puje Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 1301-0085 1309-0275 Pamukkale University 10.9779/pauefd.1616751 Education Management Eğitim Yönetimi A Structural Model for the Effects of Teachers' Attitudes towards Professional Development on Their Psychological Outcomes Öğretmenlerin Mesleki Gelişime Yönelik Tutumlarının Psikolojik Çıktıları Üzerindeki Etkisine Yönelik Yapısal Bir Model https://orcid.org/0000-0003-2904-6443 Demir Selçuk Şırnak Üniversitesi 03 29 2026 0 66 275 289 01 09 2025 12 29 2025 Copyright © 1996, Pamukkale University Journal of Education 1996 Pamukkale University Journal of Education

This study aims to clarify the relationships between teachers' attitudes towards their professional development and their perceptions of psychological flexibility, resilience, and motivational persistence. This study was structured with a scale-based correlational design. Teachers working in secondary schools in Diyarbakır province constituted the research population. Thirty-six secondary schools were selected from this population using a neutrality rule (by lottery). The study sample consisted of 273 teachers working in these schools. Data were collected using the disproportionate cluster sampling method. Confirmatory factor and reliability analyses were applied to the scales used in the study. Data were analyzed using descriptive statistics, correlation, and structural equation modeling analyses. Path analysis revealed that teachers' attitudes towards their professional development positively affected their levels of psychological flexibility. Furthermore, it was determined that teachers' attitudes towards their professional development positively affected their levels of motivational persistence through the full mediating effect of their perceptions of psychological flexibility and resilience. According to this finding, teacher attitudes towards professional development have direct and indirect effects on psychological factors. It is beneficial for school administrators who want to strengthen the psychological output of teachers to provide opportunities for their professional development.

Bu araştırmada, öğretmenlerin; mesleki gelişimlerine ilişkin tutumları ile psikolojik esneklik, psikolojik dayanıklılık ve motivasyonel kararlılık algıları arasındaki ilişkilerin açıklığa kavuşturulması amaçlanmaktadır. Bu çalışma, ölçek tabanlı korelasyonel desen ile tasarlanmıştır. Diyarbakır ilindeki ortaokullarda görev yapan öğretmenler, araştırmanın evrenini oluşturmaktadır. Bu evrenden 36 ortaokul, yansızlık kuralı benimsenmek suretiyle (kura yoluyla) seçilmiştir. Çalışmanın örneklemi, bu okullarda görev yapan 273 öğretmenden meydana gelmektedir. Veriler, oransız küme örnekleme yöntemi esas alınarak toplanmıştır. Araştırmada yararlanılan ölçeklere doğrulayıcı faktör ve güvenirlik analizleri uygulanmıştır. Betimsel istatistiki, korelasyon ve yapısal eşitlik modellemesi analizleri kullanılarak veriler çözümlenmiştir. Yol analizi neticesinde, öğretmenlerin mesleki gelişimlerine dair tutumlarının, psikolojik esneklik düzeylerini pozitif yönde etkilediği bulunmuştur. Ayrıca öğretmenlerin mesleki gelişimlerine dair sahip oldukları tutumlarının, psikolojik esneklik ve psikolojik dayanıklılık algılarının tam aracı etkisiyle motivasyonel kararlılık düzeylerini pozitif yönde etkilediği belirlenmiştir. Bu bulguya göre mesleki gelişime dair öğretmen tutumlarının, psikolojik faktörler üzerinde doğrudan ya da dolaylı etkileri bulunmaktadır. Öğretmenlerin psikolojik çıktılarını daha güçlü hale getirmek isteyen okul yöneticilerinin, mesleki gelişimleri için fırsatlar sunması faydalı bulunmaktadır.

