Journal of Istanbul University Law Faculty

1303-4375

Istanbul University

ANAYASA MAHKEMESİ’NİN BİREYSEL BAŞVURU KARARLARININ “BAŞVURU YOLLARININ TÜKETİLMESİ” ÖLÇÜTÜ AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ=(EVALUATION OF THE DECISIONS OF CONTITUTIONAL COURT ON INDIVIDUAL APPLICATIONS IN TERMS OF “EXHAUSTION OF APPLICATION REMEDIES”CRITERIA

Sabri Çelikyay

Hakan

11 08 2016

73 1 21 61 02 04 2016

1935

Journal of Istanbul University Law Faculty

ÖzetBu çalışmada, Türkiye’de 2010 yılında yapılan anayasa değişikliği sonrasında 2012 yılında yürürlüğe giren, Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yolunun kabul edilebilirlik incelemesinde dikkate alınan ölçütlerden birisini oluşturan “başvuru yollarının tüketilmesi” ölçütü değerlendirilmektedir. Çalışmada, “başvuru yollarının tüketilmesi” ölçütünün teorik arka planında yer alan ikincillik (subsidiarite) ilkesi ele alındıktan sonra, başvuru yolları kavramı, tüketilmesi gereken başvuru yollarının neler olduğu ve bu kuralın istisnaları teorik çerçevede ana hatları ile incelenmekte, Anayasa Mahkemesi’nin bireysel başvuru kararlarının değerlendirilmesi ile konunun somutlaştırılması sağlanmakta, böylece uygulayıcılar için yol gösterici bir çalışmanın ortaya konulması amaçlanmaktadır.Anahtar Kelimeler: Bireysel Başvuru (Anayasa Şikâyeti), Türk Anayasa Mahkemesi, Başvuru Yollarının Tüketilmesi.AbstractThis study evaluates the criteria of “exhaustion of application remedies” which constitutes one of the criteria in the investigation of admissibility of individual application to constitutional court that come into force in 2012 after the constitutional amendment in 2010 in Turkey. In the study, firstly, the principle of subsidiarity which located in the theoretical background of “exhaustion of application remedies” criteria will be handled and then the concept of remedies, exhaustion of remedies and exceptions of the rules will be examined in atheoretical framework. This study, after concretizing the subject by evaluation of individual application decisions of the Constitutional Court, aims to introduce a guide study for practitioners.Keywords: Individual Application (Constitutional Complaint), Turkish Constitutional Court, Exhaustion of Application Remedies.

Bireysel Başvuru (Anayasa Şikâyeti) Türk Anayasa

ALİYEV, Cabir. Anayasa Şikâyeti, İstanbul, Beta, 2010.

ALTAN, Alparslan, Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru (Anayasa Şikayeti / Anlamı, Kapsamı ve Olası Sorunlar), TBB Yayını, Ankara, 2011, s.142-152.

AYDIN, Öykü Didem. “Türk Anayasa Yargısında Yeni Bir Mekanizma: Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru”, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt XV, Sayı 4, Yıl 2011, s.121-170.

ATASOY, Hakan, “Türk Hukukunda Bireysel Başvuru Yolu”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, Yıl 3, Sayı 9, Nisan 2012, s.71-98.

BAAMONDE, Maria Emilia Casas. “Amparo Başvurusu”, Anayasa Yargısı 26, 2009, s.101-110.

CENTEL, Nur-ZAFER, Hamide. Ceza Muhakemesi Hukuku, Yenilenmiş ve Gözden Geçirilmiş 5. Bası, İstanbul, Beta, 2008.

ÇAKMAZ, Eylem. “Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Kapsamında Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Yolu”, Türkiye’de Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru (Anayasa Şikayeti), Editör, Sevtap Yokuş, Ankara, Seçkin, 2014, s.43-73.

ÇELİK, Mustafa Selman. “Anayasa Şikayeti (Bireysel Başvuru), Kabuk Edilebilirlik İncelemesi ve Bu Kapsamda Önemli Zarar Kriteri”, Türkiye’de Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru (Anayasa Şikayeti), Editör, Sevtap Yokuş, Ankara, Seçkin, 2014, s.155-184.

