Erken Çocukluk Döneminde Özel Gereksinimli Çocuğu Olan Annelere Gerçekleştirilen Ev Ziyaretlerinin Etkililiği

Abstract

Giriş: Aile merkezli uygulamalardan biri olan ev ziyaretlerinde uzmanlar, çocuklarının gelişim ve eğitim süreçlerini desteklemek amacıyla sistematik olarak ailelerin evlerini ziyaret ederek onlarla çalışmalar gerçekleştirir. Alan yazın incelendiğinde ülkemizde ev ziyaretlerine yönelik araştırmaların sınırlı olması ve ev ziyaretlerinin ailelere ve çocuklarına yönelik olası etkilerinin ortaya konması bu araştırmanın gereksinimini oluşturmaktadır. Bu doğrultuda araştırmanın amacı, özel gereksinimleri olan çocukların annelerinin, ev ziyaretleri bağlamında uygulanan stratejiler aracılığıyla çocuklarına günlük yaşam becerilerini öğretmelerini ve bu becerileri çocuklarının edinmelerini, sürdürmelerini ve genellemelerini sağlamaktır.

Yöntem: Araştırmanın katılımcılarını dört ile altı yaş arasında Down Sendromu tanısı olan dört çocuk ve anneleri oluşturmaktadır. Araştırmada tek denekli araştırma yöntemlerinden biri olan davranışlar arası yoklama evreli çoklu yoklama modeli kullanılmıştır. Ev ziyaretleri 16 hafta boyunca uygulanmıştır. Elde edilen veriler grafiksel analiz yoluyla analiz edilmiştir. Uygulama sonrası annelerden sosyal geçerlik verisi toplanmıştır. Annelerden elde edilen sosyal geçerlik verilerine içerik analizi uygulanmıştır.

Bulgular: Uygulanan ev ziyareti programı sonucunda katılımcı annelerin hedeflenen öğretme becerilerini edinerek çocuklarına öğretim yapar hale geldikleri görülmüştür. Katılımcı çocukların hedeflenen günlük yaşam becerilerini edindiği, müdahale bittikten iki, dört ve altı hafta sonra sürdürdükleri ve farklı ortamlara, materyallere ve becerilere genelledikleri görülmüştür. Anneler ev ziyaretleri ve ev ziyaretçisine yönelik olarak; ev ziyaretlerinin faydalı olduğunu, öğretme becerilerini edindiklerini ve çocuklarının işlevsel beceriler öğrendiklerini belirtmiştir.

Tartışma: Araştırmada annelerin rutinleri içerisinde çocuklarına bağımsız olarak beceri öğretebildikleri, uygulama esnasında kullanılan stratejilerin etkili olduğu ve annelerin ev ziyareti uygulamasına ilişkin memnuniyetleri alan yazınla benzerlik göstermektedir.

Sonuç: Bu araştırma özel gereksinimli çocukları olan annelere gerçekleştirilen ev ziyaretlerinin çocuklarına beceri edindirmede etkili olduğunu göstermiştir. Ev ziyareti uygulamasının anneler ve çocukları için olumlu sonuçlar ürettiği ve düşüncelerine yansıdığı görülmüştür. Ev ziyaretleri, erken çocukluk döneminde özel gereksinimleri olan çocuklar ve aileleri desteklemede önemli bir rol oynamaktadır.

Keywords

• Erken çocukluk
• özel eğitim
• anne
• ev ziyareti
• tek denekli araştırma yöntemi

The Effectiveness of a Home Visiting Program on Skill Acquisition for Mothers of Young Children with Special Needs

Abstract

Introduction: Home-visiting one of the family-centered approaches—involves specialists systematically visiting families in their homes to support their children’s development and education. A review of the literature reveals that research on home-visiting in Türkiye is limited, and the necessity for this study arises from the need to identify the potential effects of home-visiting on families and their children. In this context, the aim of the study is to enable mothers of children with special needs to teach their children daily living skills through strategies implemented during home-visiting, and to ensure that their children acquire, maintain, and generalize these skills.

