Cultural memory is one of the key elements in forming a society’s identity and maintaining its connection with the past. Films, as products of cultural memory, play an effective role in the construction of social memory. This study aims to analyze the relationship that films establish with social memory through selected examples and to identify how viewers relate to the representations of social memory within these films. Within the scope of the research, viewing rates have been accepted as a criterion directly proportional to the audience’s interest in films. In terms of scope and limitations, four films that surpassed the five-million-viewer threshold and were screened in movie theaters in Turkey were selected through purposive sampling. While “Fetih 1453” and “Ayla” are based on historical events, “Bergen” and “Müslüm” address social sensitivities such as violence against women and class differences. The study aims to conduct a thematic analysis of the films, identify common themes, and reveal the connection these films establish with collective memory through these themes. For this purpose, content analysis, one of the qualitative research methods, was used to determine, code, and categorize the themes. Furthermore, specific scenes were described to explain the connection established with social memory through these scenes. The findings were examined in relation to the theories discussed in the literature section, focusing on the relationship between films and social memory. The main objective of the study is to determine the impact of films as sites of memory in connecting the past and the present. Therefore, the individual and collective traumas reflected in the selected films were evaluated in proportion to the attention these films received, and their roles in identity construction and the cultural traces they carried were explained with examples from contemporary society. The study concludes that the analyzed films not only remind us of the past but also establish meaningful connections with contemporary social issues, playing an important role in the reproduction of collective memory.
Kültürel bellek bir toplumun kimlik oluşturmada ve geçmişi ile bağ kurulmasında önemli unsurlardan biridir. Filmler toplumsal hafıza inşasında, kültürel bellek ürünleri olarak etkin şekilde görev alırlar. Çalışma, filmlerin toplumsal hafıza ile kurdukları ilişkiyi örnekler üzerinden analiz etmeyi ve izleyicinin filmde yer alan toplumsal hafızaya dair anılarla kurduğu ilişkileri saptamayı amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında, izlenme oranları, izleyicinin filmlere gösterdiği ilgi ile doğru orantılı bir kıstas olarak kabul edilmiştir. Kapsam ve sınırlılıklar bağlamında, amaçlı örneklem olarak Türkiye’de sinema salonlarında gösterime giren ve en yüksek izlenme oranına sahip filmler arasından beş milyon sınırını aşan dört film seçilmiştir. Seçilen “Fetih 1453”, “Ayla”, tarihi olaylara dayanırken “Bergen” ve “Müslüm”, kadına şiddet ve sınıfsal farklılıklar gibi toplumsal hassasiyetlere değinen filmlerdir. Çalışmada, filmlerin tematik incelemesi yapılarak, ortak temaların tespit edilmesi ve filmlerin bu temalar aracılığı ile kolektif hafıza ile kurdukları bağı ortaya konması amaçlanmaktadır. Bunun için nitel Analiz yöntemlerinden içerik analizi kullanılarak temalar belirlenmiş ve kodlanıp kategorize edilmiştir. Ayrıca belirli sahneler betimlenerek sahneler aracılığı ile toplumsal hafıza ile kurulan bağ açıklanmıştır. Ortaya çıkan bulgular, filmlerin toplumsal hafıza ile kurduğu ilişki bağlamında literatür kısmında bahsi geçen kuramlara dayandırılarak incelenmiştir. Çalışmanın amacı filmlerin birer hafıza mekânı olarak geçmişle bugünün ilişkisini kurmadaki etkisini saptamaktır. Bu nedenle, seçilen filmlerin yansıttığı bireysel ve kolektif travmaların toplumdaki karşılığı, filmlerin gördüğü ilgi ile doğru orantılı olarak değerlendirilmiş ve filmlerin kimlik inşasındaki rolleri ve kültürel izleri günümüz toplumundan örnekler açıklanmıştır. Çalışmanın sonucunda incelen filmlerin, yalnızca geçmişi hatırlatmakla kalmayıp günümüz toplumsal meseleleriyle anlamlı bağlar kurarak kolektif hafızanın yeniden üretiminde önemli bir rol oynadığı görülmüştür.