DEYNEKLİ, Adnan. “Yargıtayın Anayasa Şikayetine Bakışı”, Bireysel Başvuru-Anayasa Şikâyeti, Editör Musa Sağlam, HUKAB Sempozyum Serisi 1, Ankara, 2011, s.77-88.

DOĞRU, Osman, Bireysel Başvuru Rehberi, İstanbul, Legal, 2012.

DOĞRU, Osman. “Bireysel Başvurunun Embriyon Çağı”, Güncel Hukuk, Eylül 2013/9-117, s.28-32.

EGLI, Jean-François, “Anayasa Yargısında Bireysel Başvuru (İsviçre Hukukundaki Sistem ve Denemeler)”, Anayasa Yargısı 9, Ankara, 1993, s.357-365.

EKİNCİ, Hüseyin. “Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvurularda Bir Kabul Edilebilirlik Koşulu Olarak ‘Başvuru Yollarının Tüketilmesi’ Sorunu”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, Ekim 2012, Sayı 11, Yıl 3, s.1-20.

EKİNCİ, Hüseyin. “Anayasa Mahkemesi Kanunu Çerçevesinde Bireysel Başvuruların İncelenmesi Usulü”, Bireysel Başvuru-Anayasa Şikâyeti, Editör Musa Sağlam, HUKAB Sempozyum Serisi 1, Ankara, 2011, s.137-160.

GÖREN, Zafer. Anayasa Hukuku, Yetkin, Ankara, 2011.

GÖREN, Zafer. “Anayasa Mahkemesi’ne Kişisel Başvuru (Anayasa Şikayeti)”, Anayasa Yargısı 11, Ankara, 1994, s.97-134.

GÖREN, Zafer. Bireysel Başvuru, Yetkin, Ankara, 2013.

GÖZLER, Kemal. Anayasa Hukukunun Genel Teorisi, Cilt II, Ekin Yayınları, Bursa, 2011.

GÖZTEPE, Ece. Anayasa Şikayeti, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayını, Ankara, 1988.

GÖZTEPE, Ece. Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Paneli (Anayasa Şikayeti / Anlamı, Kapsamı ve Olası Sorunlar) içinde, TBB Yayını, Ankara, 2011, s.32-65.

GÖZTEPE, Ece. “Türkiye’de Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru Hakkının (Anayasa Şikâyeti), 6216 Sayılı Kanun Kapsamında Değerlendirilmesi, TBB Dergisi, Yıl 2011, Sayı 95, s.13-40.

GÜRÜHAN, Caner. “Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Yolunun Ceza Mahkemelerinde Verilen Kararlar Bakımından Değerlendirilmesi”, Türkiye’de Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru (Anayasa Şikayeti), Editör, Sevtap Yokuş, Ankara, Seçkin, 2014, s.111-132.

HOLZINGER, Gerhart. “Avusturya Anayasa Hukukunda Anayasa Şikayeti ve Bireysel Başvuru”, Anayasa Yargısı 26, Ankara, 2009, s.61-79.

İNCEOĞLU, Sibel. “Etkili Başvuru Hakkı”, İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi ve Anayasa-Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Kapsamında Bir İnceleme, Editör Sibel İnceoğlu, 2. Baskı, İstanbul, Beta, 2013, s.439-457.

KANADOĞLU, Korkut-ODER, Bertil Emrah. “Anayasa Mahkemesi’nin Twitter Kararı: Usul ve Esasa İlişkin Sorunlar”, Güncel Hukuk, Temmuz 2014/7-127, s.50-54.

KATMAN, Esra. “Bir İç Hukuk Yolu Olarak Bireysel Başvuru ve Etkinliği Sorunu”, TBB Dergisi, Yıl 2013, Sayı 107, s.19-50.

KARAN, Ulaş. “Bireysel Başvuru Usulünün İlk Dokuz Ayına Dair Kısa Bir Değerlendirme-Beklentinin Neresindeyiz?”, Güncel Hukuk, Eylül 2013/9-117,s.24-27.