Method: The participants comprised four children aged four to six diagnosed with Down syndrome and their mothers. The study employed a multiple-probe design across behaviors, a rigorous single-subject research methodology. The home-visiting program was implemented over a 16-week period. Quantitative data were evaluated using visual analysis, while qualitative social validity data collected from the mothers were analyzed via content analysis.

Findings: The home-visiting program proved effective in helping mothers acquire teaching skills and maintain their implementation accuracy over time. Furthermore, the children successfully acquired daily living skills, maintained them at two, four-, and six-weeks post-intervention, and generalized them across different settings, materials, and behaviors. Social validity results indicated that the mothers stated that the home-visiting program was beneficial, that they had acquired teaching skills, and that their children's independent behavior had improved.

Discussion: The study confirmed that mothers can independently teach their children skills within daily routines, confirming the effectiveness of the strategies used. Furthermore, mothers’ satisfaction with the home-visiting program is consistent with the existing literature.

Conclusion: This study revealed that home-visiting for mothers of children with special needs is effective in helping their children acquire skills. It was observed that the home-visiting program produced positive outcomes for both mothers and children and was reflected in their feedback. Home-visiting plays an important role in supporting children with special needs and their families during the early childhood period.

Keywords

• Early childhood
• special education
• mother
• home visiting
• single subject research method

References

1. Ar, Ö. F., Şen, M., & Melekoğlu, M. (2022). Erken çocuklukta özel eğitimde ailenin rolü. Trakya Eğitim Dergisi, 12(2), 637-646. https://doi.org/10.24315/tred.916749
2. Aytekin, Ç. (2014). Ev temelli erken müdahale programının geliştirilmesi: Bir vaka çalışması (Tez Numarası: 366067) [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
3. Basu, S., Salisbury, C. L. & Thorkildsen, T. A. (2010). Measuring collaborative consultation practices in natural environments. Journal of Early Intervention, 32(2), 127-150. https://doi.org/10.1177/105381511036299
4. Bekman, S., & Atmaca-Koçak, A. (2011). Beş ülkeden anneler anlatıyor I: Anne-çocuk eğitim programı kimler için ve neden etkili? Eğitim ve Bilim, 36(160), 171-183. http://egitimvebilim.ted.org.tr/index.php/EB/article/view/484
5. Berbercan, F., & Tavil, Y. Z. (2012). Grup aile eğitim programının babaların davranışsal işlem süreçlerini kazanmalarına etkisi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 32(2), 409-439. https://dergipark.org.tr/en/pub/gefad/issue/6735/90545
6. Biber, K., & Ural, O. (2012). Portage erken eğitim programının kurum ortamında yaşayan 5–6 yaş grubu çocukların gelişimleri ile aile katılım düzeyleri üzerindeki etkisi. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15(27), 87-125. https://dergipark.org.tr/en/pub/baunsobed/issue/50194/646289
7. Bower, K. M., Nimer, M., West, A. L., & Gross, D. (2020). Parent Involvement in Maternal, Infant, and Early Childhood Home Visiting Programs: an Integrative Review. Prevention Science, 21, 728-747. https://link.springer.com/article/10.1007/s11121-020-01129-z
8. Bronfenbrenner, U. (1986). Ecology of the family as a context for human development: Research perspectives. Developmental Psychology, 22, 723-742. http://dx.doi.org/10.1037/0012-1649.22.6.723

