Journal of Turkish Language and Literature 1015-2091 2602-2648 Istanbul University 10.26650/TUDED2025-1593449 Turkish Language and Literature (Other) Türk Dili ve Edebiyatı (Diğer) Kazakçada Akrabalık Bildiren anа ~ ene ve apa ~ aba Kelimelerinin Tarihî ve Modern Türk Lehçelerindeki Kullanımı Üzerine Bir İnceleme A Study on the Usage of the Words ana ~ ene and apa ~ aba Denoting in Kazakh and Their Usein Historical and Modern Turkic Dialects https://orcid.org/0000-0002-1113-2223 Özdemir Serdar Bilecik Seyh Edebali University, Head of Turkish Language Department 05 02 2025 65 1 16 34 11 29 2024 03 10 2025 Copyright © 1946, Journal of Turkish Language and Literature 1946 Journal of Turkish Language and Literature

Kazakçada akrabalık adları, aile yapısını ve toplumsal değerlerini yansıtan önemli bir unsurdur. Bu dilde akrabalık kavramları, geniş aile yapısını tarif eden zengin bir kelime dağarcığına sahip olup akrabalık bildiren terimler aynı zamanda, kültürel kimliğin önemli bir parçası ve aile yapısının tarihsel önemini gösteren birer mihenk taşıdır. Kazakça içerisinde yaygın bir şekilde kullanılan kadın ve erkek akrabalık adları “ata, ana, äke, ağa, ini, apa” vb. kelimelerdir. Bu terimler içerisinde özellikle en yakın akrabalığı ifade eden “anne” kavramı için kullanılan terimlerin çeşitliliği göze çarpar. “Ana, ene, şeşe, apa, aba, ӓni, mama, ӓje” gibi terimler bunlardan bazılarıdır. İşte gerçekleştirilen bu çalışma ile Kazakçada “anne” kavramını karşılayan bu terim yelpazesi içerisinde anа ~ ene ve apa ~ aba kelimeleri tarihi ve günümüz Türk lehçeleri bağlamında incelenmiştir. Kazakçada “ana” ve “ene” gibi kelimeler anne anlamında kullanılırken, bölgesel farklılıklar veya diyalektler aracılığıyla farklı varyantlarla karşılaşmak mümkündür. “Ana” daha yaygın kullanılsa da bazı bölgelerde “ene” formu tercih edilir. Benzer bir şeklide “anne” manasında da kullanılan “apa” ve “aba” kelimeleri de bölgesel kullanım farklılıkları gösterir. Bu tür kelimeler, Türk boylarının tarihsel gelişimi ve dilsel evrimi sürecinde değişim göstermiştir. Kazakçadaki bu terimler, sadece birer kelime değil, aynı zamanda Kazak toplumunun sosyal yapısı ve aile ilişkilerine verdiği değeri de gösterir.

Kinship terms in Kazakh are a significant elements reflecting the family structure and society's values. These terms include rich vocabulary that describes an extended family structure. Kinship terms are also a crucial part of cultural identity and serve as milestones demonstrating the historical significance of family structure. Commonly used kinship terms for both women and men in Kazakh words like 'ata, ana, äke, ağa, ini, and apa.' Among these, those used to express the closest family relationships, especially the concept of 'mother,' stands out. Some examples include 'ana, ene, şeşe, apa, aba, ӓni, mama, and ӓje.’ This study examines the terms representing the concept of 'mother' in Kazakh, focusing on the expressions 'ana ~ ene' and 'apa ~ aba' within the context of historical and modern Turkic dialects. While 'ana' is more commonly used in Kazakh, the form 'ene' is preferred in some regions. Similarly, the words 'apa' and 'aba,' which also mean 'mother,' show regional variations in their usage. Such words have evolved throughout Turkic people’s historical development and linguistic evolution. These terms in Kazakh are not just words but also reflect the social structure of Kazakh society and the value placed on family relationships.

