Bu çalışmada, Anadolu lisesinde öğrenim gören ortaöğretim öğrencileri için matematik dersinde çaresiz hissetmenin ne anlama geldiğini belirlemek ve bu çaresizlik durumunun öğrencilerin öğrenmeye yönelik motivasyonları, başarı durumları ve matematik dersinde gösterdikleri çaba üzerindeki etkilerini belirlemek amaçlanmıştır. Çalışmanın araştırma grubunu kolay ulaşılabilir durum örnekleme yöntemi ile seçilen 2022-2023 Eğitim Öğretim Yılında Ankara ili Yenimahalle ilçesinde bulunan Millî Eğitim Bakanlığı’na bağlı bir devlet okulunda ortaöğretim seviyesinde öğrenim gören 19 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada nitel yöntem kullanılmıştır. Veriler araştırmacı tarafından hazırlanmış yarı yapılandırılmış görüşme formu ile zoom platformu üzerinden gerçekleştirilen görüşmeler aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin analizi içerik analizi yaklaşımı ile yapılmıştır. Çalışma sonucunda öğrenciler, başarısız oldukları durumlarda çalışmalarının yetersiz olduğunu düşünmekte ve bu durumu çaresizlikle açıklamaktadır. Başarı ve başarısızlıklarında etkisi olan kendi çabaları ile çaresizlik hissinin ortadan kaldırabileceği düşünülmektedir. Matematiğe dair başarısızlık durumunda daha çok çalışma ve dersten uzaklaşma şeklinde iki zıt yaklaşım tespit edilmiştir. Matematik motivasyonu ile soruları doğru çözebilmek, hedefler, öğretmen, arkadaşlar, dersi anlamak arasında belirlenen olumlu ilişki öğrencilerin matematik öğrenmeye yönelik motivasyonlarını artırmasının yanında matematik dersine ilgilerini artırarak çaba harcamaya teşvik edip, öğrencilerin matematik becerilerini geliştirmekte, devamında da başarıyı getirmektedir. Öğrencilerin çabasının takdir edilmesi, öğrenme motivasyonlarının canlı tutulması ve öğrenme hedeflerine odaklanarak çaba göstermeye devam etmelerini sağlamak çaresizlikle başa çıkmalarında yardımcı olacaktır.
In this study, it was aimed to determine what it means to feel helpless in the mathematics lesson for secondary school students studying in Anatolian high schools and to determine the effects of this helplessness on students' motivations for learning, their achievements and their efforts in mathematics lessons. The research group of the study consists of 19 students studying at secondary education level in a state school affiliated to the Ministry of National Education in the Ankara province Yenimahalle district in the 2022-2023 academic year, which was selected by the easily accessible case sampling method. Qualitative method was used in the research. The data were collected through the semistructured interview form prepared by the researcher and the interviews conducted over the zoom platform. The analysis of the data was made with the content analysis approach. As a result of the study, the students think that their work is insufficient when they are unsuccessful, and they explain this situation with desperation. It is thought that the feeling of helplessness can be eliminated by their own efforts, which have an effect on their success and failure. In case of failure in mathematics, two opposing approaches have been identified as working harder and staying away from the lesson. The positive relationship between mathematics motivation and being able to solve questions correctly, goals, teachers, friends, and understanding the lesson not only increases students' motivation to learn mathematics, but also increases their interest in mathematics, encourages them to make an effort, improves students' mathematical skills, and brings success. Recognizing students' effort, keeping their motivation to learn alive, and keeping them focused on learning goals will help them cope with helplessness.