 Mesleki gelişime yönelik tutum psikolojik esneklik psikolojik dayanıklılık motivasyonel kararlılık öğretmen Attitudes towards professional development psychological flexibility resilience motivational persistence teacher Baştürk, R. (2012). İlköğretim öğretmenlerinin hizmetiçi eğitime yönelik algı ve beklentilerinin incelenmesi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 42, 96-107. Bayar, Y. ve Yıldırım, B. (2022). Okul yöneticilerinin demokratik tutumları ile öğretmenlerin motivasyonel kararlılıkları arasındaki ilişki. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25(47), 1-20. https://doi.org/10.31795/baunsobed.1093304 Bostan, C. M., Ticu, C., Vrabie, T., Stanciu, T., & Andronic, R. L. (2021). Supporting motivational persistence in the personality system in early academic stages through educational strategies. Revista Romaneasca pentru Educatie Multidimensionala, 13(2), 223 242. https://doi.org/10.18662/rrem/13.2/419 Bozkuş, K. (2018). Öğretmenlerin mesleki gelişiminde dinamik yaklaşımın uygulanması: Bir eylem araştırması. [Yayımlanmamış doktora tezi, Anadolu Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi. Byrne, B. M. (2010). Structural equation modeling with AMOS. Routledge. Christensen, L. B., Johnson, R. B., & Turner, L. A. (2010). Research methods, design, and analysis (11th edition). Prentice Hall PTR. Constantin, T., Holman, A., & Hojbotă, M. A. (2011). Development and validation of a Motivational Persistence Scale. Psihologija, 45(2), 99-120. https://doi.org/10.2298/PSI1202099C Craft, A. (2002). Continuing professional development: A practical guide for teachers and schools. Routledge. Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G. ve Büyüköztürk, Ş. (2014). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik SPSS ve LISREL uygulamaları. Pegem Akademi. Darling-Hammond, L. (2000). Teacher quality and student achievement. Education Policy Analysis Archives, 8(1), 1-44. https://doi.org/10.14507/epaa.v8n1.2000 Darling-Hammond, L., Hyler, M. E., & Gardner, M. (2017). Effective teacher professional development. Learning Policy Institute. Day, C. (1999). Developing teacher: The challanges of lifelong learning. RoutledgeFalmer. Day, C., & Kington, A. (2008). Identity, well-being and effectiveness: The emotional contexts of teaching. Pedagogy, Culture & Society, 16(1), 7-23. https://doi.org/10.1080/14681360701877743 Doğan, T. (2015). Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. The Journal of Happiness & Well-Being, 3(1), 93-102. Duckworth, A. L., Peterson, C., Matthews, M. D., & Kelly, D. R. (2007). Grit: Perseverance and passion for long term goals. Journal of Personality and Social Psychology, 92(6), 1087 1101. https://doi.org/10.1037/0022-3514.92.6.1087 Eser, B. Ö., Muezzin, E. E. ve Karaaziz, M. (2023). Yetişkinlerde psikolojik sağlamlık ve yaşam doyumunun mutluluğu yordamasının incelenmesi. EKEV Akademi Dergisi, 95, 41 54. https://doi.org/10.17753/sosekev.1250211 Evertson, C. M., & Emmer, E. T. (2012). Classroom management for elementary teachers. Pearson. Field, A. (2009). Discovering Statistics using SPSS. Oriental Press. Francis, A. W., Dawson, D. L., & Golijani-Moghaddam, N. (2016). The development and validation of the Comprehensive assessment of Acceptance and Commitment Therapy processes (CompACT). Journal of Contextual Behavioral Science, 5(3), 134 145. https://doi.org/10.1016/j.jcbs.2016.05.003 Greene, R. R., Galambos, C., & Lee, Y. (2004). Resilience theory: Theoretical and professional conceptualizations. Journal of Human Behavior in The Social Environment, 8(4), 75 91. https://doi.org/10.1300/J137v08n04_05 Guskey, T. R. (2002). Professional development and teacher change. Teachers and teaching, 8(3), 381-391. https://doi.org/10.1080/135406002100000512 Guskey, T. R. (2000). Evaluating professional development. Corwin Press. Hayes S. C., Luoma J. B., Bond F. W., Masuda A., & Lillis J. (2006). Acceptance and Commitment Therapy: Model, processes and outcomes. Behaviour Research and Therapy, 44(1), 1 25. https://doi.org/10.1016/j.brat.2005.06.006 Hayes, S. C., Wilson, K. G., & Gifford, E. V. (1999). Consciousness and private events. In B.A. Thyer (Ed.), The philosophical legacy of behaviorism, (pp. 153-187). Kluwer Academic Publishers. Hefferon, K., & Boniwell, I. (2011). Positive psychology: Theory, research and applications (1th edition). Mc Graw-Hill Open International Publishing Ltd. Ingersoll, R., & Strong, M. (2011). The impact of induction and mentoring programs for beginning teachers. Review of Educational Research, 81, 201-233. https://doi.org/10.3102/0034654311403323 Joyce, B., & Calhoun, E. (2010). Models of professional development: A celebration of educators. Corwin. Kabasakal, H. Z. ve Yıldız, F. (2024). Üniversite öğrencilerinin psikolojik sağlamlıklarının pozitif ve negatif duygu ile psikolojik esneklik açısından incelenmesi. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 62, 2714- 2729. https://doi.org/10.53444/deubefd.1431t6esa55 Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel. Karacaoğlu, K. ve Köktaş, G. (2016). Psikolojik dayanıklılık ve psikolojik iyi olma ilişkisinde iyimserliğin aracı rolü: Hastane çalışanları üzerine bir araştırma. İş ve İnsan Dergisi, 3, 119 127. https://doi.org/10.18394/iid.20391 Karakuş, S. ve Akbay, S. E. (2020). Psikolojik esneklik ölçeği: Uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(1), 32 43. https://doi.org/10.17860/mersinefd.669825 Kashdan, T. B., & Rottenberg, J. (2010). Psychological flexibility as a fundamental aspect of health. Clinical Psychology Review, 30, 865-878. