jshs Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi 2791-9722 Ondokuz Mayıs University 10.47115/jshs.977475 Health Care Administration Sağlık Kurumları Yönetimi Traditional Complementary Alternative Treatment Methods (GTAT) Used by Families to Protect and Improve Children's Health During the Covid-19 Outbreak AİLELERİN COVİD-19 PANDEMİSİ SÜRECİNDE ÇOCUKLARININ SAĞLIĞINI KORUMAK VE GELİŞTİRMEK İÇİN BAŞVURDUKLARI GELENEKSEL TAMAMLAYICI ALTERNATİF TEDAVİ YÖNTEMLERİ (GETAT) https://orcid.org/0000-0001-8855-8460 Tural Büyük Esra ONDOKUZ MAYIS UNİVERSİTY https://orcid.org/0000-0001-9873-5088 Uzşen Hatice ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ https://orcid.org/0000-0002-2762-3887 Koyun Merve ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ https://orcid.org/0000-0001-9552-2124 Lezgioğlu Hayrunnisa ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ https://orcid.org/0000-0003-2018-1593 Sarı Tuğba ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ https://orcid.org/0000-0001-8217-1986 Çakır Zehra ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ 04 29 2022 7 1 99 112 08 03 2021 03 28 2022 Copyright © 2016, Journal of Samsun Health Sciences 2016 Journal of Samsun Health Sciences

Introduction: People frequently use these methods to increase the quality of life, reduce the symptoms and side effects of drugs, provide physical and psychological comfort, and strengthen the immune system. Social diagnosis-treatment, beliefs, and practices during the COVID-19 outbreak were also affected. In this process, it is thought that people from all cultures use traditional treatment methods, especially medicinal herbal applications, within the scope of complementary practices and measures, and they also use these practices for their children. Aim: To determine the traditional complementary alternative treatment methods that families use to protect and improve the health of their children during the COVID-19 pandemic.Material and Methods: The research is a descriptive type. The research data were collected through the Google form using the " Socio-demographic Information Form" created by the researchers. The form consists of Socio-demographic data, questions about the COVID-19 pandemic, and questions to determine the GETAT methods used by families before and during the COVID-19 pandemic. Descriptive analyzes of the data were made.Results: In the study, 88.4% of the parents were female and 52% were university graduates. On the other hand, 38.4% of their children are between the ages of 7-13 and 51% of them are boys. It was determined that 76.7% of family members learned knowledge about coronavirus and pandemic processes mostly from television. While the rate of those who did use GETAT methods to protect health and strengthen immunity for children before COVID-19 was 38.9%, it was observed that this rate was 92.5% during the COVID-19 pandemic. It was determined that 99.9% of the parents used drugs that strengthen the immune system, fish oil and drugs containing vitamins for their children in this process. In addition, it was observed that 31.8% of the families used vinegar, 31.5% honey and its products, and 24.5% some foods and plants such as linden.Conclusion: In the study, it was determined that the parents used GETAT methods more in the COVID-19 pandemic and they paid more attention to children’s hygiene and healthy nutrition. Also, it was observed that parents used GETAT methods consisting of some foods and herbs for their children. In this context, it is recommended that the healthcare team provide education and consultancy services to parents through technological tools to protect and improve the health of their children during the COVID-19 pandemic.

Giriş: İnsanlar hastalık belirtilerin, ilaçların yan etkilerini azaltmak ve bağışıklık sistemini güçlendirmek amacıyla geleneksel tamamlayıcı alternatif tedavi yöntemlerine başvurmaktadır. COVİD-19 salgını sürecinde her kesimden insanın tamamlayıcı uygulamalar ve tedbirler kapsamında geleneksel tedavi yöntemlerini, özellikle şifalı olduklarını düşündükleri bitkileri kullandıkları, çocukları için de bu yöntemlere başvurdukları düşünülmektedir.Amaç: Ailelerin COVİD-19 pandemisi sürecinde çocuklarının sağlığını korumak ve geliştirmek için başvurdukları geleneksel tamamlayıcı alternatif tedavi (GETAT) yöntemlerini belirlemektir. Materyal Metod: Tanımlayıcı tipte planlanan çalışmanın verileri, araştırmacılar tarafından oluşturulan “Tanıtıcı Bilgi Formu” kullanılarak google form aracılığı ile toplanılmıştır. Bu formda sosyo-demogratif veriler, COVİD-19 pandemisi süreci ile ilgili sorular ve ailelerin COVİD-19 pandemisi öncesi ve sürecinde kullandıkları GETAT yöntemlerini belirlemeye yönelik sorulardan oluşmaktadır. Verilerin tanımlayıcı analizleri yapılmıştır.Bulgular: Çalışmada ebeveynlerin % 88.4’ü kadın ve %52’si üniversite mezunudur. Çocuklarının ise %38.4’ü 7-13 yaş arasında ve %51’i erkektir. Ailelerin çocukları için COVİD-19 pandemisi öncesi sağlığı korumak ve bağışıklığı güçlendirmek için GETAT yöntemleri kullananların oranı %38.9 iken COVİD-19 pandemisi sürecinde bu oranın %92.5 olduğu belirlenmiştir. Ailelerin bu süreçte çocukları için %99.9’unun bağışıklık sitemini güçlendirici, balık yağı ve vitamin içeren ilaçlar kullandığı saptanmıştır. Ayrıca ailelerin %31.8’inin sirke, %31.5’inin bal ve ürünlerini ve %24.5’inin ıhlamur gibi bazı besin ve bitkileri kullandıkları görülmüştür. Sonuç: Ailelerin COVİD-19 pandemisi sürecinde GETAT yöntemlerini daha sık kullandıkları belirlenmiştir. Ayrıca ailelerin çocukları için bazı besin ve bitkilerden oluşan GETAT yöntemlerine başvurdukları görülmüştür. Sağlık ekibinin ailelere COVİD-19 pandemisi sürecinde çocuklarının sağlığı korumak ve geliştirme konusunda teknolojik araçlar yolu ile eğitim ve danışmanlık hizmeti sunmaları önerilmektedir.

