omuifd Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 2587-1854 Ondokuz Mayıs University 10.17120/omuifd.405373 الدولة المدنية وموقف الإسلام منها The Civil State and the Islamic Attitude towards it Sivil Devlet ve İslam'ın Bu Konuya Bakışı Al Saadi Ahmet Muhammed Said 06 27 2018 44 19 39 03 13 2018 05 31 2018 Copyright © 1986, Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1986 Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi

شاع بعد سقوط الخلافة العُثمانيَّةِ مصطلحُ الدولةالمدنيَّة بين الباحثين العرب ـ إسلاميين وعلمانيين ـ وزادت حدَّة النقاش حول هذاالمصطلح بعد ما جرى في السنوات الأخيرة من تغيرات مفاجئة في عالمنا العربي، وأودُّفي هذا المقال عرض أهمِّ مقوِّمات هذه الدولة في الفكر الغربي والعربي، وتحديدالموقف الإسلاميِّ منها، لأصل من خلال ذلك إلى نتيجة تحكم على هذا المفهوم ومكانهمن السياسة الشرعيَّة الإسلاميَّة. وسأمهِّد لذلك ببيان معنى الدولة وتطورها فيالفكر الغربي، ثم سأستعرض أهمَّ مقومات الدولة المدنيَّة التي يكاد يجمع عليهاالباحثون، لأبيِّن أين تتفق وأين تختلف مع الرؤية الإسلاميَّة.

After the fall of the Ottoman Caliphate, theterm "civil state" has become popular among Islamist and secularistArab scholars, and the debate on this term became more acute after recentchanges in the Arab world during the past few years. In this article, I wouldlike to present the most crucial elements of this state in Western and Arabthought, and specify the Islamic attitude towards it in order to get to theresult that would analyze this concept and its position in the Islamic legalpolicy. Also, I will discuss this statement by clarifying the meaning of thestate and its development in Western thought, and then review the mostsignificant elements of the civil state, which have almost been agreed upon byresearchers, to show where they agree or disagree in terms of the Islamicvision.

Osmanlı hilafetinin yıkılışından sonra Arapyazarları –İslami ya da seküler eğilimli Arap yazarları– tarafından sivildevlet teriminin kullanımı yaygınlık kazanmış; Arap âleminde son yıllardaaniden meydana gelen olaylardan sonra da bu terim etrafında tartışma dozuepeyce yükselmiştir. Bu makalede Arap ve Batı düşüncesinde sivil devletin en önemliunsurlarını ve İslam’ın bu konuya bakışını ele almayı hedeflemekteyiz.Böylelikle; temelde İslami hukuk siyasetinin konuya bakışını irdelemekistemekteyiz. Çalışmamızın başında devletolgusunun manasına ve Batı dünyasındaki fikri gelişmelerine değinilecektir.Daha sonra da neredeyse çoğu araştırmacının üzerinde ittifak ettikleri sivildevletin en önemli unsurlarını incelenerek, bunların İslâm devlet mefhumunayönelik bilgilerle ne derece uyuşup uyuşmadığı inceleme konusu yapılacaktır.

