OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi 1019-469X 3108-849X Ankara University 10.1501/OTAM_0000000594 Timar-Thema teriminin ortaya çıkması, Bizans uygulaması ve Osmanlı ile mukayesesi Timar-Thema teriminin ortaya çıkması, Bizans uygulaması ve Osmanlı ile mukayesesi Öztürk Yücel 05 01 2012 31 31 157 208 01 05 2015 Copyright © 1990, 1990

Araştırmamız, Osmanlı timar sisteminin, hem terim olarak, hem de kurum olarak Bizans kurumu olan tema (theme, thema) ile ilişkili olduğu ve Bizans tema teşkilatının da Asya menşeli tümen ile ortak bir menşeye dayandığı tezine dayanmaktadır. Evvela terimin etimolojik boyutu hakkındaki veriler ele alınmış, müteakiben tema ve “timar”ın kurumsal gelişimi Bizans ve Osmanlı açısından tahlil edilmiştir.1

 Tema Tümen Timar Sasani Hazar - AHRWEILER, Hélène Glykatzi, Recherches sur l’administration de l’empire byzantin aux IX – Xıème siècles”, Bulletin de correspondance hellénique, C. 84, Sayı 1, (1960). ARAT, Reşid Rahmeti, Kutadgu Bilig, III, İndeks, İstanbul 1979. BARKAN, Ömer Lütfi, “Timar”, İA, 12 / 1, İstanbul 1979. BARTHOLD, Vasiliy Vladimiroviç , Orta Asya Türk Tarihi Dersleri, Ankara 2004. BARTHOLD, Vasiliy Vladimiroviç ,“Tümen”, İA, 12 / 2, İstanbul 1988. BEKKERUS, Immanuel, Constantinus Porphyrogenitus de Thematibus et De adminstrando Imperio, Nşr. Bonnae Weberi - 1840, Adamant Media Corporation 2006. BIRAN, Michal, “The Mongols in Central Asia from Chinggis Khan’s İnvasion to the Rise of Temür:the Ögodeid and Chaghadaid Realms”, Inner Asia, the Chinggisid Age, Nşr. Nicola di Cosmo, Allen J. Frank ve Peter B. Golden, Cambridge 2009. BURY, J. B., A History of the later Roman Empire from Arcadius to Irene (395 A. D. to 800 A. D.), II, London 1889. CHARANIS, Peter, “Cultural Diversity and the Breakdown of Byzantine Power in Asia Minor, Dumbarton Oak Papers, 29, (1975). CHRYSOS, Evangelos K., “The Title Basileus in Early Byzantine International Relations”, Dumbarton Oak Papers, 32, (1978). ÇİZAKÇA, Murat, İslam Dünyasında ve Batı’da İş Ortaklıkları Tarihi, İngilizce’den çev. Şehnaz Layıkel, İstanbul 1999. DARKÓ, Eugéne, “Influences Touraniennes sur l’Évolution de l’Art Militaire des Grecs, des Romains et des Byzanits”, Byzantion, 10, (1935). DARKÓ, Eugéne,“ “Le Róle des Peuples Nomades Cavaliers dans la Transformation de l’Empire Romain aux Premiers Siecles du Moyen Âge”, Byzantion,18, (1948). DIEHL, Charles, Etudes Byzantines, Nşr. Burt Franklin, New York, Orijinal baskısı: Paris 1905. DIEHL, Charles, Bizans İmparatorluğunun Tarihi, Çev. A. Göke Bozkurt, İstanbul 2006. DOERFER, Gerhard, Turkische und Mongolische Elemente im Neupersischen, III, Wiesbaden 1965. DUĞLAT, Mirza Haydar, Tarih – i Reşidî, Çev. Osman Karatay, İstanbul 2006. ERGIN, Muharrem, Göktürk Abideleri, İstanbul 1975. GOLDEN, Peter, “Hazar Dili”, Türk Dili Araştırmalar Yıllığı, Belleten, Sayı: 338, Türk Dil Kurumu Yayınları (1971). HALDON, John. F. , Byzantium in the Seventh Century, Cambridge University Press 1990. HALDON, John. F. , “Military Service, Military Lands, and the Status of Soldiers: Current Problems and Inerpretations”, Dumbarton Oaks Papers, 47, (1993). HALPERIN, Charles J., The Mongol Impact on Medieval Russian History- Russia and The Golden Horde, London 1985. Hezarfen Hüseyin Efendi, Telhîsü’l – Beyân fî Kavânîn-i Âl – i Osmân, Ankara 1998. Howard – Johnston, “Byzantine Sources for Khazar History”, The World of the Khazars New Perspectives Slected Papers from the Jerusalem 1999 International Khazar Colloquium, Nşr. Peter B. Golden, Haggai Ben – Shammai &András Róna – Tas, Brill Leiden – Boston 2007. HOWARD – Johnston, James, “State and Society in Late Antique Iran”, The Sasanian Era The Idea of Iran, C. III, Nşr. Westa Sarkhosh Curtis – Sarah Stewart, London- New York 2008. ____________, “Thema”, Maistor. Classical, Byzantine and Renaissance Studies for Robert Browning, ed. A. Moffatt, (Byzantina Australiensia V, Canberra 1984). http://www.oxford-byzantium.com