Türk tarihi içinde çeşitli açılardan önem arz eden ve Doğu medeniyetleriyle özdeşleşen yapıların başında tarihî uzun çarşılar gelmektedir. Taşıdıkları fonksiyonellikleriyle dönemlerinin içtimai hayatına dair derinlikli bilgiler sunan uzun çarşılar, özellikle Osmanlı Dönemi’nde ciddi gelişimler gösterir. Gerek mimari yönü gerekse kültür hayatına tesirleriyle şehir ve bölgenin ticaret ve kültür merkezi hâline gelmesini sağlarlar. Günümüzde de varlığını devam ettiren bu mekânları Osmanlı’dan kalan somut kültürel miras şeklinde değerlendirmek yanlış olmayacaktır. Tarihî uzun çarşılar, mekân-insan ilişkisindeki çok yönlü etkileriyle şehir ve insan profilinin çeşitlenmesi ve gelişiminde pay sahibidirler. Bu çalışmanın amacı Osmanlı Dönemi’nin önemli ticaret ve kültür merkezlerinden biri olan eski Antep’in tarihi Uzun Çarşısını nesnel ve kurmaca taraflarıyla incelemektir. Çalışmada Antep Uzun Çarşısı, incelemeye esas metin olarak tercih edilen Mitat Enç’in Uzun Çarşının Uluları eserindeki görünümüyle değerlendirilmiştir. Çalışmada mekân odaklı bir bakış açısı hâkim olduğu için yöntemde edebiyat ve mimari paydaşlığından hareketle mekân-insan ilişkisine yoğunlaşılmıştır. Yapılan tahlillerde betimsel bir yaklaşım benimsenmiştir. Kent ve kente has bir mekân ile söz konusu mekânın bireyden topluma doğru genişleyen etkisi, ilgili disiplinler etrafında anlamlandırılmaya çalışılmıştır. Elde edilen verilerden hareketle eski Antep’in uzun çarşısının sadece ticaret merkezi olarak değil, döneminin sosyal, psikolojik ve tarihsel değişkenlerini objektif şekilde işleyen ve sosyolojik veriler sunan bir misyon taşıdığı sonucuna ulaşılmıştır.
Historical long bazaars hold significant importance in Turkish history for several reasons and are closely linked to Eastern civilisations. These bazaars provided valuable insights into the social dynamics and operations of their era and experienced notable evolution, especially during the Ottoman period. They assisted the city and region become a hub of trade and culture through their architectural features and influence on cultural life. Their continued existence today signifies their role as vital, tangible cultural heritage from that time. Historical long bazaars have a share in the diversification and development of the city and human profile with their multifaceted effects on the space-human relationship. This research focuses on the historical relevance of the Long Bazaar in old Antep, recognised as a central commercial and cultural venue during the Ottoman era, highlighting both its physical features and fictional stories. The study critically evaluates the Antep Long Bazaar, utilising Mitat Enç's work, "Uzun Çarşının Uluları" as its primary resource. Through a space-oriented perspective, this methodology emphasises the complex interaction between space and people, bolstered by the unified relationship between literature and architecture. A descriptive method has been applied in the analysis, delving into the city and its notable spaces to examine their influence -from individual experiences to societal impacts- thereby enhancing understanding across relevant fields. The findings reveal that the old Antep bazaar acts not only as a trading centre but as a venue that systematically explores the social, psychological, and historical dimensions of its era and sociological insights.