The relationship between literature and everyday life encompasses a broad spectrum, from the finest details of social life and individuals' daily experiences to cultural practices and historical transformations. Everyday life is defined not only as ordinary and repetitive practices but also as a realm where social structures, values, and norms become concrete and the invisible becomes visible. Literature serves as a powerful tool to understand this everyday life and to analyze cultural and historical changes. In Turkish literature, especially from the late Ottoman period through the early Republican era to the present, the daily life of major cities has been explored in diverse ways through novels, stories, and other fictional genres. These works reflect not only individual experiences but also social changes, modernization processes, and cultural conflicts. The concept of everyday life has also been studied in sociology and philosophy; despite its associations with "ordinariness" and "insignificance," it has become a crucial subject of micro-level analysis in social sciences. Academic studies addressing literature and everyday life examine various aspects of daily life in Ottoman and Republican Turkish literature, particularly analyzing Istanbul's social and cultural fabric through an interdisciplinary perspective. These theses often employ qualitative research methods, especially content and text analysis. This article aims to outline the conceptual framework of everyday life, discuss the relationship between literature and everyday life, and critically evaluate graduate theses on this topic. In doing so, it seeks to highlight the function and importance of literature in making sense of everyday life from an interdisciplinary viewpoint.
Edebiyat ile gündelik hayat arasındaki ilişki, toplumsal yaşamın en ince ayrıntılarından bireylerin günlük deneyimlerine, kültürel pratiklerden tarihsel dönüşümlere kadar geniş bir alanı kapsar. Gündelik hayat, yalnızca sıradan ve tekrarlayan yaşam pratiklerini değil, aynı zamanda toplumsal yapıların, değerlerin ve normların somutlaştığı, görünmeyenin görünür olduğu bir alan olarak tanımlanır. Edebiyat ise bu gündelik yaşamı anlamak, kültürel ve tarihsel dönüşümleri çözümlemek için güçlü bir araçtır. Özellikle Osmanlı’nın son döneminden Cumhuriyet’in erken yıllarına ve günümüze kadar Türk edebiyatında, büyük kentlerin gündelik yaşamı roman, hikâye ve diğer kurmaca türlerle çok yönlü biçimde işlenmiştir. Bu eserler, bireysel deneyimlerin yanı sıra toplumsal değişimlerin, modernleşme süreçlerinin ve kültürel çatışmaların da edebî izdüşümlerini sunar. Gündelik hayat kavramı, sosyoloji ve felsefede de incelenmiş; ‘sıradanlık’ ve ‘önemsizlik’ gibi çağrışımlarına rağmen sosyal bilimlerde mikro analizlerin önemli bir konusu hâline gelmiştir. Edebiyat ve gündelik hayat kavramını ele alan akademik çalışmalar, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatında gündelik hayatın farklı yönlerini inceleyerek, bilhassa İstanbul’un sosyal ve kültürel dokusunu edebiyat aracılığıyla disiplinler arası bir bakış açısıyla analiz etmektedir. Bu tezlerde genellikle nitel araştırma yöntemleri, özellikle içerik ve metin analizi kullanılmıştır. Bu makalede, gündelik hayatın kavramsal çerçevesi çizilecek, edebiyat ve gündelik hayat ilişkisi ele alınacak; bu konuda hazırlanmış lisansüstü tezler eleştirel bakışla değerlendirilecektir. Böylece, edebiyatın gündelik hayatı anlamlandırmadaki işlevi ve önemi, disiplinler arası bir perspektifle ortaya konmaya çalışılacaktır.