxation-customs.ec.europa.eu/sYstem/files/2019-06/vat_refunds_final_report_rev1.pdf Erişim Tarihi 01.03.2023. google scholar Glesne C, Nitel Araştırmaya Giriş, çev. Ali ErsoY ve Pelin Yalçınoğlu (2. Bası, Anı YaYıncılık 2013). google scholar Güngör G, “Türk Vergi Sisteminde Katma Değer Vergisinin Tarihi, Vergi Gelirleri İçerisindeki Yeri ve Reform İhtiYacı” (2017) 219 Vergi Raporu 75-87. google scholar Hodzic S ve Celebi H, “Value-Added Tax And Its EfficiencY: Eu-28 And TurkeY” UTMS Journal of Economics (2017) 8(2) 79-90. google scholar Husserl E, Fenomenoloji Üzerine Beş Ders, çev. Harun Tepe (Bilgesu YaYıncılık 2010). google scholar İmamoğlu EM, Türkiye’ de KDV İhracat İstisnaları ve Mal İhracatında Uygulama Analizi (YaYımlanmamış Yüksek Lisans Tezi 2019). google scholar Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği, RG 26.04.2014/28983. google scholar Kuş E, Nitel-Nicel Araştırma Teknikleri, (3. Bası, Anı Yayıncılık 2009). google scholar Lent GE, Casanegra, M ve Guerard M, “The VaLue-Added Tax in DeveLoping Countries” (1973) (20)2 IMF Staff Papers <fiLe:///C:/Users/ ASUS/DownLoads/024-articLe-A002-en%20(1).pdf> Erişim Tarihi 20.04.2023 google scholar MaxweLL, JA, Nitel Araştırma Tasarımı, çev. Mustafa Çevikbaş (3. Bası, NobeL YaYıncıLık 2018). google scholar Merriam, SB, Nitel Araştırma, çev. SeLahattin Turan (3. Bası, NobeL YaYıncıLık 2013). google scholar Odabaşı C, İndirimli Orana Tabi İşlemlerde KDV İade Sistemi, Karşılaşılan Sorunlar ve Çözüm Önerileri: Örnek Bir Uygulama (YaYımLanmamış Yüksek Lisans Tezi 2018). google scholar OECD, “Consumption Tax Trends, VAT/GST and Excise Rates, Trends and PoLicY Issues” (OECD PubLishing, Paris, 2020). https://doi.org/ 10.1787/152def2d-en Erişim Tarihi 10.05.2023. google scholar OECD, “InternationaL VAT/GST GuideLines” (OECD PubLishing, Paris, 2017) http://dx.doi.org/10.1787/9789264271401-en Erişim Tarihi 10.05.2023. google scholar Oflas G, Türkiye’de Katma Değer Vergisinde İhracat İstisnası ve Ekonomiye Etkisi (YaYımLanmamış Yüksek Lisans Tezi 2016). google scholar ÖnceL M, KumruLu A ve Çağan N, Vergi Hukuku (27. Bası, Turhan Kitabevi 2018) google scholar Özcan MH, Tekirdağ’da İhraç Kayıtlı Satış KDV İade Uygulamasına Yönelik Memnuniyetin Ölçülmesi (YaYımLanmamış Yüksek Lisans Tezi 2019). google scholar SeeLkopf L, Bubek M, Eihmanis E, Ganderson J, Limberg J, MnaiLi Y, ZuLuaga P ve GenscheL P, “The rise of modern taxation: A new comprehensive dataset of tax introductions worLdwide” (2021) 16 Review of InternationaL Organizations, https://doi.org/10.1007/ s11558-019-09359-9 Erişim Tarihi 04.03.2024. google scholar Stiglitz, JE, “Initiative for Policy Dialogue Working Paper Series” (Ekim 2009) In Development-Oriented Tax Policy http://policydialogue. org/files/publications/ch6_Nada_O_William_Jack.pdf Erişim Tarihi 20.04.2023 google scholar TaYLar Y, “ÖzeL EsasLara İLişkin UYguLama ve Yargı KararLarı Perspektifinden Vergi Hukukunda Hukuka AYkırı Bir İşLemden Hukuka UYgun google scholar Bir TarhİYat Çıkıp ÇıkmaYacağı Sorunu” (2021) 12(2) İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 12(2) 774-790. google scholar Türkdoğan O ve Gökçe O, Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemi (Çizgi Kitabevi 2012). google scholar Usta M ve Gerekan B, “İhracattan Doğan KDV İade Sürecinin Başarısını EtkileYen Faktörler : Yeminli Mali Müşavirler Üzerine Bir Araştırma” (2017) 10(2) Muhasebe ve Vergi UYgulamaları Dergisi 235-260. google scholar Usta M, İhracattan Doğan KDV İade Sürecinin Başarısını Etkileyen Faktörler: Yeminli Mali Müşavirler Bir Araştırma (YaYımlanmamış Yüksek Lisans Tezi 2016). google scholar Ünal B ve Marşap B, “TürkiYe’de İhracatı Teşvik Politikaları Kapsamında KDV İadesi” (2018) 2(4) Yönetim, Ekonomi ve Pazarlama Araştırmaları Dergisi 45-57. google scholar Yıldırım A ve Şimşek H, Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri (10. Bası, Seçkin YaYınları 2016). google scholar Yıldız UE, (2021), Türkiye’de Mal İhracatı Yapan İşletmelerin Katma Değer Vergisi (KDV) İade Süreci ve Bir Uygulama (YaYımlanmamış Yüksek Lisans Tezi 2021). google scholar