Türk destan kahramanı Oğuz Kağan’ın adı ve bu adın etimolojisi meselesi ilim âleminde çok uzun zamandan beri tartışılmış, fakat bugüne kadar üzerinde herkesin ittifak ettiği bir neticeye varılamamıştır. Bu makalemizde Oğuz kavim adının kaynağı üzerinde bugüne kadar ortaya atılmış fikirler hatırlatıldıktan sonra OğuzKağan’ın adı üzerindeki görüşler değerlendirilecek ve kendi teklifimiz olan, Oğuz Kağan’ın adının Oğuz kavimadına bağlı olduğu konusunda düşüncelerimiz ve delilleri ortaya konacaktır. Oğuz Kağan destanının Paris nüshasının bulunmasından sonra bu destan ve kahramanı üzerinde pek çok araştırma yapılmıştır. Bu çerçevede, destan kahramanı Oğuz Kağan’ın adı da bugüne kadar üzerinde tartışılan konulardan biri olmuştur. Bu konuda ortaya atılan görüşleri burada ele alarak kendi fikrimizi öne sürmek istiyoruz. Bu görüşlerden birine göre, efsanevî Türk hükümdarının adı olan Oğuz, öküz sözünden gelmektedir. Bizim görüşümüze göre Oğuz Kağan’ın adının “öküz”den gelmesi söz konusu olamaz. Bunun sebeplerini şu şekilde izah etmek mümkündür: a. Öküz adı Türklerde hiçbir zaman erkek adı olarak kullanılmamıştır. Öküz, yazıtlar dönemi ve Eski Uygur Türkçesimetinlerinden beri “iğdiş edilmiş boğa” anlamını taşımaktadır. Öküz iğdiş edilmiş sığır olduğuna göre bu isimküçültücü bir anlam taşır ve isim olarak verilemez. b. Oğuz Kağan destanında sığır cinsinin adı ‘ud’ olarakgeçmektedir. Oğuz Kağan, adını bu hayvan cinsinden almış olsaydı adı, destandaki gibi ud kelimesi ile, UdKağan olurdu. Oğuz Kağan’ın adı öküz’den gelseydi Öküz Kağan olurdu. Çünkü bu kelime günümüze kadardeğişmemiştir. c. Oğuz Kağan’ın boğa ile temsil edilmiş olması mümkün görünmekte ise de adını boğa’danalmış olsaydı adı Dede Korkut hikâyelerindeki Boğaç Han’a benzer şekilde Boğa Kağan olması gerekirdi. Boğaeski Türklerde ve Moğollarda erkek ismi olarak çok yaygın olarak kullanılmıştır. Dede Korkut hikâyelerininkahramanlarından biri de Boğaç’tır. Oğuz Kağan’a bir hayvan ismi verilecekse bu pekâlâ boğa olabilirdi. ç.Boğa veya öküz resminin Oğuz Kağan veya babasını temsil ettiği kabul edilse bile destanın müellifi tarafındanmı yoksa XIV. veya XV. asırdaki müstensihi tarafından mı çizildiğini bilmiyoruz. Resim ister müellif istermüstensih tarafından çizilerek metne ilave edilmiş olsun, bu bir çeşit halk etimolojisi kabul edilebilir. OğuzKağan’ın ismi nereden gelmiştir? Bizim görüşümüze göre, Oğuz Kağan’ın ismi Oğuz kavim adından gelmiştirve mânâsı Oğuzların hükümdarı demektir. Destan metni bize bunu açık olarak göstermektedir. Destanda UrusKağan, Saklab Kağan gibi kavim isimleri şahıs ismi olarak kullanılmaktadır. Ülke isimleri de aynı şekilde UrumKağan, Çin Kağan, Maçin Kağan gibi şahıs ismi olarak kullanılmaktadır. Destanı söyleyenin aslında kavim adıolan Oğuz’u Oğuz Kağan adında destan kahramanının adına çevirmiş olduğu anlaşılmaktadır. Oğuz Kağan demek Oğuz kavminin veya Uygur harfli metinden anlaşıldığına göre bütün Türklerin kağanı demektir. Oğuzların kağanı unvanının zamanla halk muhayyilesinde bir destan kahramanının ismine dönüştüğü anlaşılmaktadır.