 COVİD-19 pandemisi Geleneksel alternatif ve tamamlayıcı tedavi Çocuk Aile Hemşirelik covid-19 pandemic traditional complemantary alternative treatment methods child family nursing Acar Tek, N., & Koçak, T. (2020). Koronavirüsle (covid-19) mücadelede beslenmenin bağışıklık sisteminin desteklenmesinde rolü. Gazi Sağlık Bilimleri Dergisi, Özel Sayı, 18-45. Akbaş, MN., & Akçakaya, A. (2020). COVID-19 and Phytotherapy. Bezmialem Science, 8(4),428-437. Akçay, D., & Yıldırımlar, A. (2017). Çocuklarda tamamlayıcı ve alternatif tedavi kullanımı ve ebeveyn bilgilerinin değerlendirilmesi. Çocuk Dergisi, 17(4), 174-181. Ali, AM., & Kunugi, H.(2021). Propolis, bee honey, and their components protect against coronavirus disease 2019 (COVID-19): A review of ın silico, ın vitro, and clinical studies. Molecules, 26(5), 1232. doi: 10.3390/molecules26051232. Araz, N., & Bulbul, S. (2011). Use of complementary and alternative medicine in a pediatric population in southern Turkey. Clinical and Investigative Medicine, 34(1), E21-9. doi: 10.25011/cim.v34i1.14909. Arıca, GS., Arıca, V., Onur, H., Gülbayzar, S., Dağ, H., & Obut, Ö. (2012). Knowledge, attitude and response of mothers about fever in their children. Emergceny Medical International, 29(12),e4. doi: 10.1136/emermed-2011-200352. Arslan, S., &Aydın, M. (2015). Annelerin ateş fobisi ve ateş yönetimi. Journal of Duzce University Health Sciences Institute, 5(1),1-6. Aydın, D., Karaca Çiftçi, E., Kahraman, S., & Şahin, N. (2015). Solunum yolu enfeksiyonu geçiren çocuklarda annelerin alternatif tedavi uygulamaları. The Journal of Pediatric Research, 2(4),212-7 Bakan, S., Deveboynu, ŞN., & Tayhan Kartal, F. (2020). The effect of antioxidant vitamins on ımmunity ın the covıd-19 pandemic. Eurasian Journal of Health Scıences, 3(COVID-19 Special Issue), 140-148. Bayık Temel, A., Arabacı, Z., & Kahveci, T. (2016). Annelerin çocuklarında ateş yönetimi ile ilgili bilgi, tutum ve uygulamalarının değerlendirilmesi. Sağlık Akademisi Dergisi, 1(1),1-17. Biçer, İ., & Yalçın Balçık, P. (2019). Geleneksel ve tamamlayıcı tıp: Türkiye ve seçilen ülkelerinin incelenmesi Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 22 (1), 245-25. Carr, AC., & Maggini, S. (2017). Vitamin C and immune function. Nutrients, 9(11),1211. Charan, J., Bhardwaj, P., Dutta, S., Rimplejeet Kaur, R., Bist, SK., Detha, MD., Kanchan, T., Yadav, D., Mitra, P, & Sharma P. (2021). Use of complementary and alternative medicine (CAM) and home remedies by covıd-19 patients: A telephonic survey. Ind J Clin Biochem, 36(1), 108–111. Cırık, V., & Efe, E. (2015) The use of complementary and alternative medicine by children. Journal of Family Medicine & Community Health, 2(2), 1031. Giray Bozkaya, Ö., Akgün, İ., Birgi, E., Çinkoğlu, A., Gög, K., & Karadeniz, D.(2008). Anne babaların çocuklarında uyguladıkları alternatif tıp yöntemleri. DEÜ Tıp Fakültesi Dergisi, 22(3),129-35. Groenewald, CB., Beals-Erickson, S., Ralston-Wilson, J., Rabbitts, JA., & Palermo, TM.(2017). Complementary and alternative medicine use by children with pain in the United States. Acad Pediatr,17(7), 785- 793. Güraslan Baş, N., Karatay, G., & Karatay, M. (2016). Beş yaş altı çocuğa sahip annelerin ateş yönetimine ilişkin bilgi ve uygulamaları. