Mukaddime

1309-6087 2459-0711

Mardin Artuklu University

10.19059/mukaddime.297567

Emevî Halifelerinden Kaynaklı Ayrışmalara Karşı Ömer b. Abdülaziz’in İslam Toplumunu Yeniden İnşa Çabası

Umar b. Abdulaziz’s Efforts to Reconstruct The Islamic Society Against the Dissidences That Originated From the Umayyad Caliphates

Hatalmış

Ali

11 16 2017

8 2 331 350 03 12 2017 08 07 2017

2010

Mukaddime

Emevî halifelerindenkaynaklı birtakım sorunların olduğu bilinmektedir. Muâviye’nin (661-680) halifeseçilme süreciyle birlikte bölünmeler başlamıştır. Yezîd’in (680-683) veliahttayini ve halifeliği, Kerbelâ, Harre ve Mekke muhasarası; dini-siyasi ayrılıklarareferans gösterilmiştir. Halifelerin Yemenli-Mudarlı rekabetinde taraf tutmaları,yönetim zafiyeti oluşturmuştur. Mevâliye karşı takınılan tavır ve muamele bu Müslümançoğunluğu potansiyel muhalefet olmaya zorlamıştır. Ömer b. Abdülaziz (717-720), züht ve dindarlığıylaMüslümanların sevgi ve sempatisini kazanmış, toplumda hep birleştirici kabuledilmiştir. Kısa halifeliğinde mütevazı yaşantısı, İslami kurallara bağlılığı, adiloluşu ve devlet malına gösterdiği titizliği dikkate alınarak Raşit halifelerebenzetilmiştir. Gecesini gündüzüne katarak halka hizmet etmesi, sorunları savaşmadanmüzakere yoluyla halletmesi, kronikleşen toplumsal sorunların çözümünükolaylaştırmıştır.

It is known that therewere some problems that originated from the Umayyad caliphs. Politicaldissidence first began with the caliphate electoral process of Muaviye binYezîd’s (680-683) appointment as the crown caliph, his office period as thecaliph and the siege of Karbala, Harre and Mecca are all referred to as havingtriggered religious-political divisions. The caliphates’ bias in the rivalrybetween the Yemeni and the Mudar caused a deficiency in the administration. Theattitude and treatment taken against the Mevlâya (Mawali) forced the majorityof muslims to become potential opposition.Umar b. Abdülaziz(717-720) gained the love and sympathy of the Muslims with his religiosity andwas admitted as a unifying figure in the society. He is likened to the Rasheedcaliphs with regards to his humble life, piety, sense of justice and strictnessagainst abuse of public interest in his short period of office. The fact thathe served the public day and night and settled the problems throughnegotiations without fighting facilitated the solution of the chronic socialproblems.

Ömer b. Abdülaziz Emevî halifeleri

Umar b. Abdulaziz Umayyad caliphs

Ağırakça, A. (1995). İslam’da İlk Tecdit Hareketi ve Ömer b. Abdülaziz (2.bs.). İstanbul: Burûç.

Ahmed b. Hanbel. (1995-2001). Müsnedü’l-İmâm Ahmed bin Hanbel. Şuʻayb el-Arnaût, (Thk.). I-L. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle.

Altınay, R. (2006). Emevîlerde Günlük Yaşam (2.bs.). Ankara: Ankara Okulu.

Belâzûrî, Ahmed b. Yahyâ (1996). Ensâbü’l-Eşrâf. Süheyl Zekkâr-Riyad Ziriklî, (Thk.). I-XIII. Beyrut: Dâru’l-Fikr.

Belâzûrî, Ahmed b. Yahyâ (1987). Fütûhu’l-Büldân. Ömer Enîs et-Tabbâʻ, (Nşr.). Beyrut: Müessesetü’l-Meʻârif.

Beyhakî, Ahmed b. el-Hüseyn (1/2003). es-Sünenü’l-Kübrâ. Abdülkâdir Atâ, (Thk.). I-XI. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.

Beyhakî, Ahmed b. el-Hüseyn (2/2003). Şuʻabu’l-Îmân. Abdülalî Abdülhamîd Hâmid, (Thk.). I-XIV. Riyad: Mektebetü’r-Rüşd.

Ebû Nu‘aym, Ahmed b. Abdillah el-İsfehânî (1996). Hilyetü’l-Evliyâ. I-X. Beyrut: Dâru’l-Fikr.

Ebû Zürʻa ed-Dımaşkî. (1980). Târîhu Ebî Zür‘a ed-Dımaşkî, Şükrullah b. Ni‘metullah el-Kucânî, (Thk.). Dımaşk: Mecme‘u’l-Lüğati’l-Arabiyye.