İNALCIK, Halil, Osmanlılar’da Raiyyet Rüsûmu”, Belleten, XXIII, (1959), s. 575 – 610. İNALCIK, Halil, “Eyalet”, EI2, II, Leiden J. J. Brill 1979. İNALCIK, Halil, “Ottoman Methods of Conquest”, Conquest, Organisation and Economy, London 1978. İNALCIK, Halil, “Timar”,The Encyclopaedia of Islam, Ed., P. J. Bearman, Th. Bianquis, C. E. Bosworth, E. Van Donzel, W. P. Heinrichs, X, Leiden Brill 2000. İNALCIK, Halil, Devlet – i Aliyye, İstanbul 2009. İNALCIK, Halil, Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ, İstanbul 2009. İNALCIK, Halil, The Policy of Mehmed II toward the Greek Population of Istanbul and the Byzantine of the City”, Dumbarton Oaks Papers, 23, (1969 – 1970). KAFESOĞLU, İbrahim, Türk Millî Kültürü, İstanbul 1983. Kaşgarlı Mahmut, Divanü – Lûgat – it Türk, I, çev. Besim Atalay, Ankara 1985. KAZHDAN, Alexander, “State, Feudal, and Private Economy in Byzantium”, Dumbarton Oaks Papers, 47, (1993). KÖPRÜLÜZADE, Mehmet Fuad, “ Bizans Müesseselerinin Osmanlı Müesseselerine Tesiri”, Türk Hukuk ve İktisat Tarihi Mecmuası, I, (1931). KUNT, Metin, Sancaktan Eyalete, İstanbul 1978. MIZRAK, Egemen Çağrı, Peter B. Golden’in “Khazar Studies” (Cilt I) Adlı Eserinin Tercüme ve Kritiği, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2005. NOBILIS, Ioannes Levnclavivs, Annales Svltanorvm Othmanidarvm, A Tvrcis Sva Lingva Scripti, Frankfurt 1596. OIKONOMIDÉS, N., “Les premiéres mentions des thémes dans la chronique de Théophane”, ZRVI, 16 (1975). OSTROGORSKY, Georg, “Byzantine Cities in the Early Middle Ages”, Dumbarton Oaks Papers, 13, (1959). OSTROGORSKY, Georg, “Observations on the Aristocracy in Byzantium”, Dumbarton Oaks Papers, 25, (1971). OSTROGORSKY, Bizans Devleti Tarihi, Çev. Fikret Işıltan, Ankara 1999. OSTROWSKI, Donald, “The “Tamma” and the Dual – Administrative Structure of the Mongol Empire”, Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, C. 61, Sayı 2, (1998). ÖGEL, Bahaeddin, “İslamdan Önceki Türk Devletlerinde Timar Sistemi”, IV. Türk Tarih Kongresi, Ankara 1952. PATLAGEAN, Évelyne, “Economie paysanne” et “féodalité byzantine”, Annales. Économies, Sociétés, Civilisations, , C. 30, Sayı 6, (1975). PERTUSI, A., La Formation Des Thémes Byzantins, München 1958. PORPHYROGENITUS, Constantine, De administro imperio, Nşr. Gy. Moravcsik, İngilizce’ye çev. R. J. H. Jenkins, New Revised Edition, Columbia 1967. RAMBAUD, Alfred de, L'Empire Grec au Xe Siécle Constantin VII Porphyrogénéte, Paris 1870. ROSTOVTZEFF, Michael Ivanovich, “The Near East in the Hellenistic and Roman Times”, Dumbarton Oaks Inaugural Lectures, I, (1941). SCHURMANN, H. F., “Mongolian Tributary Practices of the Thirteenth Century”, Harvard Journal of Asiatic Studies, C. 19, Sayı ¾ (Dec. 1956). SHAHID, Irfan, “The Iranian Factor in Byzantium during the Reign of Heraclius, Dumbarton Oak Papers, 26, (1972. TEALL, John L., “The Age of Constantine Change and Continuity in Administration and Economy”, Dumbarton Oaks Papers, 21, (1967). The Cambridge Companion to the Age of Justinian, Nşr. Michael Maas, Cambridge University Press 2006. TOKALAK, İsmail, Bizans – Osmanlı Sentezi, Bizans Kültür ve Kurumlarının Osmanlı Üzerindeki Etkisi, İstanbul 2006. TREADGOLD, Warren, A History of the Byzantine State and Society, Stanford Stanford University Press, California 1997. TREADGOLD, Warren, Byzantium and Its Army 284 – 1081, Stanford University Press, California 1995. VERNADSKY, George, Ancient Russia, New Haven Yale University Pres 1944. VERNADSKY, George,The Mongols and Russia, New Haven Yale University Press 1959. VLADİMİRTSOV, B. Y., Moğolların İçtimaî Teşkilâtı, Çev. Abdülkadir İnan, Ankara 1987. VRYONIS JR.,SPEROS, “The Byzantine Legacy and Ottoman Forms”, Dumbarton Oaks Papers, 23, (1969 – 1970). VRYONIS JR.,SPEROS,Byzantine Demokrasia and the Guilds in the Eleventh Century, Dumbarton Oaks Papers, 17, (1963). WHITTOW, Mark, The Making of Byzantium, 600 – 1025, University of California Press 1996.