Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 2148-4899 Pamukkale University 10.17859/pauifd.569562 HİCRÎ V. ASIR HANEFÎ FIKIH USULÜ ÇEVRESİNİN NESİH ALGISI - DEBÛSÎ ÖRNEĞİ https://orcid.org/0000-0002-7195-7200 Ümütli Mehmet PAMUKKALE ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ, İLAHİYAT PR. 06 30 2019 6 11 147 168 05 23 2019 06 26 2019 Copyright © 2014, Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 2014 Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi

Nesih, fıkıh usulününkonuları arasında erken dönemlerden itibaren tartışılan önemli meseleler arasındayer almaktadır. Hanefî usul doktirininin oluşmasında ve şekillenmesinde büyükkatkıları olan Debûsî’nin (ö. 430/1039) de nesih konusuna özel bir önematfettiği görülür. Debûsî, konuyla ilgili olarak öncelikle neshin mümkün vepratikte vâki bir husus olduğunu inceler. Nesihle ilgili olarak literatüreyansımış olan tartışmalar arasında Kur’ân ve sünnetin birbirini neshedipedemiyeceği meselesi de önemli bir yer tutmaktadır. Debûsî, Şâfiî (ö. 204/820)tarafından ortaya konan Kur’ân ve sünnetin birbirini neshedemeyeceğidüşüncesini eleştirmiş ve çeşitli argümanlarla bunun imkanını ispatlamayaçalışmıştır. Konuyla ilgili olarak ele alınan diğer bir önemli husus ta, nasüzerine yapılan ziyade meselesidir. Debûsî, konuya özel bir önem vermiş ve nasüzerine yapılan ziyadenin nesih olduğu yaklaşımını savunan hakim Hanefîdüşüncesini güçlü delillerle savunmuştur.

 Debûsî Nesih Takvîmu’l-edille Nâsih Mensûh Abdülazîz el-Buhârî, Alâüddîn b. Ahmed b. Muhammed. Keşfu’l-esrâr an Usûl-i Fahri’l-İslâm el-Pezdevî. 2 Cild. İstanbul: Şirket-i Sahâfe-i Osmâniye, 1308/1890. Cessâs, Ebû Bekir Ahmed b. Ali er-Râzî. el-Füsûl fi’l-usûl. Thk. Uceyl Câsim en-Neşemî. 2. Baskı. 4 Cild. Kuveyt: Vizâretü’l-evkâf ve’ş-şuûni’l-İslâmiyye, 1994. Debûsî, Ebû Zeyd Abdullah b. Muhammed b. Ömer b. Îsâ. Takvîmu’l-edille fi usûli’l-fıkh. Thk. Halil Muhyiddin Meys. Beyrût: Dârü’l-kütübi’l-ilmiyye, 2001. Elmalılı Hamdi Yazır. Hak Dini Kur’ân Dili. İstanbul: Azim Yayınları, 2007. İbn Emîr Hâc, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Muhammed b. Muhammed el-Halebî. et-Takrîr ve’t-tahbîr. 2 Cild. Beyrût: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1983. İbn Melek, Abdüllatîf bin Abdülazîz bin Emînüddîn. Şerhu’l-Menâr. İstanbul: Salah bilici kitabevi, t.y. Molla Cîven, Ahmed b. Ebî Saîd b. Abdillâh el-Leknevî. Nûrü’l-envâr fî şerhi’l-Menâr. 2 Cild. İstanbul: İhsan Kitabevi, 1986. Molla Hüsrev, Mehmed. Mir’âtü’l-usûl fî şerh-i Mirkâti’l-vusûl. İstanbul: Salah Bilici Kitabevi, t.y. en-Nesefî, Ebü’l-Berekât Hâfızüddîn Abdullah b. Ahmed b. Mahmûd. Keşfu’l-esrâr şerhu’l-musannif ale’l-Menâr. 2 Cild. İstanbul: İhsan Kitabevi, 1986. Lutfullah Cebeci, “Ebû Müslim el-İsfahânî”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: TDV Yayınları, 2000, 22: 509er-Râzî, Ebû Abdillâh Fahrüddîn Muhammed b. Ömer b. Hüseyn. el-Mahsûl fî ilmi usûli’l-fıkh. Thk. Taha Câbir Feyyâz el-Alvânî. 6 Cild. Beyrût: Müessesetü’r-Risâle, 1418/1997. es-Semerkandî, Ebû Bekr Alâüddîn Muhammed b. Ahmed b. Ebî Ahmed. Mîzânü’l-usûl. Neşr. Muhammed Zekî Abdülbir. Katar: b.y., 1984. es-Sem‘ânî, Ebü’l-Muzaffer Mansûr b. Muhammed b. Abdilcebbâr et-Temîmî el-Mervezî. Kavâtiu‘l-edille fi’l-usûl. Thk. Nâcî es-Süveyd. 5 Cild. Beyrût: el-Mektebetü’l-asriyye, 2011. es-Serahsî, Ebû Bekir Muhammed b. Ahmed b. Ebî Sehl. el-Usûl. Thk. Ebû’l-Vefâ el-Afğânî. 2 Cild. Beyrût: Dâru’l-Fikr, 2005. eş-Şâfiî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İdrîs b. Abbâs. er-Risâle. Thk. Ahmed Muhammed Şakir. Mısır: Matbaa Mustafâ el-Bâbî el-Halebî, 1938.