Ebü’l-Fidâ, İmâdüddîn (1907). el-Muhtasar fî Târîhi’l-Beşer. I-IV. Kahire: el-Matbaʻatü’l-Huseyniyyeti’l-Mısrıyye.

Eş’ârî, Ebu’l-Hasen (2005). İlk Dönem İslam Mezhepleri Makâlâtu’l-İslâmiyyîn ve İhtilâfu’l-Musallîn. Mehmet Dalkılıç-Ömer Aydın (Çev.). İstanbul: Kabalcı.

Fesevî, Ya‘kûb b. Süfyân (1990). el-Ma‘rife ve’t-Târîh. Ekrem Ziyâ el-Ömerî, (Thk.). I-IV. Medine: Mektebetü’d-Dâr.

Hâkim en-Nîsâbûrî. (2002). el-Müstedrek ‘ale’s-Sahîhayn. Mustafa Abdülkâdir Atâ, (Thk.). I-V. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.

Halîfe b. Hayyât (1985). Târîhu Halîfe bin Hayyât. Ekrem Diyâ el-Ömerî, (Thk.). Riyad: Dâru Taybe.

Hatîb el-Bağdâdî (2001). Târîhu Bağdâd. Beşşâr ʻAvvâd Maʻrûf, (Thk.). I- XVII. Beyrut: Dâru’l-Garbi’l-İslâmî.

İbn Abdilhakem, Ebû Muhammed Abdullah b. Abdilhakem (1984). Sîretü ʻUmer bin ʻAbdilʻazîz ʻalâ Mâ Revâhü’l-İmâm Mâlik b. Enes ve Ashâbüh. Ahmed Ubeyd, (Nşr.). Beyrut: Âlemü’l-Kütüb.

İbn Asâkir, Ali b. el-Hasen (1995-2000). Târîhu Medîneti Dımaşk, Muhibbüddîn Ebû Sa‘îd Ömer b. Garâme el-‘Amravî, (Thk.). I-LXXX. Beyrut: Dâru’l-Fikr.

İbn Fazlillah, Ebü’l-Abbâs Ahmed b. Yahyâ (2010). Mesâlikü’l-Ebsâr fî Memâliki’l-Emsâr. I-XXVII. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.

İbn Hacer el-Askalânî (1960). Fethu’l-Bârî bi-Şerhi Sahîhi’l-Buhârî. I-XIII. Beyrut: Dâru’l-Ma’rife.

İbn Haldûn (2000-2001). Târîhu İbn Haldûn. Halîl Şehâde, (Nşr). I-VIII. Beyrut: Dâru’l-Fikr.

İbn Hibbân, Ebû Hâtim Muhammed b. Hibbân (1993). Sahîhu İbn Hibbân bi-Tertîbi İbn Balabân. Şuʻayb el-Arnaût, (Thk.). I-XVIII. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle.

İbn Kesîr, Ebü’l-Fidâ (1997-1999). el-Bidâye ve’n-Nihâye: Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türkî, (Thk.). I-XXI. Kahire: Dâru Hicr.

İbn Kesîr, Ebü’l-Fidâ (1998). Câmi‘u’l-Mesânîd ve’s-Süneni’l-Hâdî li-Akvâmi’s-Senen. Abdülmelik b. Abdullah b. Dehîş, (Thk.). I-XII., Beyrut: Dâru Hadr.

İbn Kuteybe, Ebû Muhammed Abdullah b. Müslim (1986). ʻUyûnü’l-Ahbâr. Yûsuf Ali Tavîl, (Nşr). I-IV. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-ʽİlmiyye.

İbn Kuteybe, Ebû Muhammed Abdullah b. Müslim (ts.). el-Me‘ârif. Servet ‘Ukkâşe, (Thk.). Kahire: Dâru’l-Me‘ârif.

İbn Sa‘d, Muhammed b. Sa‘d (2001). et-Tabakâtü’l-Kebîr. Ali Muhammed Ömer, (Thk.). I-XI. Kahire: Mektebetü’l-Hancî.

İbn Zencûye, Ebû Ahmed Humeyd b. Mahled (1986). Kitâbü’l-Emvâl. Şâkir Zîb Feyyâz, (Thk.). I-III. Riyad: Merkezü’l-Melik Faysal li’l-Bühûs ve’d-Dirâsâti’l-İslâmiyye.