KILINÇ, Bahadır-ÇAĞATAY, Mustafa-ATASOY, Hakan. Bireysel Başvuru, Türkiye Adalet Akademisi 2011-2012 Yılı Hakim Savcı Adayları Ders Notları, www.taa.gov.tr/anayasa-mahkemesine-bireysel-basvuru-ders-notlari

KILINÇ, Ümit. “Anayasa Mahkemesi Önünde Bireysel Başvuru: Kabuledilebilirlik Kriterlerinin Uygulanması Konusunda Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ile Uyum ve Uyumsuzluklar”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, Yıl 4, Sayı 14, Temmuz 2013, s.623-650.

KILINÇ, Bahadır. “Karşılaştırmalı Anayasa Yargısında Bireysel Başvuru (Anayasa Şikâyeti) Kurumu ve Türkiye Açısından Uygulanabilirliği” Anayasa Yargısı 25, Ankara, 2008, s.19-59.

KIM, Jong-Dae, “Anayasa Şikayeti Sistemi: Kore Deneyimi”, Anayasa Yargısı 26, Ankara, 2009, s.145-153.

KIM, Yang Kyun. “Kore’de Anayasal Başvuru Sistemi (Anayasa Yargısında Bireysel Başvuru), Anayasa Yargısı 9, Ankara, 1993, s.347-355.

KUCSKO-STADLMAYER, Gabriele. “Avusturya Anayasa Mahkemesine Yapılan Bireysel Başvurular”, İstanbul Barosu Dergisi, Cilt 87, Sayı 5, Yıl 2013, s.330-343.

KUNIG, Philip. “Türkiye için Bir Örnek: Federal Almanya’da Bireysel Başvuru”, Bireysel Başvuru-Anayasa Şikâyeti, Editör Musa Sağlam, HUKAB Sempozyum Serisi 1, Ankara, 2011, s.37-52.

KURU, Baki-ARSLAN, Ramazan, YILMAZ, Ejder. Medeni Usul Hukuku, Genişletilmiş 14. Baskı, Yetkin, Ankara, 2002.

KUŞ, Mustafa. “Örnek Uygulamalar Işığında Bireysel Başvuru ve Geleceği”, Türkiye’de Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru (Anayasa Şikayeti); Editör, Sevtap Yokuş, Seçkin Yayınevi, Ankara, 2014, s.75-110.

MELLINGHOF, Rudolf. “Federal Almanya Cumhuriyeti’nde Anayasa Şikayeti”, Anayasa Yargısı 26, Ankara, 2009, s.31-44.

ODER, Bertil Emrah. “Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuruda (Anayasa Şikayeti) Etkin ve Etkili Kullanım Sorunları, Bireysel Başvuru-Anayasa Şikayeti, HUKAB Sempozyum Serisi 1, Editör Musa Sağlam, Ankara, 2011, s.89-106.

ODER, Bertil Emrah. “Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuruda İlk Evre: Sınırlar, Sorunlar ve İçtihat”, Güncel Hukuk, Eylül 2013/9-117, s.14-19.

ÖZÇELİK, Bekir. “Bireysel Başvuru Yolunun İdari Yargı Kararları Bakımından Değerlendirilmesi”, Türkiye’de Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru (Anayasa Şikayeti), Editör, Sevtap Yokuş, Ankara, Seçkin, 2014, s.133-154.

ÖZBEY, Özcan. “Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Hakkının Avrupa İnsan hakları mahkemesi İçtihatları Işığında Değerlendirilmesi”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, Ekim 2012, Sayı 11, Yıl 3, s.21-46.

ÖZBEY, Özcan. “Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvurularda Kabul Edilmezlik Nedenleri”, Türkiye’de Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru (Anayasa Şikayeti), Editör, Sevtap Yokuş, Ankara, Seçkin, 2014, s.185-228.

PACZOLAY, Peter. “Anayasa Şikayeti: Bir Karma Çözüm mü?”, Anayasa Yargısı 26, Ankara, 2009, s.313-320.

PEKCANITEZ, Hakan. “Mukayeseli Hukukta Medeni Yargıda Verilen Kararlara Karşı Anayasa Şikayeti”, Anayasa Yargısı 12, Ankara, 1995, s.288-309.

