ÖzetSonzamanlarda düşük enerjili ya da enerjisiz tatlandırıcılar enerji ve glisemiketkilerden uzak oldukları gerekçesi ile şeker ikamesi olarak oldukça sıkkullanılmaktadırlar. Bu tatlandırıcı türlerinin saf olarak kullanılması dışındagünümüzde gıda ürünlerinin içerisinde sıkça bulunmaları tüketiciler tarafındanalımını oldukça artırabilmektedir. Tatlandırıcılar sağlık üzerine etkileriaçısından doğal ve yapay tatlandırıcılar olarak ikiye ayrılmaktadır. Deneyhayvanlarında yapılan çalışmalarda yapay tatlandırıcı tüketimi enerji dengesinibozarak abdominal obezite, insülin direnci ve/veya bozulmuş glukoz toleransıdahil olmak üzere birçok metabolik sendrom bileşeni ile ilişkilendirilmektedir.Ayrıca karaciğer enzimleri ve oksidatif stres üzerine olumsuz etkisi olduğu dabildirilmektedir. Ancak yapay tatlandırıcıların glukoz intoleransını artırdığı,karaciğer enzimlerini ve oksidatif stres parametrelerini olumsuz etkilediğinedair çalışmaların yanında anlamlı sonuç bulunamayan çalışmalarda mevcuttur. Bunun yanında doğal tatlandırıcıların insülinduyarlılığını artırdığı, kan glukozu üzerinde yararlı etkilerinin olduğu,karaciğer enzimleri ve oksidatif stres parametrelerini azaltıcı bir roloynadıkları belirli çalışmalarda bildirilmektedir. Fakat doğaltatlandırıcıların bu parametreler üzerinde anlamlı etkisinin olmadığına dairçalışmalarda mevcuttur. Bu nedenle bu derlemede doğal ve yapay tatlandırıcılarınglukoz intoleransı, karaciğer enzimleri ve oksidatif stres üzerine olanetkilerine yönelik çalışmaların derlenmesi amaçlanmıştır.
AbstractRecently, low-energy or non-energy sweeteners havebeen used frequently as sugar substitutes on the ground that they are free fromenergy and glycemic effects. Moreover, apart from use of these sweetener typesin pure form, the fact that they are included in products today increases theintake of them by consumers considerably. Sweeteners are classified as naturaland artificial sweeteners in terms of their health effects. In studiesconducted on experimental animals, artificial sweetener consumption isassociated with many metabolic syndrome components, including abdominalobesity, insulin resistance and/or impaired glucose tolerance throughdisrupting energy balance. In addition, adverse effects on liver enzymes andoxidative stress have been reported. However, studies have shown thatartificial sweeteners increase glucose intolerance, negatively affect liverenzymes and oxidative stress parameters, as well as studies that have found nosignificant results. Besides, certain studies have reported that naturalsweeteners increase insulin sensitivity, have beneficial effects on bloodglucose, and reduce liver enzymes and oxidative stress parameters. However,some studies have shown that natural sweeteners have no significant effect onthese parameters. Therefore, it is aimed to review the effects of natural andartificial sweeteners on glucose intolerance, liver enzymes and oxidativestress in this review article.