İbnü’l-‘İmâd, Abdülhay (1988). Şezerâtü’z-Zeheb fî Ahbâri men Zeheb. Abdülkâdir el-Arnaût-Mahmûd el-Arnaût, (Thk.). I-XI. Beyrut: Dâru İbn Kesîr.

İbnü’l-ʽAdim, Ömer b. Ahmed (1988), Bugyetü’t-Taleb fî Tarîhi Haleb. Süheyl Zekkâr, (Thk.). I-XVII. Beyrut: Dâru’l-Fikr.

İbnü’l-Esîr, İzzüddîn (1987-2003). el-Kâmil fi’t-Târîh. Ebü’l-Fidâ Abdullah el-Kâdî-Muhammed Yûsuf ed-Dekkâk, (Thk.). I-XI. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.

İbnü’l-Vezîr, Ebû Abdillâh Muhammed b. İbrâhîm (1994). el-‘Avâsım ve’l-Kavâsım fi’z-zeb ‘an sünneti Ebi’l-Kâsım. I-IX. Şu‘ayb el-Arnaût, (Nşr). Beyrut: Müessesetü’r-Risâle.

Kehhâle, Ömer Rızâ (1982). Muʻcemü Kabâili’l-ʻArab el-Kadîme ve’l-Hadîse. I-V. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle.

Kütübî, Muhammed Şakir (1973). Fevâtü'l-Vefeyât ve’z-Zeylü ʽAleyhâ, İhsan Abbas, (Thk.), Beyrut: Dâru Sâdır.

Meʽâfirî, el-Kâdi Muhammed b. Abdullah (1987). el-ʽAvâsım ve’l-Kavâsım. Muhibuddin el-Hatib, Mahmûd Mehdî el-İstanbûlî, (Thk.). Beyrut: Dâru’l-Cîl.

Mesʽûdî, Ali b. Hüseyin (1988). Murûcu’z-Zeheb ve Meʽâdinü’l-Cevher. Muhyeddin Abdülhamid, (Thk.). I-IV. Beyrut: Mektebetü’l-ʽAsriyye.

Müslim, Müslim b. el-Haccâc (1991). Sahîhu Müslim. Muhammed Fuâd Abdülbâkî, (Nşr.). I-V. Kahire: Dâru İhyâi’l-Kütübi’l-Arabiyye.

Safedî, Salâhuddîn Halîl b. İzziddîn (1998). Aʻyânü’l-ʻAsr ve Aʻvânü’n-Nasr. Ali Ebû Zeyd, (Nşr.). Beyrut-Dımaşk: Dâru’l-Fikri’l-Muʻâsır-Dâru’l-Fikr.

Safedî, Salâhuddîn Halîl b. İzziddîn (2000). el-Vâfî bi’l-Vefeyât. Ahmed el-Arnaût, Türkî Mustafâ, (Thk.). I-XXIX. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-ʽArabî.

Sallâbî, A. M. (2008). ed-Devletü’l-Ümeviyye ʻAvâmilü’l-İzdihâr ve Tedâʻiyâtü’l-İnhiyâr. I-II. Beyrut: Dâru’l-Maʻrife.

Taberânî, Süleymân b. Ahmed (1995). el-Mu’cemü’l-Evsat. Târık b. Abdillah, Abdulmuhsin b. İbrâhîm el-Hüseynî, (Thk.). I-X. Kahire: Dâru’l-Harameyn.

Taberî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Cerîr (ts). Tarîhu’r-Rusül ve’l-Mülûk. Muhammed Ebü’l-Fadl İbrâhîm, (Thk.). I-XI. Kahire: Dâru’l-Me‘ârif.

Tenûhî, Ebu’l-ʽAlî el-Muhassin b. Ali (1987). el-Ferecu Baʽdeş-Şidde. ʽAbbûd eş-Şalcî, (Thk.). Beyrut: Dâru Sâdır.

Yâkût el-Hamevî (1977). Muʻcemü’l-Büldân. I-V. Beyrut: Dâru Sâdır.

Zehebî, Şemsüddîn b. Muhammed (1982-1988). Siyeru A‘lâmi’n-Nübelâ. Şu‘ayb el-Arnaût, (Thk.). I-XXV. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle.

Zehebî, Şemsüddîn b. Muhammed (1374). Tezkiratü’l-Huffâz. Abdurrahmân b. Yahyâ el-Muʻallimî, (Nşr.). I-IV. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.

Zehebî, Şemsüddîn b. Muhammed (1986-2000). Târîhu’l-İslâm ve Vefeyâtü’l-Meşâhîr ve’l-A‘lâm. Ömer Abdüsselâm Tedmürî, (Thk.). I-LIII. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-Arabî.