İBN SÎNÂ’NIN Şifâ külliyatının Burhân risâlesiAristoteles’in İkinci Analitikler kitabını yakından takip eder fakat en az ikihususta ondan önemli bir biçimde ayrılır.1 Bu farklılıklar bilimsel araştırmaiçin uygun metodoloji meselesiyle bir bilimin ilk ilkelerinin nasıl elde edildiğisorusu bağlamındadır. Başka bir deyişle bir bilim adamı, daha temel birtakımöncüllerden çıkarsamaksızın tümdengelimci bir bilimin ilk aksiyomlarına ya dahipotezlerine nasıl ulaşır? İbn Sînâ’nın bize söylediği ideal durum, terimlerarasında bulunup mutlak tümel kesinliğe imkan veren zâtî ilişki kavrandığındagerçekleşmektedir. İbn Sînâ sonradan, ilk ilkelere ulaşmak için Antik ve OrtaÇağ bilim adamları tarafından kullanılan muhtemelen daha ilginç iki metot dahaekler. Bunlar, Aristotelesçi tümevarım (Arapça istikrâ, Yunanca epagôgê) vearaştırma ya da deney (Arapça tecrübe, Yunanca empeiria) metotlarıdır. İbnSînâ, kendi anladığı şekliyle Aristotelesçi tümevarımı sert bir şekildeeleştirir. Ona göre tümevarım, sağladığını iddia ettiği mutlak, tümel ve kesinönermelere ulaştırmaz. Bunun yerine İbn Sînâ bir bilimsel araştırma aracıolarak deney metodunu geliştirir. Deney, “mutlak” ilkeler sağlayamamasınarağmen, doğa bilimcisi, “koşullu” ve bir bilimde ilk ilkeler olarak işlevgörebilen tümel ilkeleri keşfetmek için deneyi kullanabilir.