karadeniz | black sea | чёрное море Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi 1308-6200 3062-4126 Hayrettin İVGİN 10.17498/kdeniz.363208 İSMAİL GASPIRALI ANLATILARINDA ŞAHIS KADROSU Uzunkaya Ferhat Uzunkaya Ferhat ARDAHAN ÜNİVERSİTESİ Uzunkaya Ferhat 12 28 2017 36 36 104 118 12 06 2017 12 11 2017 Copyright © 2008, Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi 2008 Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi

İsmail Gaspıralı, bir düşünce ikliminin insanıdır. Yaşadığıdönem itibariyle düşüncelerini anlatılar üzerinden sentezleyerek yansıtan yazar;aynı zamanda da bir yazar nüvesi ile çağının toplumdaki cehalet ve bilgisizliksorunsalını metinler aracılığıyla okuyucusuna açmıştır. Bu yüzden İsmailGaspıralı, roman karakterlerini oluştururken değişim ve gelişim çizgisi temelliele alır.Fikir ve karakter sentezleyici anlatılar olması nedeniyle,kişiler, özellikle başkişinin, gelişim ve değişim evresi anlatılara ana renginiverir. Bu yönüyle anlatılarında eyleyenler dizgesini kişi bazında temsil eden karakterlerbüyük önem arz eder. Öylesine seçilmiş ve işlenmiş karakterlerden ziyade,başkişi merkezli bir olgunluk dönemi yaşayan karakterler, anlatıların temelhareket ve motivasyon noktasını oluşturur. Molla Abbas merkezli bir okumaİsmail Gaspıralı anlatılarının da kapılarını açması bakımından son dereceönemlidir.Yazar ve eser bağlamında karakter teşkilinin oluşumununhedeflendiği bu çalışmada, İsmail Gaspıralı’nın Frengistan Mektupları, DarürrahatMüslümanları, Sudan Mektupları, Kadınlar Ülkesi ve Molla Abbas Fransevî’yeTesadüf: Gül Baba Ziyareti isimli anlatılarındaki kişiler dünyası karakteryapılarına göre incelenmiştir.

 Anahtar Kelimeler: İsmail Gaspıralı Karakter Teşkili Başkişi Molla Abbas Aktaş, Şerif. (1991). Roman Sanatı ve İncelemesine Giriş. Ankara: Akçağ Yayınları. Forster, E. M. (2001). Roman Sanatı. Çev. Ünal Aytür. İstanbul: Adam Yayınları. Girard, Rene. (2007). Romantik Yalan Romansal Hakikat / Edebi Yapıda Ben ve Öteki. Çev. Arzu Etensel İldem. İstanbul: Metis Yayınları. Korkmaz, Ramazan (2008). “Réne Girard’ın Üçgen Arzu Modeli Bağlamında Osmancık Romanı”. Tarık Buğra. (Editörler: Mehmet Tekin, Ebru Burcu Yılmaz), s. 177-189, Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Korkmaz, Ramazan. (1997). “Kemal Tahir’in Sağırdere ve Körduman İkilemesi Üzerine Bir Çözümleme Denemesi”. Adam Sanat 145, 42-58. Korkmaz, Ramazan. (1997). Sabahattin Ali - İnsan ve Eser. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. Korkmaz, Ramazan. (2002). “Romanda Dramatik Aksiyonu Sağlayan Değerlerin Görüntü Seviyeleri Üzerine Bazı Öneriler” 20. Yüzyılda Türk Romanı Sempozyumu (19-21 Nisan 200). Düzenleyen; Marmara Üniversitesi. Türkiyat Araştırma Merkezi. Yayım Yeri: A Festschrift to Lars Johanson/ Lars Johanson Armağanı. Ankara: Grafiker Yayınları, s. 271 - 282. Korkmaz, Ramazan. (2009). “Metaforik Dönüştürme Biçimleri ve Edendi-Köle Diyalektiği Bakımından Beyaz Kale”. Bilig 50, 119-130. Pearson, Carol S. (2003). İçimizdeki Kahraman. Çev. Semra Ayanbaşı. İstanbul: Akaşa Yayın. Reich, Wilhelm. (2010). Kişilik Çözümlemesi. Çev. Bertan Onaran. İstanbul: Payel Yayınları. Stevick, Philip. (1983). Roman Teorisi. Çev. Sevim Kantarcıoğlu. Ankara: Akçağ Yayınları.