İnsanın Mükemmellik Arayışında Yapay Zekanın Yeri: Kusursuzluk ve Mükemmellik Kavramları Etrafında Bir Değerlendirme

Abstract

Kendilik bilincine sahip bir varlık olarak insanın, tüm çağlarda kendini aşma ve mükemmeli arama eğiliminde olduğu yaygın bir şekilde bilinmektedir. Bu çalışmada insanın tarih boyunca süregelen mükemmellik arayışı, yapay zekâ felsefesi bağlamında, mükemmellik ve kusursuzluk ikilemi çerçevesinde incelenmektedir. İlk adımda Antik Çağ’dan günümüze gelişen mükemmellik kavramının, YZ teknolojileriyle nasıl bir yöne evrildiği ele alınmaktadır. Bununla birlikte YZ teknolojilerinin performans odaklı, hatasız ve kusursuz bir mükemmellik anlayışı ile uyuşup uyuşmadığı irdelenmektedir. Bu kapsamda tabiat düzenine içkin karmaşık, öngörülemeyen ve kaosa dönük süreçlerin insan bilincinin işleyişiyle benzer yönleri incelenmektedir. Aynı zamanda doğa ile insan unsurları yaratıcılık ve mükemmellik anlayışları bakımından tartışılmaktadır. Doğadaki düzen ile kaosun iç içe geçmiş yapısı, insan bilincinin karmaşıklığı ve yaratıcılık süreçleri, mükemmellik idealinin yalnızca hatasızlıkla değil, aynı zamanda yenilik ve uyum sağlama kapasitesiyle yakından ilişkili olduğunu göstermektedir. Yaratıcılık testlerinde zaman zaman insana benzer ya da onu aşan performanslar sergilese de YZ’nin yaratıcı süreçlerinde içsel motivasyon, deneyim ve duygusal derinlik eksikliği dikkat çekmektedir. Bu durum, YZ’nin ortaya koyduğu “yaratıcılığın” insan yaratıcılığının bir simülasyonu ya da türevi olarak kalmasına neden olmaktadır. Sonuç olarak YZ’nin insanın üretim kapasitesini artıran ve hataları minimize eden bir araç olduğu, ancak özgün yaratıcılık ve anlam arayışında insan bilincinin vazgeçilmez rolünün korunduğu görülmektedir.

Keywords

• yapay zeka
• insan bilinci
• mükemmellik
• kusursuzluk
• yaratıcılık

The Role of Artificial Intelligence in Human Pursuit of Perfection: An Evaluation around the Concepts of Flawlessness and Perfection

Abstract

It is widely known that humans, as beings with self-awareness, have always strived to surpass themselves and seek perfection throughout the ages. This study examines humanity's enduring quest for perfection within the context of artificial intelligence philosophy, specifically within the framework of the perfection and flawlessness dilemma. The first step examines how the concept of perfection, which has developed from ancient times to the present day, has evolved with AI technologies. At the same time, it examines whether AI technologies are compatible with a performance-oriented, error-free and flawless understanding of perfection. In this context, the complex, unpredictable and chaotic processes inherent in the natural order are examined for similarities with the functioning of human consciousness. At the same time, nature and human elements are discussed in terms of creativity and understanding of perfection. The intertwined structure of order and chaos in nature, the complexity of human consciousness, and creative processes demonstrate that the ideal of perfection is closely related not only to flawlessness but also to the capacity for innovation and adaptation. Although AI sometimes demonstrates human-like or even superior performance in creativity tests, the lack of intrinsic motivation, experience, and emotional depth in AI's creative processes is noteworthy. This situation causes the ‘creativity’ exhibited by AI to remain a simulation or derivative of human creativity. In conclusion, it is evident that AI is a tool that enhances human production capacity and minimizes errors; however, the indispensable role of human consciousness in original creativity and the search for meaning remains intact.

Keywords

• artificial intelligence
• human consciousness
• perfection
• flawlessness
• creativity

References

1. Adorno, T. W. ve Horkheimer, M. (2014). Aydınlanma Diyalektiği. Çev. Nihat Ülner, Elif Öztarhan Karadoğan. İstanbul: Kabalcı Yayıncılık.
2. Akı Abacı, Y., Kürkçüoğlu A. ve Şençelikel, T. (2020). “Genç Erişkin Bireylerde Vücutta Altın Oran Değerlendirmesi.” Antropoloji, 40: 92-104. https://doi.org/10.33613/antropolojidergisi.659897
3. Alias, A., Rahman, S., Majid, R. A. ve Yassin, S. F. M. (2013). “Dabrowski’s Overexcitabilities Profile Among Gifted Students.” Asian Social Science, 9(16): 120–126. https://doi.org/10.5539/ass.v9n16p120
4. Aristoteles. (2014). Nikomakhos’a Etik. Çev. Furkan Akderin. İstanbul: Say Yayınları.
5. Aurelius, M. (2013). Düşünceler. Çev. Cemal Süer. İstanbul: Kaknüs Yayınları.
6. Başkurt Sabaz, M. (2024). “Dünya Görüşü Fenomeninin Bağlantısallık Yaklaşımıyla Yorumlanması.” Felsefe Arkivi, 60: 1–14. https://doi.org/10.26650/arcp.1377692
7. Baumann, P. (2022). “Enlightenment as Perfection, Perfection as Enlightenment? Kant on Thinking for Oneself and Perfecting Oneself.” Journal of Philosophy of Education, 56(2): 281–289. https://doi.org/10.1111/1467-9752.12651
8. Barker, T. (2024). “Artificial Creativity: a Process Philosophy of Technology Perspective.” Journal of Continental Philosophy, 5(1): 93–115.