9. Brorson, K. (2005). The culture of a home visit in early intervention. Journal of Early Childhood Research, 3(1), 51-76. https://doi.org/10.1177/1476718X05051346
10. Clarke, S., Dunlap, G., & Vaughn, B. (1999). Family-centered, assessment-based intervention to improve behavior during an early morning routine. Journal of Positive Behavior Interventions, 1(4), 235-241. https://doi.org/10.1177/109830079900100406
11. Corey, G. (2008). Psikolojik danışma, psikoterapi kuram ve uygulamaları. (T. Eregene, Çev.; 1. baskı). Mentis Yayıncılık.
12. Correll, L., West, A., Duggan, A. K., Gruss, K., & Minkovitz, C. S. (2023). Service coordination in early childhood home visiting: a multiple-case study. Science, 24(6), 1225-1238. Prevention. https://doi.org/10.1007/s11121-023-01558-6
13. Cruz-Torres, E., Duffy, M. L., Brady, M. P., Bennett, K. D.& Goldstein, P. (2020).Promoting Daily living skills for adolescents with autism spectrum disorder via parent delivery of video prompting. Journal of Autism And Developmental Disorders, 50(1), 212-223. https://doi.org/10.1007/s10803-019-04215-6
14. Çopur, E. M., & Tezel Şahin, F. (2022). Türkiye’de okul öncesinde aile katılımı ile ilgili yapılan çalışmaların incelenmesi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 26(4), 421- 430. https://izlik.org/JA35NB98BE
15. Dunst, J., & Espe-Sherwindt, L. (2016) Parent mediated intervention in early childhood. In B. Reichow, B. A. Boyd, E. E. Barton and S. L. Odom (Eds.), Handbook of Early Childhood Special Education. (pp. 37-56) Springer International.
16. Dunst, C. J., & Trivette, C. M. (2009). Capacity-building family-systems intervention practices. Journal of Family Social Work, 12(2), 119-143. https://doi.org/10.1080/10522150802713322
17. D'Zurilla, T. J. (1988). Problem-solving therapies. In K. S. Dobson (Ed.), Handbook of cognitive-behavioral therapies (pp. 85-135). Guilford.
18. Edwards, R. C., Vieyra, Y., & Hans, S. L. (2020). Maternal support for infant learning: Findings from a randomized controlled trial of doula home visiting services for young mothers. Early Childhood Research Quarterly, 51, 26-38. https://doi.org/10.1016/j.ecresq.2019.08.001
19. Enstad, S., Rankin, K., Desisto, C., & Collins Jr, J. W. (2019). Father’s lifetime socioeconomic status, small for gestational age infants, and infant mortality: a population-based study. Ethnicity & Disease, 29(1), 9. https://doi.org/10.18865/ed.29.1.9
20. Freeman, S., & Kasari, C. (2013). Parent-child interactions in autism: Characteristics of play. Autism, 17(2), 147- 161. https://doi.org/10.1177/1362361312469269
21. García-Grau, P., Martínez-Rico, G., McWilliam, R. A., & Grau, D. (2021). Early intervention and family- centeredness in Spain: Description and profile of professional practices. Topics in Early Childhood Special Education, 41(2), 160- 172. https://doi.org/10.1177/0271121419846332
22. Gillard, D. (2011). Education in England a brief history of our schools, History docs articles. https://www.education-uk.org/history/index.html
23. Green, G. (2001). Behavior analytic instruction for learners with autism: Advances in stimulus control technology. Focus on Autism and Other Developmental Disabilities, 16(2), 72-85. https://doi.org/10.1177/108835760101600203
24. Guralnick, M. J. (2011). Why early intervention works: A systems perspective. Infants and Young Children, 24(1), 6-28. https://doi.org/10.1097/IYC.0b013e3182002cfe
25. Güleç-Aslan, Y., Kircaali-Iftar, G., & Uzuner, Y. (2009). Otistik çocuklar için davranışsal eğitim programı (OÇİDEP) ev uygulamasının bir çocukla incelenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 10(01), 1-25. https://doi.org/10.1501/Ozlegt_0000000130