 Kazakh Turkish Historical Turkic dialects Modern Turkic dialects Kinship terms Kazakça Türkçe Tarihî Türk lehçeleri Günümüz Türk lehçeleri Akrabalık terimleri Abik, Ayşehan Deniz. “Ali Şîr NevâyÎ'nin Risâleleri -Tarîh-i Enbiyâ ve Hükemâ, Tarîh-i Mülûk-i Acem, Münşeât- Metin-Gramatikal İndeks-Sözlük.” Doktora tezi, Ankara Üniversitesi, 1993. Ulusal Tez Merkezi (25997). google scholar Ağar, Mehmet Emin. "BaYtaratü'l-Vâzıh: İnceleme-Metin-İndeks.” Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi, 1986. Ulusal Tez Merkezi (357924). google scholar Ağar, Mehmet Emin. "Kitâbu Fi’l-Fıkh Bi-Lisani’t-Türkî: İnceleme-Metin-Sözlük.” Doktora tezi, Marmara Üniversitesi, 1989, Ulusal Tez Merkezi (9091). google scholar Akabirov, S. F., T. A. Aliqulov, S. İ. İbrahimov, N. M. Mamatov, Z. M. Ma’rufov, M. M. Mirtaciev, G. N. MihaYlov, A. R. Rustamov, A. T. Hocahanov and A. P. Haciev. O'zbek Tilining İzohli Lug'ati Tom: I (A-P). Red. Z. M. Magrufova. Moskva Rus Tili NashriYoti, 1981. google scholar Akabirov, S. F., Z. M. Ma’rufov and A. T. Hocahanov. 0‘zbekça-Rusça Lug'at. Red. A. K. Borovqov. XoriJİY va MİIIİy Lug‘atlar Davlat Naşriyoti, 1959. google scholar Akmataliev, A., İ. Abduvaliev, A. Kadirmambetova, M. KasimgeldiYeva, J. SemYonova, B. JaYloovaev, A. Isabekova, R. Konurbaeva, T. Marazikov, S. Musaev, S. OlJobaev, J. Osmonova, M. Tolubaev and S. Şatmanov. Kırgız Tilinin Sözdügü. Red. A. Akmataliev. AvrasYa Press, 2010. google scholar Altaylı, Seyfettin. Azerbaycan Türkçesi Sözlüğü Cilt 1 (A-K). Türk Dil Kurumu Yayınları, 2018. google scholar Al-Turk, Gulhan Abedalazız Moh'd Jalal. “Kitabu Bulğatu’l-Muştak Fî Luğati’t-Türki We’l-Kıfçak Üzerine Dil İncelemesi.” Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, 2012. Ulusal Tez Merkezi (293190). google scholar Arat, Reşit Rahmeti. Atebetü’l-Hakayık. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2006. google scholar Arat, Reşit Rahmeti. Kutadgu Bilig I: Metin. Türk Dil Kurumu Yayınları, 1979. google scholar Arat, Reşit Rahmeti. Kutadgu Bilig. Kabalcı YaYınevi, 2006. google scholar Argunşah, Mustafa and Galip Güner. Codex Cumanicus. Türk Dil Kurumu YaYınları, 2022. google scholar Arıkoglu, Ekrem. Örnekli Hakasça-Türkçe Sözlük. Akçağ Yayınları, 2005. google scholar Arıkoğlu, Ekrem, Cildiz Alimova, Rahat Askarova and Bilge Kağan Selçuk. Kırgızça-Türkçe Sözlük I. (A-J). Red. Gülden Sağol YüksekaYa, TaalaYbek AbdİYev and Ali Ünal. Kırgızstan-TürkİYe 'Manas' Universitetinin Basması, 2017. google scholar Aslan, Aslıhan. "YahYa Nazîm Dîvânı I: İnceleme-Metin Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlük.” Yüksek lisans tezi, Niğde Ömer Halis Demir Üniversitesi, 2022. Ulusal Tez Merkezi (731317). google scholar Ata, AYsu. Karahanlı Türkçesinde İlk Kur’an Tercümesi (Rylands Nüshası, Giriş-Metin-Notlar-Dizin). Türk Dil Kurumu YaYınları, 2019. google scholar Ata, Aysu. Kışaşü'l-Enbiyâ I (Peygamber Kıssaları) Giriş-Metin-Dizin. Türk Dil Kurumu YaYınları, 2019. google scholar Atalay, Besim. Divanü Lûgat'it Türk l-ll-lll: Çeviri. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2021. google scholar Atalay, Besim. Ettuhfet-üz-Zekiyye Fil-Lûgat-it Türkiyye. Türk Dil Kurumu Yayınları, 1945. google scholar AYazlı, Özlem. Altun Yaruk Sudur Vl. Kitap Karşılaştırmalı Metin Yayını. Türk Dil Kurumu YaYınları, 2012. google scholar AYdın, Erhan. "YeniseY Yazıtları Nasıl Tarihlendirilebilir?" Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literatüre and History of Turkish or Turkic 7, no. 2 (2012): 161-168. https://www.turkishstudies.net/turkishstudies?mod=onceki_saYİlar google scholar AYdın, Erhan. Yenisey Yazıtları. Kömen YaYınları, 2015. google scholar Azizov, A. and Z. Rizaeva. O'zbekcha-Ruscha Lug'at. O'qituvchi, 1989. google scholar Bang, Wilhelm and Annemarie von Gabain. Türkische Turfan-Texte lll. Verlag der Akademie der Wissenschaften, 1930. google scholar Baskakov, NikolaY Aleksandroviç and A. I. Inkijekova-Grekul. Xakassko-Russkiy Slovar.' Red. NikolaY Aleksandroviç Baskakova. Minis-terstvo Kul'turY SSSR Glavizdat Gosudarstvennoe İzdatel'stvo İnostrannYkh i Natsional'nYkh SlovareY, 1953. google scholar Baskakov, NikolaY Aleksandroviç. Qaraqalpaqça-Rusşa Sözlük. Şet Til Ham MİIIİy Sözlükler Mamleket Basması, 1958. google scholar Baştürk, Şükrü. “Tüş Tabirnamesi: İnceleme-Metin-İndeks.” Doktora tezi, Uludağ Üniversitesi, 2008. Ulusal Tez Merkezi (231194). google scholar Battal, Aptullah. İbni-Mühennâ Lügati. Türk Dil Kurumu YaYınları, 1988. google scholar Bazin, Louis. Les Systemes Chronologiques Dans Le Monde Turc Ancien. Akademiai Kiado, 1991. google scholar Borovkov, Aleksandr Konstantinoviç. Orta AsYa’da Bulunmuş Kur’an Tefsirinin Söz Varlığı (XII.-XIII. Yüzyıllar). Translated bY Halil İbrahim Usta and Ebülfez Amanoğlu. Türk Dil Kurumu YaYınları, 2002. google scholar Buçukçu, ZeYnep. “EvlİYa Çelebi SeYahatnâmesi’nin I. Cildinde Üslûp Özellikleri ve Eserin I. Cildinin Bağlamlı Dizin-İşlevsel Sözlüğü.” Doktora tezi, Ankara Hacı BaYram Veli Üniversitesi, 2023. Ulusal Tez Merkezi (805855). google scholar Caferoğlu, Ahmet. Kitâb Al-İdrâk Li-Lisân Al-Atrâk. Evkaf Matbaası, 1931. google scholar Ciğa, Özkan. “SüheYl ü Nev-Bahâr: Metin-Aktarma, Art Zamanlı Anlam Değişmeleri, Dizin.” Yüksek lisans tezi, Dicle Üniversitesi, 2013. Ulusal Tez Merkezi (357651). google scholar Clauson, Gerard. An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish. Clarendon Press, 1972. google scholar Clauson, Gerard. Senglax-A Persian Guide to the Turkish Language by Muhammed Mahdi Xan. E. J. Gibb Memorial Series, New Series, 1960. google scholar Courteille, Pavet de. Dictionnaire Turk-Oriental. A L’imprimerie Imperiale, 1870. google scholar Cumakunova, Gülzura. Turkçe-Kırgızca Sözlük. Red. B.Ö. Oruzbaeva and S. C. Cigitov. Kırgız-Türk «Manas Universitetinin Basılmaları, 2005. google scholar Çulha, TülaY. Karaycanın Kısa Söz Varlığı: Karayca-Türkçe Kısa Sözlük. Kebikeç YaYınları, 2006. google scholar Doerfer, Gerhard. Turkische und Mongolische Elemente im Neupersischen, Band ll. Fransz Steiner Verlag GMBH, 1965. google scholar Doğan, Enfel. Kâbûs-Nâme (Giriş-Notlar-Metin-Sözlük/ Dizin-Tıpkıbasım). Türk Dil Kurumu YaYınları, 2016. google scholar Doğan, Muhammet Nur. “Hüsn ü Aşk.” Erişim 04 Ekim 2024, https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-78443/seYh-galib---husn-u-ask.html T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve YaYımlar Genel Müdürlüğü. google scholar Doğuer, Binnur Erdağı. Hekim Bereket-Tuhfe-i