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2010.03.001 Kennedy, M. M. (2016). How does professional development improve teaching?. Review of Educational Research, 86(4), 945-980. https://doi.org/10.3102/0034654315626800 Kline, R. B. (2011). Principles and practice of structural equation modeling. The Guilford Press. Luthar, S. S., Cicchetti, D., & Becker, B. (2000). The construct of resilience: A critical evaluation and guidelines for future work. Child Development, 71(3), 543 562. https://doi.org/10.1111/1467 8624.00164 Martin, A. J., & Marsh, H. W. (2009). Academic resilience and academic buoyancy: Multidimensional and hierarchical conceptual framing of causes, correlates and cognate constructs. Oxford Review of Education, 35(3), 353-370. https://doi.org/10.1080/03054980902934639 McMakin, D. L., Santiago, C. D., & Shirk, S. R. (2009). The time course of positive and negative emotion in dysphoria. The Journal of Positive Psychology, 4(2), 182 192. https://doi.org/10.1080/17439760802650600 Meyer, E. C., La Bash, H., DeBeer, B. B., Kimbrel, N. A., Gulliver, S. B., & Morissette, S. B. (2019). Psychological inflexibility predicts PTSD symptom severity in war veterans after accounting for established PTSD risk factors and personality. Psychological Trauma: Theory, Research, Practice, and Policy, 11(4), 383–390. https://doi.org/10.1037/tra0000358 Özer, F. (2014). Bir mesleki gelişim programının 5., 6., ve 7. sınıf öğrencilerinin bilimin doğası hakkındaki görüşlerine etkileri. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Abant İzzet Baysal Üniversitesi] Ulusal Tez Merkezi. Özer, N., & Beycioğlu, K. (2010). The relationship between teacher professional development and burnout. Procedia Social and Behavioral Sciences, 2, 4928 4932. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2010.03.797 Palladino, C. L., Ange, B. L., Richardson, D. S., Casillas, R., Decker, M., Gillies, R. A., House, A. S., Rollock, M. J., Salazar, W. H., Waller, J. L., Zeidan, R., & Stepleman, L. M. (2013). Measuring psychological flexibility in medical students and residents: a psychometric analysis. Medical Education Online, 18(1), 1-8. https://doi.org/10.3402/meo.v18i0.20932 Sarıçam, H., Akın, A., Akın, Ü. ve İlbay, A. B. (2013). Motivasyonel kararlılık ölçeğinin Türkçe formu: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Turkish Journal of Education, 3(1), 60-69. Sandholtz, J. H., & Ringstaff, C. (2013). Assessing the impact of teacher professional development on science instruction in the early elementary grades in rural US schools. Professional Development in Education, 39(5), 678-697. https://doi.org /10.1080/19415257.2012.751044 Smith, B. W., Dalen, J., Wiggins, K., Tooley, E., Christopher, P., & Jennifer Bernard, J. (2008). The brief resilience scale: Assessing the ability to bounce back. International Journal of Behavioral Medicine, 15(3), 194–200. https://doi.org/https://doi.org/10.1080/10705500802222972 Luthans, F. (2010). The power of positive psychology: Psychological capital and work engagement. In A. B. Bakker & M. P. Leiter (Eds.), Work engagement: A handbook of essential theory and research (pp. 54- 68). Psychology Press. Şişman, M. (2019). Eğitime giriş (19. baskı). Pegem Akademi. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2014). Using multivariate statistics (New International ed.). Pearson Education Limited. Torff, B., Sessions, D., & Byrnes, K. (2005). Assessment of teachers’ attitudes about professional development. Educational and Psychological Measurement, 65, 820-830. Ungar, M., & Lerner, R. M. (2008). Introduction to a special issue of research in human development: Resilience and positive development across the life span: A view of the issues. Research in Human Development, 5(3), 135-138. https://doi.org/10.1080/15427600802273961 Uygur, S. S. (2018). Üniversite öğrencilerinin psikolojik esneklik düzeylerinin yordanmasında duygusal şemaların rolü: Buca Eğitim Fakültesi örneği. International Journal of Social Science, 70, 135-151. Vescio, V., Ross, D., & Adams, A. (2008). A review of research on the impact of professional learning communities on teaching practices and student learning. Teaching and Teacher Education, 24, 80-91. http://dx.doi.org/10.1016/j.tate.2007.01.004 Villegas-Reimers, E. (2003). Teacher professional development: An international review of the literature. International Institute for Educational Planning. Wilson, S. M., & Berne, J. (1999). Chapter 6: Teacher Learning and the Acquisition of Professional Knowledge: An Examination of Research on Contemporary Professlonal Development. Review of Research in Education, 24(1), 173-209. https://doi.org/10.3102/0091732X024001173 Yıldız, F. N. ve Kardaş, F. (2021). Ergenlerde akademik öz-yeterlik, içsel motivasyon, azim ve psikolojik dayanıklılığın iyi oluş ile ilişkisinin incelenmesi. YYÜ Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(1), 1073-1099. https://doi.org/10.33711/yyuefd.957391