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi,13 (3), 258-263 Hazır, Y., & Bozkurt, G. (2020). Üst solunum yolu enfeksiyonu geçiren çocuklarda tamamlayıcı ve alternatif tedavi uygulamalarının incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 13(3), 117-123 Ilgaz, A., & Gözüm, S. (2016). Tamamlayıcı sağlık yaklaşımlarının güvenilir kullanımı için sağlık okuryazarlığının önemi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 9(2), 67-77 Kalaci, O., Giangioppo, S., Leung, G., Radhakrishnan, A., Fleischer, E., Lyttle, B., Price, A., & Radhakrishnan, D. (2019). Complementary and alternative medicine use in children with asthma. Complementary Therapies in Clinical Practice. 35,272-277. Kaplan, M. (2020). COVİD-19: Küresel salgın sürecinde geleneksel ve tamamlayıcı tedavi uygulamaları. Millî Folklor Dergisi, 32 (16),35-45. Karaağaç, Y., & Bellikci Koyu, E. (2020). Viral enfeksiyonlarda vitaminler ve mineraller: Covıd-19 odağında bir derleme. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 5(2),165-173 Konakçı, G., Özgürsoy, BN., & Erkin, Ö. (2020). In the Turkish news: Coronavirus and alternative & complementary medicine methods. Complementary Therapies in Medicine, 53 102545. doi:10.1016/j.ctim.2020.102545 Luo, H., Tang, QL., Shang, YX., Liang, SB., Yang, M., Robinson, N., & Liu, JP. (2020). Can Chinese medicine be used for prevention of corona virus disease 2019 (COVID-19)? A review of historical classics, research evidence and current prevention programs. Chin J Integr Med. 26(4), 243–250. doi: 10.1007/s11655-020-3192-6. Maggini, S., Pierre, A., & Calder, PC. (2018). Immune function and micronutrient requirements change over the life course. Nutrients, 10(10), 1531. doi: 10.3390/nu10101531. Magi, T., Kuehni, CE., Torchetti, L., Wengenroth, L., Lüer, S., & Frei-Erb, M. (2015). Use of complementary and alternative medicine in children with cancer: A Study at a Swiss University Hospital. Journal of Plos One. 10(12), e0145787. doi: 10.1371/journal.pone.0145787. Muslu, GK., & Öztürk, C. (2008). Tamamlayıcı ve alternatif tedaviler ve çocuklarda kullanımı. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi, 51(1), 62-66. Nilashi, M., Samad, S., Yusuf, SYM., Akbari, E. (2020). Can complementary and alternative medicines be beneficial in the treatment of COVID-19 through improving immune system function? J Infect Public Health, 13(6), 893–896. doi: 10.1016/j.jiph.2020.05.009. Özcebe, H., & Sevencan, F. (2009) Çocuklarda tamamlayıcı ve alternatif tıbbı konu alan araştırmaların değerlendirilmesi. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi, 52(4), 183-194 Ren, JL., Zhang, AH., & Wang, XJ. (2020). Traditional Chinese medicine for COVID-19 treatment. Pharmacological Research,155, 104743. doi:10.1016/j.phrs.2020.104743 Taşar, MA., Potur, ED., Kara, N., Bostancı, İ., & Dallar, Y. (2011). Düşük gelir düzeyine sahip ailelerin çocuklarına tamamlayıcı veya alternatif tıp uygulamaları: Ankara hastanesi verileri. Türkiye Çocuk Hastalıkları Dergisi, 5(2): 81-88. Tuncel, T., Şen, V., Kelekçi, S., Karabel, M., Şahin, C., Uluca, Ü.,Karabel D, & Haspolat YK.(2014). Kronik hastalığı olmayan çocuklarda tamamlayıcı ve alternatif tıp kullanımı. Türk Pediatri Arşivi, 49(2),148-53. Tural Büyük, E., Güdek, E., & Kalaycı, N. (2014). Annelerin öksürüğü olan çocuğa yaklaşımları. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 3(4),1119-1131. Uçar, D., Tayfun, K,. Müslümanoğlu, AY., & Kalaycı, MZ. (2020) Korona virüs ve fitoterapi. Bütünleyici ve Anadolu Tıbbı Dergisi, 1(2), 49-57. Zuzak, TJ., Boňková, J., Careddu, D., Garami, M., Hadjipanayis, A., & Jazbec J. et al. (2013) Use of complementary and alternative medicine by children in Europe: Published data and expert perspectives. Complementary Therapies in Medicine 21(1), 34-47.