Dış ticaret, ekonomik kalkınmayı destekleyen ve döviz girdilerini artırarak ekonomik istikrar sağlayan stratejik bir sektördür. Bu bağlamda, gümrük müşavirliği ve yardımcılığı, dış ticaret işlemlerinin uluslararası standartlara uygun yürütülmesinde kritik bir rol oynar. Türkiye’de gümrük müşavirliği, 1909 yılında yasal çerçeveye kavuşmuş, 1927 yılında mesleki yeterlilik sınavı şartı getirilmiştir. Dokuman analizi ve karşılaştırma analizi kullanılan araştırmada, 2012-2024 yılları arasındaki gümrük müşavir yardımcılığı yazılı sınavları incelenerek, sınavların gümrük mevzuatına ve dış ticaret bölümü müfredatına uyumu değerlendirilmektedir. Sonuçlar, sınav sorularının %70'inin gümrük mevzuatı, %20'sinin genel yetenek ve kültür, %10'unun ise Kaçakçılıkla Mücadele konularına ait olduğunu göstermektedir. Türkiye’de 79 üniversite, 111 meslek yüksekokulunda dış ticaret ön lisans eğitimi verildiği, bu bölümlerin zorunlu ders içerik analizlerinde genel yetenek ve kültür bilgisi ile gümrük mevzuatı bilgisinin %100 oranında yer aldığı, ancak Kaçakçılıkla Mücadele derslerinin yalnızca %0,09 oranında bulunduğu belirlenmiş olup, bu konudaki soru oranlarının artırılması ve müfredat uyumunun güçlendirilmesi, mesleki yeterlilik ve eğitimin etkinliğini artıracaktır.
Foreign trade is a strategic sector that supports economic development and enhances economic stability by increasing foreign exchange inflows. In this context, customs brokerage and assistantship play a critical role in ensuring that foreign trade operations are conducted in compliance with international standards. In Turkey, customs brokerage gained legal recognition in 1909, and a professional qualification exam requirement was introduced in 1927. This study, employing document analysis and comparative analysis methods, examines the written exams for customs brokerage assistantship between 2012 and 2024 to evaluate their alignment with customs regulations and the curricula of foreign trade programs. The results indicate that 70% of the exam questions pertain to customs regulations, 20% to general aptitude and cultural knowledge, and 10% to anti-smuggling topics. It was found that while 79 universities and 111 vocational schools in Turkey offer associate degree programs in foreign trade, anti-smuggling courses are included in only 0.09% of mandatory curricula. Increasing the proportion of questions on anti-smuggling topics and strengthening curriculum alignment would significantly enhance professional qualifications and the effectiveness of education.