Refet Süreyya Hanım, Erken Cumhuriyet evresinin Garplılaştırma reformları arasında yer alan Musiki İnkılabı sürecinin, yegâne kadın aktörüdür. Bu çalkantılı süreçte adı gazetelerde ve bazı hatıratlarda geçmesine rağmen biyografisi hakkında bilinenler, günümüze değin büyük oranda kısıtlı kalmıştır. Bu makalede Refet Süreyya Hanım’ın 1916-1926 yılları arasındaki hayatı, arşiv belgeleri, gazete haber, mülâkat ve mektupları yanında Orgeneral Fahrettin Altay’ın hatıratı gibi belgeler çerçevesinde doküman analizi yöntemiyle ele alınmaktadır. Eleştirel biyografi çalışması olarak temellendirilen bu çalışmada ana amaç, Refet Süreyya Hanım’ın biyografisine ışık tutan belgeler çerçevesinde bir yandan hayatına dair bilinenlere akademik araştırma zemininde katkılar sağlamak, diğer yandan da Musiki İnkılabı sürecinin arka planını şekillendiren bazı ilişki ve uygulamalara dair bulgular üzerinden süreci tartışmaktır. Makale kapsamında veri olarak bir araya getirilen belgeler öncelikle, nitelik ve kronoloji itibarıyla sınıflandırılmış ve biyografide etkili olan kişi, kurum, olay ve yıllara dair önemli bulgular elde edilmiştir. Bulgular, özellikle 1925 ve 1926 yıllarının politik açıdan toplumsal ve kültürel alanlara reformlar üzerinden doğrudan müdahale edildiği yıllar olarak öne çıktığını ve bu yıllarda müzik alanında da radikal bazı uygulamalar gerçekleştirildiğini ortaya koymaktadır. Refet Süreyya Hanım’ın biyografisinde öne çıkan olay, kişi ve muhitlerin, aynı zamanda Musiki İnkılabı’nın şekillendirilmesine de ışık tuttuğunu somut olarak göstermekte; özellikle Vakit gazetesinin, tüm bu süreçte, politik gündem dahilinde kamuoyunu biçimlendiren en etkin medya aktörü olarak yer aldığını bütünüyle belgelemektedir. Makale, Refet Süreyya Hanım’ın hayatına dair bilinenleri belgeler ışığında açığa çıkardığı ve bir kısmının düzeltilmesini sağladığı gibi bu on yıllık kesitin, aynı zamanda İmparatorluk’tan Cumhuriyet’e geçişte yaşananlara dair önemli tanıklıklar da içerdiğini açık bir surette göstermektedir. Varılan sonuç, bireysel biyografilere dönük akademik araştırmaların salt bir bireyin hayatı olarak görülmeyip aynı zamanda dönemin politik arka plan ve uygulamalarının anlaşılmasına somut katkılar sağlayan bir araştırma alanı olarak değerlendirilmesi gerekliliğini, açık bir şekilde ortaya koymaktadır.
Refet Süreyya Hanım is the sole female actor of the Musical Revolution process, which was among the Westernization reforms of the Early Republic. Although her name was mentioned in newspapers and some memoirs during this turbulent period, what is known about her biography has remained largely limited to the present day. In this article, the life of Refet Süreyya Hanım between 1916 and 1926 is discussed through document analysis, using archive documents, newspaper reports, interviews and letters, as well as documents such as the memoirs of General Fahrettin Altay. The main purpose of this study, which is based on a critical biography study, is to contribute to what is known about Refet Süreyya Hanım’s life on the grounds of academic research within the framework of documents that shed light on her biography, and to reach findings on some relationships and practices that shaped the background of the Music Reform process and to discuss the process through these findings. The documents gathered as data within the scope of the article were first classified in terms of quality and chronology, and important findings were obtained regarding the people, institutions, events and years that were influential in the biography. The findings reveal that the years 1925 and 1926 stood out as years of direct political intervention in social and cultural areas through reforms, and that some radical practices were also implemented in the field of music during these years. The incident that stands out in Refet Süreyya Hanım’s biography concretely demonstrates that individuals and circles also shed light on the shaping of the Music Reform; it thoroughly documents that the Vakit newspaper was the most effective media actor in shaping public opinion within the political agenda during this entire process. The article not only reveals what is known about Refet Süreyya Hanım’s life in the light of documents and enables some of them to be corrected, but also clearly shows that this ten-year period also contains important testimonies about the events experienced during the transition from the Empire to the Republic. The conclusion reached clearly shows that academic research on individual biographies should not be seen solely as the life of an individual, but also as a field of research that makes real contributions to the understanding of the period’s political background and practices.