mjss MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi 1694-7215 Kyrgyz-Turkish Manas University 10.33206/mjss.1716736 Turkish Language and Literature (Other) Türk Dili ve Edebiyatı (Diğer) Кыргыз жана Түрк Тилдериндеги Фузия Кубулушу The Fusion Phenomenon in Kyrgyz and Turkish Languages https://orcid.org/0000-0002-3178-9329 Saginbayeva Burul KYRGYZ - TURKISH MANAS UNIVERSITY https://orcid.org/0009-0007-4878-3736 Şamuratova Ziyada KIRGIZİSTAN-TÜRKİYE MANAS ÜNİVERSİTESİ, EDEBİYAT FAKÜLTESİ 04 28 2026 15 2 435 444 06 10 2025 01 29 2026 Copyright © 2001, MANAS Journal of Social Studies 2001 MANAS Journal of Social Studies

Дүйнөдөгү тилдер морфологиялык классификация боюнча төрткө бөлүнөт: агглютинативдүү (жалганма), аморфтук (уңгучул), флективдүү (кубулма) жана инкорпоративдик (сөз-сүйлөм). Бул классификациянын шарттуу экендигин бир топ окумуштуулар белгилешет. Анткени, белгилүү бир топтогу тилдерге мүнөздүү болгон тилдик бирдиктер башка топтогу тилдерде да кездешүүсү толук мүмкүн. Мисалы, кыргыз тили агглютинативдүү тилдердин тобуна кирсе да, флективдүү, аморфтук тилдерге таандык өзгөчөлүктөрдү табууга болот. Же болбосо флективдүү тилдерден агглютинативдүү тилдерге таандык өзгөчөлүктөрдү да кездештирүү мүмкүн. Бул макалада сыпаттоо, анализ жана синтез, классификация, салыштырма-типологиялык ж.б. методдордун жардамы менен, негизинен, флективдүү тилдерге мүнөздүү болгон фузия кубулушу кыргыз жана түрк тилинде да айрым сөздөрдө кездешери аныкталды. Мисалы, кыргыз тилинен сүйлө (сөз+ла=сүйлө), ойно (оюн+ла=ойно), чаап (чап+ып=чаап) ж.б. сөздөрдү мисал келтирүүгө болот. Түрк тилинде да ушул сыяктуу эле мисалдарды табуу мүмкүн: söz+la=söyle, dinle+yor=dinliyor, benze+a=benze ж.б. Фузия кубулушу кыргыз жана түрк тили үчүн мүнөздүү кубулуш болбосо дагы, анын айрым көрүнүштөрү бар экендигин белгилөөгө болот.

Languages around the world are classified into four categories based on morphology: agglutinative, isolating, fusional, and incorporative. Many linguists note that this classification is conditional, as linguistic features typical of one language group may also be found in languages of other groups. For example, although the Kyrgyz language belongs to the agglutinative language group, it also contains features characteristic of fusional and isolating languages. Similarly, features typical of fusional languages can be found in agglutinative languages. This article primarily focuses on the phenomenon of fusion, which is characteristic of fusional languages, and demonstrates that certain words in both the Kyrgyz and Turkish languages exhibit fusion. For instance, in Kyrgyz, examples like сүйлө (сөз + ла = сүйлө), ойно (оюн + ла = ойно), and чаап (чап + ып = чаап) can be cited. In Turkish, similar examples can also be found: söz + la = söyle, dinle + yor = dinliyor, benze + a = benze, etc. Although fusion is not a dominant phenomenon in Kyrgyz and Turkish, it is evident that certain forms of fusion exist in these languages.