Mübârizi (Metin-Sözlük). Türk Dil Kurumu Yayinları, 2013. google scholar Durgut, Hüseyİn. “Şeyh Süleyman Efendi-yi Buhari, Lugat-i Çağatay ve Türkiyi Osmani (Cild-i Evvel) Adlı Eserin Transkripsiyonu.” Yüksek lisans tezi, Trakya Üniversitesi, 1995. Ulusal Tez Merkezi (42555). google scholar Eckmann, Jânos. Nehcü'l-Ferâdis Uştmahlarnıg Açuq Yolı I. Metin II. Tıpkıbasım. Published bY Semih Tezcan and Hamza Zülfikar. Türk Dil Kurumu YaYınları, 1995. google scholar EhmetYanov, R., R. Mohemmetdinov, F. Nurieva and F. Ganiev. Türkçe-Tatarca Sözlük. Translated by Mustafa Öner. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2014. google scholar Eminoglu, Emin. Kitâbü’l-Ef’âl -Kıpçakça Satır Arası Sözlük-. Akçağ Yayınları, 2011. google scholar Eraslan, Kemal. Mevlâna Sekkâkî Divanı. Türk Dil Kurumu Yayınları, 1999. google scholar Esemuratova, R., M. Kalenderov and R. Japarçova. Qaraqalpaq Tilining Tüsindirme Sözligi Tom: I (A-B). Qaraqalpaqstan Basması, 1982. google scholar Ganİyev, Fuat, Rifkat Ahmet'Yanov and Halil Açıkgöz. Tatarça-Törekça Süzlek. Red. Halil Açıkgöz and Asİye Raximova. İnsan Naşrİyatı, 1997. google scholar GaYdarci, G. A., E. K. Koltsa, L. A. PokrovskaYa and B. P. Tukan. Gagauzko-Russko-Moldavskiy Slovar.’ Red. N. A. Baskakov. 'Sovetskaya EntsiklopedİYa' izdatel'stvo su Editura 'Enciclopedia Sovieticâ', 1973. google scholar Gömeç, Saadettin Yağmur. “Divanü Lugat-İt-Türk’te Akrabalık Bildiren Terimler” Tarih Araştırmaları Dergisi XX, no. 32 (2002): 133-142. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tariharastirmalari/archive google scholar Gömeç, Saadettin Yağmur. “Kök Türkçe Belgelerdeki Bazı Akrabalık İsimleri”, Tarih-Türk Dünyası Tarih ve Kültür Dergisi 173, no. 5 (2001): 44-46. google scholar Gulcalı, Zemire. Altun Yaruk Sudur X. Kitap (Metin-Türkiye Türkçesine Aktarımı-Çince Metinle Karşılaştırmalı Açıklamalar- Sözlük-İkilemeler Dizini). Türk Dil Kurumu YaYınları, 2021. google scholar Gulcalı, Zemire. Eski Uygurca Altun Yaruk Sudur’dan ‘Aç Bars’ Hikayesi. Türk Dil Kurumu YaYınları, 2015. google scholar Güder, Esma. “Hatâyî Divânı Sözlüğü: Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlük.” Yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi, 2020. Ulusal Tez Merkezi (628402). google scholar GülensoY, Tuncer. Türkiye Türkçesindeki Türkçe Sözcüklerin Köken Bilgisi Sözlüğü - Etimolojik Sözlük Denemesi-1 (A-N). Türk Dil Kurumu YaYınları, 2007. google scholar Güvenen, Ebru. “Mantıku’t-TaYr’ın Dilbilgisel Özellikleri ve Dizini.” Doktora tezi, ErcİYes Üniversitesi, 2016. Ulusal Tez Merkezi (456657). google scholar Güzel, Kâmil. “Behcet’ül-Hadaik Fi Mev’izatil-Hala’ik’ın Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlüğü.” Yüksek lisans tezi, Hacı Bayram Veli Üniver sitesi, 2021. Ulusal Tez Merkezi (692929). google scholar Hacıeminoğlu, Necmettin. Kutb’un Hüsrev ü Şirin’i ve Dil Hususiyetleri. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2000. google scholar Houtsma, M. Th. Ein Türkisch-Arabisches Glossar. Brill, 1894. google scholar İsen, Mustafa and Cemal Kurnaz. Şeyhi Divanı. Akçağ Yayınları, 1990. google scholar Kaçalin, Mustafa Sinan. Oğuzların Diliyle Dedem Korkudun Kitabı. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2023. google scholar KalİYev, BaYınkol. Qazaq Tilinig Tüsindirme Sözdigi. Memlekettik Tildi Damıtuv İnstitutı, 2014. google scholar KaliYev, G., O. Naqısbekov, Ş. SarıbaYev and A. UderbaYev. Kazak Tilinin Aymaktık Sözdigi. Arıs, 2005. google scholar Karaağaç, Günay. Mevlânâ Lutfî Dîvânı. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2020. google scholar Karaayak, Tümer. Eski Uygurca Abitaki Metinlerinin Söz Varlığı. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2021. google scholar Karahan, Akartürk. Divânu Luğati't Türk'e Göre XI. Yüzyıl Türk Lehçe Bilgisi. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2013. google scholar Karamanlıoğlu, Ali Fehmi. Gülistan Tercümesi (Kitâb Gülistan Bi’t-Türki). Türk Dil Kurumu Yayınları, 2019. google scholar KaYa, Ceval. Uygurca Altun Yaruk (Giriş, Metin ve Dizin). Türk Dil Kurumu Yayınları, 2021. google scholar Kılıçarslan, Orhan. “HaYâlî Bey Dîvânı’nın İncelenmesi - Bağlamlı Dizini ve İşlevsel Sözlüğü.” Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, 2016. Ulusal Tez Merkezi (457483). google scholar Koç, Kenan, AYabek BaYniYazov and Vehbi Başkapan. Kazak Türkçesi Türkiye Türkçesi Sözlüğü. Akçağ YaYınları, 2003. google scholar Kormuşin, İgor Valentinoviç. Yenisey Eski Türk Mezar Yazıtları, Metinler ve İncelemeler. Translated bY RYsbek Alimov. Türk Dil Kurumu YaYınları, 2017. google scholar Kök, Abdullah. “Karahanlı Türkçesi Satır-Arası Kur’an Tercümesi [TİEM 73 1v-235v/2] (Giriş-İnceleme-Metin-Dizin).” Doktora tezi, Ankara Üniversitesi, 2004. Ulusal Tez Merkezi (141355). google scholar Kuktaş, Melih. “Dede Korkut Kitabında Akrabalık Adlarının Sıklıkları” Dede Korkut Uluslararası Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 8, no. 20 (2019): 1-16. http://dx.doi.org/l0.25068/dedekorkut302 google scholar Le Coq, A. Von. Türkische Manichaica Aus Chotscho I. Verlag der Königlichen Akademie der Wissenschaften, 1911. google scholar Lessing, Ferdinand D. Moğolca-Türkçe Sözlük. Translated bY GünaY Karaağaç. Türk Dil Kurumu YaYınları, 2017. google scholar Li, Yong Söng. Türk Dillerinde Akrabalık Adları. Simurg, 1999. google scholar Macit, Muhsin. Nedim Divânı. Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı, 2016. google scholar Meninski, F. M. Thesaurus Linguarum Orientalium. Lexicon I: Turcicae, Arabicae, Persieae. Von Elif Bis Cyh. Simurg, 2000. google scholar Mert, Abdullah. Uygur Harfli Mi’râc-Nâme: Giriş-Merin-Aktarma-Dizinler-Tıpkıbasımlar. Palet Yayınları, 2023. google scholar Mukambaev, Ceembay. Kırgız Tilinin Dialektologiyalık Sözdügü. Red. K. Konkobaev. Kırgız Respublikasının Uluttuk İlimder Akademiyası, 2009. google scholar MustafaYev, E. M. and V. G. Şçerbinin. Rusko-Turetskiy Slovar.’ Red. M. V. Lazova. Izdatel'stvo ‘SovetskaYa EntsiklopediYa’, 1972. google scholar Müller, F. W. K. Uigurica III Uigurische Avadâna-Bruchstücbe (I-Vlll). Verlag Der Akademie Der Wissenschaften, 1922. google scholar NadelYaYev, V. M., D. M. Nasilov, E. R. Tenişev and A. M. Şçerbak. Drevnetyurkskiy Slovar.’ Leningradskoe Otdelenie İzdatel'stva «Nauka», 1969. google scholar Naskali, Emine GürsoY and Muvaffak Duranlı. N. A. Baskakov ile T. M. Toşçakova’nın ‘Oyrotsko-Russkiy Slovar’ından Genişletilmiş Altayca-Türkçe Sözlük. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2019. google scholar Necip, E. N. Yeni Uygur Türkçesi Sözlüğü. Translated by İ. Kurban. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2013. google scholar Orkun HüseYin Namık. Eski Türk Yazıtları. Türk Dil Kurumu YaYınları, 1994. google scholar Ölmez, Zuhal Kargı. "Mahbûbu'l-Kulûb: İnceleme-Metin-Sözlük.” Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi, 1993. Ulusal Tez Merkezi (26898). google scholar Önler, Zafer. Müntahab-ı Şifâ (Giriş-Metin-Sözlük). Türk Dil Kurumu YaYınları, 2019. google scholar Özkan, Abdurrahman. Tarih-i ibn-i Kesir Tercümesi. Türk Dil Kurumu YaYinları, 2009. google scholar Özşahin, Murat. Başkurt Türkçesi Sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2017. google scholar Öztürk, Seyfullah. "Fazlullâh Han Lügâti: İnceleme-Metin-Dizin.” Doktora tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, 2020. Ulusal Tez Merkezi (612591). google scholar Pekacar, Çetin. Kumuk Türkçesi Sözlüğü. Türk Dil Kurumu YaYınları, 2011. google scholar Rachmeti, G. R. and W. Eberhard. Türkische Turfan-Texte VII. Verlag der Akademie der Wissenschaften, 1936. google scholar Radloff, Wilhelm. Opıt Slovarya Tyurkskih Nareçiy Tom Pervıy (Versuch Eines Wörterbuchs Der Turk-Dialekte I). İmperatorskaYa AkademiYa Nauk, 1893. google scholar Radloff, Wilhelm. Uigurische SprachdenKmaler. Verlag Der Akademie Der Wissenschaften Der USSR, 1928. google scholar Râsânen, Marttı. Versuch Eines Etymologischen Wörterbuchs Der TürKsprachen. Suomalais-Ugrilainen Seura, 1969. google scholar Röhrborn, Klaus. Uigurisches Wörterbuch. Sprachamaterial Der Vorislamichen Türkischen Texte Aus Zentralasien, Neubearbeitung- II. Nomina-Pronomina Partibeln, Band 1: A - Asvıb. Franz Steiner Verlag, 2015. google scholar SevortYan, Y. V. Etimologiçeskiy Slovar’ Tyurkskix Yazıkov (Obşetyurkskiy i Mectyurkskiy Osnovı Na Glasnıye) Vol. I. Moskva: Izdatel'stvo «Nauka», 1974. google scholar Starostin, S. A., A. V. DYbo and O. A. Mudrak. An Etymological Dictionary of Altaic Languages I-III. Brill, 2003. google scholar Sultanbek, Kutlugjon. "Dürrü’l-'AcâYİb: Dil Özellikleri-Metin-Dizin.” Doktora tezi, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, 2022. Ulusal Tez Merkezi (751987). google scholar Şen, Mesut. "Gazi Zahirüddin Muhammed Babur 'Baburname' Giriş-Metin (Kâbil ve Hindistan Bölümleri)-Açıklamalı Dizin.” Doktora tezi, Marmara Üniversitesi, 1993. Ulusal Tez Merkezi (30615). google scholar Şirin, Hatice. Eski Türk Yazıtları Söz Varlığı incelemesi. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2020. google scholar Tarhan, Ali Nihat. Necati Beg Divanı. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1997. google scholar Tavkul, Ufuk. Karaçay-Malkar Türkçesi Sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2020. google scholar Tekin, Şinasi. Uygurca Metinler II-Maytrısimit-Burkancıların Mehdîsi Maitreya ile Buluşma- Uygurca iptidaî Bir Dram. Türk Dil Kurumu YaYınları, 1976. google scholar Tekin, Talat, Mehmet Ölmez, Emine CeYlan, Zuhal Ölmez and Süer Eker. Türkmence-Türkçe Sözlük. Simurg, 1995. google scholar Tekin, Talat. Orhon Yazıtları. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2020. google scholar Tietze, Andreas. Tarihi ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lugatı Cilt I (A-B). Türkiye Bilimler Akademisi, 2016. google scholar Toparlı, Recep and Mustafa Argunşah. islâm Mu’înü’l- Mürîd. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2014. google scholar Toparlı, Recep. M. Sadi Çögenli and Nevzat H. Yanık. El-Kavâninü’l-Külliye Li-Zabti’l-Lügati’t-Türkiyye. Türk Dil Kurumu YaYınları, 1999. google scholar Toparlı, Recep. irşâdü’l-Mülûk ve’s-Selâtin. Türk Dil Kurumu YaYınları, 2017. google scholar Turabaev, A., M. Kalenderov, U. Embergenov and K. Davletbaev. Қaraқalpaқ Tiliniŋ Tүsindirme Sözligi Tom: II (G-K). Қaraқalpaқstan Baspası, 1984. google scholar Turan, Fikret. Bahşayiş Lügati. Türk Dil Kurumu YaYınları, 2017. google scholar Turan, Fikret. Çağatayca Manzum Sözlük -Nisâb-ı Kutbiyye-. Türk Dil Kurumu YaYınları, 2019. google scholar Türk Dil Kurumu. Tarama Sözlüğü I (A-B): XIII. Yüzyıldan Beri Türkiye Türkçesiyle Yazılmış Kitaplardan Toplanan Tanıklarıyla. Türk Dil Kurumu YaYınları, 2019. google scholar Türk Dil Kurumu. Türkçe Sözlük. Türk Dil Kurumu YaYınları, 2011. google scholar Türk Dil Kurumu. Türkiye’de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü I (A-B). Türk Dil Kurumu YaYınları, 2009. google scholar Türk, Vahit. Bahrü’l-Hakâyık: Giriş-Metin-Dizin. Türk Dil Kurumu YaYınları, 2018. google scholar UYğur, CeYhun Vedat. Karakalpak Türkçesi Sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2019. google scholar Ünlü, Suat. "Karahanlı Türkçesi Satır-Arası Kur’an Tercümesi [TİEM 235v/3-450r7] (Giriş-Metin-İnceleme-Analitik Dizin).” Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi, 2004. Ulusal Tez Merkezi (144348). google scholar Vali, N., Ş. Kurmanbayulı, M. Malbakov and R. Şoybekov et al. Qazaq Sözdigi (Qazaq Tilinig Birtomdık Ülken Tüsindirme Sözdigi). Davir, 2013. google scholar Vâmbery, Hermann. Etymologisches Wörterbuch Der Turko-Tatarischen Sprachen. F. A. Brockhaus, 1878. google scholar Wilkens, Jens. Handwörterbuch des Altuigurischen: Altuigurisch - Deutsch - Türkisch / Eski Uygurcanın el sözlüğü: Eski Uygurca -Almanca - Türkçe. Göttingen: Universitatsverlag. google scholar Yavuz, Kemal. Garib-Nâme I/1-1/2. Türk Dil Kurumu YaYınları, 2000. google scholar Yavuz, Serdar. "TürkİYe Türkçesi Ağızlarında Akrabalık Adları” Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 23, no. 2 (2013): 71-91. https:// dergipark.org.tr/tr/pub/firatsbed/archive google scholar Yıldırım, Abdullah. "Yenisey Yazıtlarında Akrabalık Adları” Journal of History School 13, no. 46 (2020): 1763-1783. http://dx.doi.org/10.29228/joh.43216 google scholar Yudahin, K. K. Kırgız Sözlüğü. Translated by Abdullah Taymas. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2011. google scholar Yüce, Nuri. Mukaddimetü'l-Edeb Hvarizm Türkçesi ile Tercümeli Şuşter Nüshası. Türk Dil Kurumu YaYınları, 2014. google scholar Yürümez, Recep. "Çağatay Şairi Harâbâtî'nin Fakr-Nâmesi: İnceleme, ÇeviriYazı, Dizin, Ek Dizin, Tıpkıbasım.” Doktora tezi, Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi, 2020. Ulusal Tez Merkezi (648775). google scholar Zajączkowski, Ananiasz. Słownik Arabsko-Kıpczacki, Bulġat Al-Muštāq Fī Luġat Al-Türk Wa-L-Qifⱬākḳ. Pantswowe Wydawnictwo Naukowe, 1958. google scholar