PIMENTEL, David. “Dünyada Anayasa Şikâyeti Uygulamaları”, Bireysel Başvuru-Anayasa Şikâyeti, Editör Musa Sağlam, HUKAB Sempozyum Serisi 1, Ankara, 2011, s.53-76.

SABUNCU, Yavuz-ESEN ARNWINE, Selin. “Türkiye için Anayasa Şikayeti Modeli-Türkiye’de Bireysel Başvuru Yolu”, Anayasa Yargısı 21, Ankara, 2004, s.229-246.

SAĞLAM, Fazıl. “Anayasa Şikayeti Kurumunun Türk Hukukuna Kazandırılması ile İlgili Sorunlar ve Çözüm Olanakları”, Anayasa Yargısı İncelemeleri 1, Editörler Mehmet Turhan-Hikmet Tülen, Ankara, Anayasa Mahkemesi Yayını, 2006, s.71-111.

SAĞLAM, Fazıl. “Anayasa Şikayeti- Anlamı, Kapsamı ve Türkiye Uygulamasında Olası Sorunlar”, Demokratik Anayasa: Görüşler ve Öneriler, Hazırlayanlar Ece Göztepe-Aykut Çelebi, Metis Yayınları, İstanbul, 2012, s.418-466

SAĞLAM, Musa. “Bireylerin Anayasa Mahkemesi’ne Başvurusu (Bir Reform Önerisi)”, TBB Dergisi, Sayı 60, 2005, s.139-168.

ŞAHBAZ, İbrahim. “Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru ve Sorunlar”, Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru (Anayasa Şikayeti/Anlamı, Kapsamı ve Olası Sorunlar), TBB Yayını, Ankara, 2011, s.71-128.

ŞİRİN, Tolga. Türkiye’de Anayasa Şikayeti (Bireysel Başvuru), İstanbul, On İki Levha Yayınları, 2013.

ŞİRİN, Tolga. “Anayasa Mahkemesi’nin Anayasa Şikayeti Kararlarının Usuli Açıdan Değerlendirilmesi”, Anayasa Hukuku Dergisi, Cilt 3, Sayı 5, Legal, İstanbul, 2014, s.203-223.

TÜRMEN, Rıza, “İnsan Hakları Sözleşmesi Sisteminde İç Hukuk Yollarının Tüketilmesi”, Prof. Dr. Sahir Erman’a Armağan, İstanbul, 1999.

UZUN, Cem Duran. “Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Yolu (Anayasa Şikayeti)”, Seta Analiz, Şubat 2012, http://file.setav.org/Files/Pdf/ anayasa-mahkemesine-bireysel-basvuru-yolu.pdf

YILDIRIM DEREN, Nevhis. “Anayasa Mahkemesinin Bireysel Başvuruları Esas Bakımından İncelemesi”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, Cilt 19, Sayı 2, Yıl 2013, s.483-489.

ZORKIN, Valery. “Rusya Federasyonu Anayasa Mahkemesi Uygulamasında Bireysel Başvuru”, Anayasa Yargısı 26, Ankara, 2009, s.283-292.

Prof. Dr. Fazıl Sağlam, Doç. Dr. Ece Göztepe, Yrd. Doç. Dr. Kerem Altıparmak, Av. Serkan Cengiz, Av. Zeynep Sedef Özdoğan Tarafından İzmir Barosu’na Sunulmak Üzere Hazırlanan Ortak Çalışma Metni, http://web.e-baro.web.tr/uploads/35/izmir%20barosu/haber3/Anayasamahkrapor.pdf

AYM’nin 2011/59 Esas, 2012/34 Karar sayı ve 01.03.2012 tarihli kararı, Resmi Gazete, 02.04.2013, Sayı 28606 Mükerrer, http://www.kararlaryeni.anayasa.gov.tr/Karar/Content/bae8fd21-ec86466c-b2df-159dc30b15ee?excludeGerekce=False&wordsOnly=False

http://www.ankarabarosu.org.tr/images/diger/62/HasanUzun.pdf.

http://www.anayasa.gov.tr/BireyselBasvuru/Istatistikler/

http://www.anayasa.gov.tr/Kararlar/KararlarBilgiBankasi/