Osmanlı dönemi arşiv malzemesinin, bilhassa Safeviye tarikatının Safevi Devleti’ne dönüştüğü süreçle XV.-XVI. asırlar ilgili kısmı, o devirdeki ifadesiyle Kızılbaşlığın günümüz ifadesiyle Aleviliğin ortaya çıkışı ve gelişmesinin anlaşılabilmesi bakımından büyük katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Bu çalışmada, daha önce mühimme defterleri üzerinde gerçekleştirdiğimiz tahliller örnekleminde tasnifi yapılan bazı arşiv malzemesi gruplandırılarak belirli başlıklar altında konumuz itibariyle değerlendirilmiştir. Bu kapsamda tahrir, muhasebe, avarız ve nüfus defterleri; vakıflar ve vakfiyeler; fetvalar; ahkâm ve mühimme defterleri ve nihayet devlet arşivleri internet sitesinde yapılan tarama sonucu farklı tasniflerde bulunan konumuzla ilgili belgeler kısaca tahlil edilmeye çalışılmıştır. Elbette bu belge türleri dışındaki tasniflerde de konumuzu alakadar eden belge ve bilgiler mevcuttur. Bunların başında her türlü toplumsal olayın yansıdığı şer’î mahkeme sicilleri gelmektedir. Ancak bu tür çalışmaların çok daha geniş ekipler tarafından çok uzun bir zaman diliminde yapılabileceği konuya vâkıf olanlarca takdir edilecektir. Bu yüzden bu çalışmada daha ziyade belirli örneklerle arşiv belgelerinin önemi vurgulanmaya çalışılacaktır
It is believed that the Ottoman period archival materials, especially the part about the process of Safaviyya order turning into Safavid dynasty XV-XVI centuries will contribute greatly in terms of understanding the emergence and development of Alevism by presentday expression and Kizilbash by that time’s expression. In this study, some archival materials that were classified in the samples of the analysis that we had previously carried out on the Mühimme registration books were grouped and evaluated under certain titles regarding our subject. In this context, cadastral record, accounting, avarız and population books; foundations and endowments; fatwas; ahkam and mühimme registration books and finally the documents related to our subjects that make different classifications as a result of the scanning on the public records website were tried to be briefly analysed. Surely there are documents and information that are relevant to our subject in classifications other than these document types. The shar’i court records which all kinds of social events reflected on are the primary ones amongst these. However, it will be estimated by those who are on top of the subject matter that these kinds of studies can be studied by much bigger teams in a very long period of time. Therefore, in this study, it will be tried to emphasize the importance of archival documents with rather specific examples