26. Gürel-Selimoğlu, Ö., & Özdemir, S. (2018). Etkileşim Temelli Erken Çocuklukta Müdahale Programı'nın (ETEÇOM) Otizm Spektrum Bozukluğu sergileyen çocukların sosyal etkileşim becerileri üzerindeki etkililiği. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 2(3), 514-555. https://doi.org/10.24130/eccd- jecs.196720182399
27. Hargrove, D. S. (2009). Psychotherapy based on Bowen family systems theory. In J. H. Bray and M. Stanton (Eds.), The Wiley-Blackwell handbook of family psychology (s286–299). Wiley Blackwell.
28. Hwang, A. W., Chao, M. Y., & Liu, S. W. (2013). A randomized controlled trial of routines-based early intervention for children with or at risk for developmental delay. Research in developmental disabilities, 34(10), 3112-3123. https://doi.org/10.1016/j.ridd.2013.06.037
29. Jeong, J., Ahun, M. N., Gunaratna, N. S., Ambikapathi, R., Mapendo, F., Galvin, L., Kieffer, M. P., Mwanyika- Sando, M., Mosha, D., O’Malley, S. F., Verissimo, C. K., PrayGod, G. & Yousafzai, A. K. (2023). Effects of engaging fathers and bundling parenting and nutrition interventions on early child development and maternal and paternal parenting in Mara, Tanzania: a factorial cluster‐randomized controlled trial. Journal of Child Psychology and Psychiatry. https://doi.org/10.1111/jcpp.13897
30. Kartal, H. (2007). Erken çocukluk eğitimi programlarından Anne-Çocuk Eğitim Programı’nın altı yaş grubundaki çocukların bilişsel gelişimlerine etkisi. İlköğretim Online, 6(2), 234-248. https://dergipark.org.tr/en/pub/ilkonline/issue/8604/107171
31. Kasari, C., Freeman, S., & Paparella, T. (2006). Joint attention and symbolic play in young children with autism: A randomized controlled intervention study. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 47(6), 611– 620. https://doi.org/10.1111/j.1469-7610.2005.01567.x
32. Keser, F., & Cavkaytar, A. (2021). Özel gereksinimli çocuklara serbest zaman becerisinin öğretiminde aile eğitiminin etkililiği (Sezep). Anadolu Journal of Educational Sciences International, 11(2), 505-528. https://doi.org/10.18039/ajesi.807138
33. Mahoney, G., Boyce, G., Fewell, R. R., Spiker, D., & Wheeden, C. A. (1998). The relationship of parent-child interaction to the effectiveness of early intervention services for at-risk children and children with disabilities. Topics in Early Childhood Special Education, 18(1), 5-17. https://doi.org/10.1177/027112149801800104
34. Mahoney, G., Kim, J. M., & Lin, C. (2007). Pivotal behavior model of developmental learning. Infants & Young Children, 20(4), 311-325. https://doi.org/10.1097/01.IYC.0000290354.39793.74
35. Mahoney, G., & Nam, S. (2011). The parenting model of developmental intervention. International Review of Research in Developmental Disabilities, 41(2011), 73- 125. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-386495- 6.00003-5
36. Matthews, N. L., Orr, B. C., Harris, B., McIntosh, R., Openden, D., & Smith, C. J. (2018). Parent and child outcomes of JumpStartTM, an education and training program for parents of children with autism spectrum disorder. Research in Autism Spectrum Disorders, 56, 21-35. https://doi.org/10.1016/j.rasd.2018.08.009
37. Meral, B. F., Özbey, F., & Sola, C. (2011). Küçük Adımlar Erken Eğitim Programının aile görüşlerine göre değerlendirilmesi. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22, 25-40. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sakaefd/issue/11218/133960
38. McWilliam, R. A. (2010). Routines-based early intervention: Supporting young children and their families. Paul H. Brookes Publishing Co.
39. Nygren, P., Green, B., Winters, K., & Rockhill, A. (2018). What's happening during home visits? Exploring the relationship of home visiting content and dosage to parenting outcomes. Maternal and Child Health Journal, 22(Suppl 1), 52-61. https://doi.org/10.1007/s10995-018-2547-5
40. Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği (2018, 7 Temmuz). Resmi Gazete (Sayı: 30471). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/07/20180707-8.htm
41. Parker, R. I., & Vannest, K. (2009). An improved effect size for single-case research: Nonoverlap of all pairs. Behavior Therapyy, 40(4), 357-367. https://doi.org/10.1016/j.beth.2008.10.006
42. Peacock, S., Konrad, S., Watson, E., Nickel, D., & Muhajarine, N. (2013). Effectiveness of home visiting programs on child outcomes: A systematic review. BMC public health, 13(1), 1-14. https://link.springer.com/article/10.1186/1471-2458-13-17
43. Peterson, C. A., Luze, G. J., Eshbaugh, E. M., Jeon, H. J., & Kantz, K. R. (2007). Enhancing parent-child interactions through home visiting: Promising practice or unfulfilled promise? Journal of Early Intervention, 29(2), 119-140. https://doi.org/10.1177/105381510702900205
44. Radley, K. C., Jenson, W.R., & Clark, E. (2014). The feasibility and effects of a parent-facilitated social skills training program on social engagement of children wıth autism spectrum disorders. Psychology in the Schools, 51(3), 241-255. https://doi.org/10.1002/pits.21749
45. Rutherford, M., Baxter, J., Johnston, L., Tyagi, V., & Maciver, D. (2023). Piloting a home visual support ıntervention with families of autistic children and children with related needs aged 0–12. International Journal of Environmental Research Public Health, 20, 4401. https:// doi.org/10.3390/ijerph20054401
46. Sama-Miller, E., Akers, L., Mraz-Esposito, A., Avellar, S., Paulsell, D., & Del Grosso, P. (2018). Home visiting evidence of effectiveness review: Executive summary (OPRE Report No. 2018-113). Office of Planning, Research and Evaluation, Administration for Children and Families, U.S. Department of Health and Human Services. https://acf.gov/opre/homvee-executive-summary
47. Silverman, D. (2001). Interpreting Qualitative Data: Methods for Analysing Talk, Text and Interaction. SAGE Publication.
48. Stargel, L. E., Fauth, R. C., Goldberg, J. L., & Easterbrooks, M. A. (2020). Maternal engagement in a home visiting program as a function of fathers’ formal and informal participation. Prevention Science, 21, 477-486. https://doi.org/10.1007/s11121-020-01090-x
49. Toper-Korkmaz, Ö. (2015). Eve dayalı olarak gerçekleştirilen Etkileşim Temelli Erken Çocuklukta Müdahale Programını (ETEÇOM) Otizm Spektrum Bozukluğu tanılı çocuklar ve anneleri üzerindeki etkililiği (Tez Numarası: 385584) [Doktora tezi, Anadolu Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
50. Turnbull, A. P. (1995). Exceptional lives: Special education in today's schools. Merrill/Prentice Hall, Order Department.
51. Türkkent, E., & Özer, M. (2023). Özel eğitime ihtiyacı olan bireyler için (0-36 ay) erken çocukluk özel eğitim öğretim programı: ebeveynlerin program ve sürece yönelik deneyimlerin incelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(1), 304-331. https://doi.org/10.33711/yyuefd.1184757
52. Wasik, B. H., & Bryant, D. M. (2000). Home visiting: Procedures for helping families (2. Baskı). Sage Publications.
53. Weinsztok, S. C., Goldman, K. J., & DeLeon, I. G. (2022). Assessing parameters of reinforcement on efficiency of acquisition: A systematic review. Behavior Analysis in Practice, 16(1), 76–92. https://doi.org/10.1007/s40617-022-00715-7
54. Wong, C., Odom, S. L., Hume, K. A., Cox, A. W., Fettig, A., Kucharczyk, S., Brock, M., E., Plavnick, J. B., Fleury, V. P., & Schultz, T. R. (2014). Evidence-based practices for children, youth, and young adults with autism spectrum disorder: A comprehensive introreview. Journal of Autism and Developmental Disorders, 45(7), 1951-1966. https://doi.org/10.1007/s10803-014-2351-z