9. Boden, M. A. (1998). “Creativity and Artificial Intelligence.” Artificial Intelligence, 103(1-2), 347-356. https://doi.org/10.1016/S0004-3702(98)00055-1
10. Büyükdüvenci, S. (1993). “Aristoteles’te Mutluluk Kavramı.” Felsefe Dünyası, 9: 41-45.
11. Cevizci, A. (2017). Ortaçağ Felsefesi. İstanbul: Say Yayınları.
12. Çam, A. V. ve Yaldır, H. (2025). “Düşünen Makineler: Yapay Zekânın Doğası Üzerine Felsefi Düşünceler / Thinking Machines: Philosophical Reflections on the Nature of Artificial Intelligence.” Tabula Rasa: Felsefe ve Teoloji, (44): 59-84.
13. Çoban Kapuoğlu, E. (2023). “Eğitim ve Öğrenmenin Fizyolojik Temeli: Nöroplastisite.” FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, 36: 447-464. https://doi.org/10.53844/flsf.1359914
14. Deleuze, G. (1994[1968]). Difference and Repetition. Çev. Paul Patton. New York: Columbia University Press.
15. Devellioğlu, F. (2012). Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat. Ankara: Aydın Kitabevi Yayınları.
16. Dreyfus, H. L. (1992). What Computers Still Can't Do: A Critique of Artificial Reason (Rev. Ed.). Cambridge, MA: MIT Press.
17. Guzik, E. E., Byrge, C. ve Gilde, C. (2023). “The Originality Of Machines: AI Takes The Torrance Test.” Journal of Creativity, 33(3): 1-8. https://doi.org/10.1016/j.yjoc.2023.100065
18. Güzel, E. (2022). “Ağ Toplumlarında Gündelik Yaşamın ‘Kusursuzluğu’.” Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 49: 161-174. https://doi.org/10.52642/susbed.1153031
19. Hacızade Kerimov, L. (2011). “Postmodern Edebiyatta Estetik Anlayışı.” Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 26: 59-70.
20. Han, B. C. (2021). Yorgunluk Toplumu. Çev. Samet Yalçın. İstanbul: Açılım Yayınları.
21. Kant, I. (2020). Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi Grundlegung der Metaphysik der Sitten. Çev. İoanna Kuçuradi. Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu.
22. Kant, I. (1984). “Aydınlanma Nedir? Sorusuna Yanıt (1784).” N. Bozkurt (Der.), Immanuel Kant Seçilmiş Yazılar içinde (s. 211-221). İstanbul: Remzi Kitabevi.
23. Laycraft, K. (2009). “Chaos, Complexity, and Creativity.” C. S. Kaplan ve R. Sarhangi (Der.), Proceedings of Bridges Mathematics, Music, Art, Architecture, Culture içinde (s. 355–362). London: Tarquin Publications.
24. Mutlu, E. (2024). “Yaratıcılığın Sınırları: Yapay Zekâ Yaratıcılığına Bir Bakış.” Moment Dergi, 11(2): 422-446. https://doi.org/10.17572/mj2024.2.422-446
25. Özlem, D. (2019). Etik Ahlak Felsefesi. İstanbul: Notos Kitap.
26. Özkan, D. (2018). “Platon’un İdeal Devlet Teorisi: Doğruluk, Mükemmellik ve Mağara Metaforu.” R. Karagöz, T. Kodaman ve M. Premović (Der.), Sosyal, Beşerî ve İdari Bilimlerde Akademik Çalışmalar içinde (s. 3-14). Cetinje, Montenegro: Ivpe.
27. Platon. (2012). Devlet. Çev. Sabahattin Eyüboğlu ve M. Ali Cimcoz. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
28. Sayğan, S. (2014). “Örgüt Biliminde Karmaşıklık Teorisi.” Ege Academic Review, 14(3): 413-423.
29. Shkliarevsky, G. (2011). “On Order And Randomness: A View From The Edge Of Chaos.” arXiv, 20: 1-20. https://doi.org/10.48550/arXiv.1104.4133
30. Safán-Gerard, D. (1985). “Chaos and Control in the Creative Process.” Journal of the American Academy of Psychoanalysis, 13(1): 129-138. https://doi.org/10.1521/jaap.1.1985.13.1.129
31. Türk, H. (2021). “İlk Toplum ve Kültür.” H. Türk (Der.), Kültür Kuramı ve Kavramı içinde (s. 77-112). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
32. Uçar, M. (2023). “Modernden Postmoderne, Sanatta Estetik Deneyimin Dönüşümü.” Akademik Sanat, 20: 141-153.
33. Yastıoğlu, S. (2023). “Üretken Yapay Zekânın İşletmelerde Kullanımı: Fırsatlar ve Tehditler.” İ. Ç. Tekin (Der.), Yönetim Bilişim Sistemleri: İşletmelerde Dijital Dönüşüm Yönetimi içinde (s. 213- 230). https://doi.org/10.58830/ozgur.pub137.c1391