 фузия кубулушу кыргыз тили түрк тили Fusion phenomenon Kyrgyz language Turkish language Abduvaliyev, İ. (2008). Kyrgyz tilinin morgologiyasy. Poligraf resurs. Abdyrahmanova, R. D. (2014). Lingvisticheskaya tipologiya. KRSU. Ahmanova, O. (1966). Slovar lingvisticheskih terminov. "Sovetskaya ensiklopediya". Alimova, M. (2018). Nekotoryye tipologicheskiye osobennosti slova v strukture uzbekskogo yazyka. European science, № 10 (42).).28-42. https://cyberleninka.ru Arakin, V. (1989). Tipologiya yazykov i problema metodicheskogo prognozirovaniya. Moskva: "Vysshaya Shkola". Baskakov, A. N. (1979). Istoriko-tipologiçeskaya morfologiya tyurskih yazıkov. Nauka. Ergin, M. (2009). Türk Dil Bilgisi. Bayrak Yayınları. Gadjiyeva, A. Yu. (2013). O roli vnutrenney i vneshney fleksii v slovo v formoobrazovanii tyurkskih yazykov (O hronologii protsessa vovlechonnosti flektivnyh mehanizmov). Uchenyye zapiski Tavricheskogo natsionalnogo universiteta imeni V.I. Vernadskogo. Seriya "Filologiya. Sotsiyalnyye komunikatsii". Tom 26 (65). № 1, 313-317. https://cyberleninka.ru Humboldt, F. V. (1984). O roli vnutrenney i vneshney fleksii v slovo i formoobrazovanii. Humboldt F.V. Izbranyye trudy po yazykoznaniyu. Progress. Ibragimov, S. (2000). Til iliminin negizderi. Raritet info. Japarov, Sh. jana Sydykova,T. (2013). Azyrky kyrgyz tilinin fonetikasy. Teknik BB KTMU. Guseynov, Ş. (t.y.). http://jurnal.org/articles/2009/fill59.html Karasayev, H. (2009). Kyrgyz tilinin orfografiyalyk sozdugu. Maml. til jana ensiklopediya . Karatayeva, S. (2020). Morfemalardyn chekteshken jerinde kelip chykkan sozulma unduulor. Nauka, novyye tehnologii i innovatsii Kyrgyzstana. №10, 255-260. https://doi.org/10.26104/NNTIK.2019.45.557 Koduhov, V. I. (1987). Vvedeniye v yazykoznaniye. "Prosvesheniye". Kononov, A. N. (1971). Struktura i istoriya tyurkskih yazykov. İchinde: Kononov A.,O fuzii v tyurkskih yazykah (108-120-б). Nauka. Kononov, A. N. (1980). Grammatika tyurskih runiçeskih pamyatnikov. Nauka. Korkmaz, Z. (1960). Türkçede Ek Yığılması Olaylarının Meydana Gelişi Üzerine. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı - Belleten, 8, 173-180. Korkmaz, Z. (1992). Gramer Terimleri Sözlüğü. TDK Yayınları. Kuznetsov, P. (2009). Morfologicheskiye klassifikatsiya yzykov. Materiyaly k kursam yazykov. URSS. Manas, Sayakbay Karalayevdin variyanty boyuncha. (2010). Tuz.: A. Jainakova, A. Akmataliyev. Sozduktu dayardagan A. Mamytov. Surottoru T. Gertsendiki. Turar. Menges K. G. (2000). Turk elderi jana alardyn tilderi. Turkologiyaga kirishuu. (Kotorgon: Taalay Abdiyev). Elita basma borboru. Musayev, S. J. (1998). Jalpy til ilimi. İlim. Oruzbayeva, B. O. (1972). Lingvistikalyk terminderdin kyrgyzcha-oruscha sozdugu. Ilim. Reformatskiy, A. A. (1996). Vvedeniye v yazykovedeniye. Aspent Press. Sharafutdinova. N. S. (2008). Teoriya i istoriya lingvisticheskoy nauki. Vostok-Zapad. Tenishev, E. (2011). Izbrannyye trudy. IIYAL UNTS RAN. Кudaibergenov, S., Tursunov, A. jana Sadykov, J. (1980). Kyrgyz adabiy tilinin grammatikasy. İlim Basması. Karalaev, S. (2010). Manas: baatjrdjk äpos: Saqkbay Karalaevdin variantj boüncha. ed. Zhaĭnakova, A., Akmataliev, A., & Gert︠s︡en, T., Turar.