Osmanlı tarihinin önde gelen isimlerine dair oldukça erken tarihlerde başlayan modern araştırmalar, çeşitli kapsamlarda biyografik eserlerin hazırlanmasıyla önemli bir külliyat halini aldı. Son yıllarda diğer dillerde yazılan başarılı biyografilerin Türkçeye çevrilmesi bu sahaya ilgiyi iyiden iyiye arttırdı. Sayıları hızla artan kaynak neşirleri ve tamamlanan ansiklopedi çalışmalarının da bu alana ciddi katkıları oldu. Bütün bu gayretlere rağmen biyografi sahası hâlâ önemli boşluklar içer mektedir. Özellikle disiplinlerarası çalışmaların eksikliği daha hissedilir düzeydedir. Bu çalışmada söz konusu eksiklikten hareketle klasik Türk edebiyatının en önemli şairlerinden Nâilî-i Kadîm’in (ö. Cemâziyelevvel 1077/Kasım 1666) biyografisine katkı sunulması hedeflenmiştir. Nâilî’nin hayatına dair bugüne kadar bilinenler temelde şairin Dîvân’ı ile devrin şuarâ tezkireleri ve çeşitli biyografi derlemelerine dayanmaktadır. Bu makalede ilk defa arşiv belgelerinden hareketle Nâilî Mustafa Efendi’nin ailesi, kariyeri, vefatı ve terekesi hakkında yeni tespit edilen bilgiler ele alınmıştır. Mevcut literatürdeki boşlukları tamamlayan, bazı bilgileri teyit ve kimi yanlışlıkları tashih eden bu veriler şairin biyografisine ciddi katkılar sunmaktadır. Bu incelemenin Nâilî örneği üzerinden edebiyat tarihi araştırmalarında disiplinlerarası çalışmalar yapmanın ve arşiv belgelerinden yararlanmanın önemini hatırlatmak gibi dolaylı bir amacı da bulunmaktadır.
Modern research on the prominent figures of Ottoman history, which started quite early, has evolved into a substantial corpus through the preparation of biographical works across various domains. In recent years, the translation of successful biographies written in other languages into Turkish has increased interest in this field. The rapidly increasing number of source editions and completed encyclopedias have also made significant contributions to this field. Despite all these efforts, the field of biography still contains significant gaps. The absence of interdisciplinary studies is particularly conspicuous. This study aims to contribute to the biography of one of the most important poets of classical Turkish literature, Nāilī-i Kadīm (d. Jemāz al-Awwal 1077/November 1666). Current knowledge regarding Nāilī's life is primarily derived from the poet's Dīvān, tezkires (biographical dictionaries), and various biographical compilations. This article presents, for the first time, newly discovered information concerning Nâilî Mustafa Efendi's family, career, death, and inheritance based on archival documents. These data, which complement existing lacunae in the literature, corroborate certain information, and rectify various inaccuracies, constitute significant contributions to the poet's biography. This study also serves the ancillary purpose of emphasizing the importance of interdisciplinary research in literary history and the utilization of archival documents, as exemplified through the case of Nâilî.