 الدولة المدنية المواطنة حقوق الإنسان التداول السلمي للسلطة العلمانية Civil State Citizenship Human Rights Peaceful Transformation of Power Secularism Sivil Devlet İnsan Hakları Otoritenin Barışçıl Uygulamaları Sekülarizm Abdullatif, Samir Müeyyid, el-Muvatane ve İşkaliyyetüha fi Zılli’d-Devleti’l-İslamiyye, Mecelletü’l-Fırat, s. 7, 2011. Ed-Darukutni, Ali bin Ömer, Sünenü’d-Darikutni, Müessesetü’r-Risale, 2004. Ed-Diyaru’l-Londoniyye, el-Üsüsü’n-Nazariyye li’d-Devleti’l-Medeniyye beyne Thomas Hobies ve Jhon Look, yayın tarihi: 10/05/2012, .http://www.aldiyarlondon.com. El-Buhari, Muhammed bin İsmail, el-Cami’u’s-Sahih, Beyrut, Daru Tavkı’n-Necat, 1424 h. El-Cevheri, İsmail bin Hammad, es-Sıhah (Tacü’l-Lüğati ve Sıhahi’l-Arabiyyeti), Beyrut, Daru’l-İlmi li’l-Melayin, 1987. El-Cezire net, Beyne’l-Muvataneti ve’l-Muhassa, yayın tarihi: 21/6/2013, http://www.aljazeera.net. El-Ensari, Ahmed Buışrin, Mefhumu’d-Devleti’l-Medeniyye fi’l-Fikri’l-Ğarbiyyi ve’l-İslami, el-Merkezu’l-Arabiyyi li’l-Ebhasi ve’d-Dirasetü’s-Siyasat, 2014. El-Hakim, Muhammed bin Abdullah, el-Müstedrek ‘ala’s-Sahiheyni, Beyrut, Daru’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1990. El-Maverdi, Ali bin Muhammed bin Habib, el-Ahkami’s-Sultaniyye, el-Kuveyt, Daru ibn Kuteybe, 1989. Es-Sallabi, Ali, eş-Şura faridatun İslamiyye, el-Kahire, Müessesetü İkra, 2009. Eş-Şafii, Muhammed bin İdris, el-Ümm, Beyrut, Daru’l-Marife, 1990. Eş-Şatıbi, İbrahim bin Musa, el-Muvafakat, Daru ibn Affan, 1997. Eş-Şerif, Muhammed bin Şakir, ed-Devletü’l-İslamiyye veyne’d-Diniyyeti ve’l-Medeniyye, Mecelletü’l-Beyan, s.283, (Cumada’l-Ahire 1432h):22.20, Et-Tirmizi, Muhammed bin İsa, sünenü’t-Tirmizi, Beyrut, Daru’l-Ğarbi’l-İslami, 1998. Hadi, Riyad Aziz, Mine’l-Hizbi’l-Vahid ile’t-Taaddüdiyye, Bağdat, Daru’ş-Şuuni’s-Sekafiyyeti’l-Amme, 1995. Ileyyan, İbrahim Halil, ed-Devleti’d-Diniyye ve’d-Devleti’l-Medeniyye, sunum; Beytü’l-Makdis III. Sempozyumu, 2012. İbn Asakir, Ali bin el-Hasan bin Hibetullah, Tarihu Dımeşk, Beyrut, Daru’l-Fikr, 1995. İbn Ebi Şeybe, Abdullah bin Muhammed bin İbrahim, El-Musannaf, Beyrut: Daru’l-Fikr, 1994. . İbn Hişam, Abdulmelik, es-Siretü’n-Nebeviyye, Mustafa es-Sekka vd, 1955. İbn Manzur, Muhammed bin Mukrim, Lisanu’l-Arab, Beyrut, Daru Sadır, 1414 h. İlaf, john Look ve’t-Tesamuh, yayın tarihi: 23/12/2012, http://elaph.com Kıssatu’l-İslam, Divanu’l-Mezalim fi’l-Asri’l-İslamiyye, yayın tarihi: 16/5/2010 , https://islamstory.com. Kur’an-ı Kerim. Look, Jhoon, Makaletani fi Hukmi’l-Medeni, terc; Macid Fahri, Beyrut, el-Lecnetü’d-Devliyye li’t-Tercemeti’r-Revai’, 1959. Merkezü Afak li’d-Dirasati ve’l- Buhus, Mefhumu’l-Muvatanati ve ‘Alakatihi bi’l-İntima, yayın tarihi: 30/06/2011. https://aafaqcenter.com Mustafa İbrahim vd, el-Mu’cemü’l-Vasit, el-Kahire, Mecme’i’l-Lüğati’l-Arabiyye, 2004. Müslim bin el-Haccac, Sahih-i Müslim, Beyrut, Daru İhyai’t-Türasi’l-Arabiyy, tarihsiz. Naci, İzzo Abdulkadir, Eseri’t-Temayüzi’l-İçtima’i fi Ademi’l-İstikrari’s-Siyasiyyi fi’d-Devleti, Mecelletü’l-Hivari’l-Mütemeddin, s. 2190, 13/2/2008, 10.9. Zeydan, Abdülkerim, Ahkamu’z-Zimmiyyin ve’l-Müste’minin, Beyrut, Müesse-setü’r-Risale, 1982. Zurakıt Muhammed, makale; el-Hürriyye beyne Manzumetey el-Kıyemi’d-Diniyyeti ve’l-Maddiye, kitap; el-Hürriyye, KKıraetün fi Mürtekezatü-ha’l-İslamiyye, Beyrut, Müntede’l-Fikri’l-Lübnani, 2010.