Bu makale, 19. yüzyıl sonlarında Osmanlı Devleti’nin Arap Yarımadası’nın güneyine yönelik siyasetini, bu siyasetin şekillenmesinde etkili olan danışman figürlerden biri olan Seyyid Fazıl Alavi Paşa’nın rolü ve kişisel siyaset tahayyülü çerçevesinde incelemektedir. II. Abdülhamid’in Yıldız Sarayı çevresinde konumlanan Arap danışmanları arasında yer alan Fazıl Paşa, yalnızca sembolik bir temsilci değil, aynı zamanda bilgi üreten, sahaya dair analizler geliştiren ve Osmanlı merkezine stratejik öneriler sunan etkin bir siyasi aktör olarak değerlendirilmiştir. Çalışmada, Fazıl Paşa’nın Zafar, Maskat, Yemen ve çevresindeki bölgelere yönelik Osmanlı adına nüfuz kurma girişimleri, onun sadece sadakat bildiren bir yerel lider değil, aynı zamanda müstakil bir emirlik kurarak düzen inşa etmeyi hedefleyen bir “muslih” (ıslah edici/arabulucu) olduğunu göstermektedir. Paşa’nın, bölgedeki aşiret yapıları ile Osmanlı merkezi arasında arabuluculuk yaparak, merkezî otoritenin meşruiyetini yerel düzlemde tahkim etmeye yönelik çabaları; hem Osmanlı’nın İngiltere karşısında manevra alanı yaratma stratejileriyle hem de saraya yakın danışman figürlerin dış politika yapım sürecindeki etkisiyle doğrudan ilişkilidir. Makale, nitel tarihsel analiz yöntemiyle hazırlanmış; araştırma sürecinde Osmanlı Arşivi ve British Foreign Office belgeleri, hatıratlar ve dönemin literatüründen elde edilen veriler kullanılmıştır. Bu çerçevede çalışma, Osmanlı’nın Arap Yarımadası’nın güneyine ilişkin siyasî vizyonunu, merkez–çevre ilişkileri ile yerel aktörlerin kişisel siyaset tahayyülleri arasındaki etkileşim bağlamında analiz ederek; modern öncesi imparatorluklarda yerel figürlerin dönüştürücü potansiyeline dair literatüre kuramsal bir katkı sunmayı hedeflemektedir.
This article examines the Ottoman Empire’s policy toward the southern Arabian Peninsula in the late 19th century, within the framework of the role and personal political imagination of Sayyid Fadl Alawi Pasha, one of the advisory figures influential in shaping this policy. Fadl Pasha, among the Arab advisors positioned around Abdulhamid II’s Yıldız Palace, was not only a symbolic representative, but also an active political actor who produced knowledge, developed field analyses, and offered strategic proposals to the Ottoman center. His efforts to establish influence on behalf of the Ottomans in Dhofar, Muscat, Yemen, and nearby regions show that he was not merely a local leader declaring loyalty, but a “muslih” (reformer/mediator) aiming to build order through founding an autonomous emirate. His role as a mediator between tribal structures and the Ottoman center, and his attempts to reinforce the legitimacy of central authority at the local level, were directly linked to the Ottoman strategy of gaining diplomatic maneuvering space against Britain, and to the influence of advisors close to the palace in foreign policy-making. The article uses a qualitative historical analysis method and is based on Ottoman Archives, British Foreign Office documents, memoirs, and the literature of the period. It analyzes the Ottoman political vision for the southern Arabian Peninsula through the interaction between center–periphery relations and local actors’ personal political imaginations, aiming to contribute theoretically to the literature on the transformative role of local figures in pre-modern empires.