The 7th Century Gold Coin Hoard at the Sivas Archaeological Museum

Abstract

The aim of this study is to introduce a hoard of Byzantine gold coins that came into the possesion of the Sivas Museum through confiscation in 2009. Comprising 20 coins delivered to the museum on June 11, 2009, with no known discovery site, the hoard has been designated the "Sivas Hoard" based on the location where it was seized. Chronologically, the hoard includes solidi and tremisses minted during the consecutive reigns of three emperors: Phocas (602–610), Heraclius (610–641), and Constans II (641–668). One of the reasons why these coins recovered in Sivas are considered hoard is the periodic integrity of the coins that make up the hoard. When considering a collection of coins as hoard, the sheer number of coins, whether they constitute a certain quantity, and the appropriate number are controversial. Beyond their contributions to numismatics, hoards also reveal a historical context. Furthermore, hoards are important witnesses to social events such as war, natural disasters, and destruction, as well as population, coin circulation, and economic life. The introduction of the article provides information on the definition, categories, and evaluation methods of coin hoards. This is followed by a brief overview of the gold coinage development during the reigns of the emperors represented in the hoard. Although the exact location of the find is uncertain, the study assumes it was discovered in Sivas and explores what is known about the city during the 7th century in the Evaluation section. Additionally, tables are included to compare other hoards discovered within similar timeframes across Anatolia, the Balkans, Transcaucasia, Africa, and the Middle East. These comparisons help contextualize the Sivas Hoard within the broader framework of political and military activity in the 7th century. The study concludes with a summary and a catalog of the 20 coins.

Keywords

• Sivas Archaeological Museum
• Hoard
• Phocas
• Heraclius
• Constans II

Sivas Arkeoloji Müzesi’ndeki 7. Yüzyıl Altın Sikke Definesi

Abstract

Bu çalışmanın amacı, 2009 yılında müsadere yolu ile Sivas Arkeoloji Müzesi’ne gelen Bizans altın sikkelerinden oluşan bir defineyi tanıtmaktır. 11.06.2009 tarihinde müzeye gelen ancak buluntu yeri bilinmeyen 20 adet sikkeden oluşan define, el konulduğu yer dolayısıyla “Sivas Definesi” olarak adlandırılmıştır. Sivas Definesi kronolojik olarak birbirini kesintisiz takip eden üç imparator Focas (602-610), Heraclius (610-641) ve II. Constans (641-668) döneminde basılan solidus ve tremisisleri içermektedir. Sivas’ta ele geçen bu sikkelerin define olarak değerlendirilmesinin nedenlerinden birisi, sikkelerin dönemsel olarak bütünlük göstermesidir. Toplu halde bulunan sikkelerin define olarak değerlendirilmesinde, sikkelerin sayısal çokluğu veya belli bir miktarı kapsayıp kapsamadığı, sayının ne kadar olması gerektiği konusu tartışma yaratmaktadır. Defineler, nümizmatik bilimine sağladığı katkıların ötesinde tarihsel bir bağlamı da ortaya koymaktadır. Ayrıca defineler savaş, doğal afet, yıkım gibi toplumsal olaylar ile nüfus, sikke dolaşımı ve iktisadi yaşamın da önemli birer tanıklarıdır. Makalenin giriş bölümünde sikke definelerinin tanımı, kategorileri ve değerlendirme yöntemlerine ilişkin bilgi verilmiştir. Daha sonra definede sikkeleri bulunan imparatorların, dönemlerindeki altın sikke gelişimine kısaca değinilmiştir. Definenin buluntu yeri bilinmemekle birlikte, Sivas’ta bulunduğu varsayımından yola çıkılmış, 7. yüzyılda Sivas hakkında bilinenler Değerlendirme başlığı altında aktarılmıştır. Bunun yanı sıra Anadolu, Balkanlar, Transkafkasya, Afrika ve Ortadoğu’da benzer tarih aralığında tespit edilen defineler tablolar halinde verilerek, Sivas Definesi örneğinde Sivas’ın 7. yüzyılı, siyasi ve askeri hareketlilik ilişkisi içerisinde anlatılmıştır. Çalışmanın sonunda sonuç ve 20 sikkenin kataloğuna yer verilmiştir.

Keywords

• Sivas Arkeoloji Müzesi
• Define
• Focas
• Heraclius
• II. Constans

References

1. Abdioğlu 2007, Abdioğlu, E., Sivas Ziyaretsuyu Helenistik ve Roma Dönemi Seramikleri, (Yüksek Lisans Tezi), Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
2. Aburşu 1999, Aburşu, F., Sivas’ta İktisadî ve Sosyal Hayata Bir Bakış (1930-1935), (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Malatya.
3. Acun 1988, Acun, H., Sivas ve Çevresi Tarihi Eserlerinin Listesi ve Turistik Değerleri, Vakıflar Dergisi, XX, 183-200. Ahrweiler 2024, Ahrweiler H., Küçük Asya ve Arap Akınları (VII.-IX. Yüzyıllar). (Çev. Törebey Günaydın). ANKARA, 5(9), 137-167.
4. Akyay 1967, Akyay Y., “Bakırköy’de Bulunan Bizans Sikke Definesi” İstanbul Arkeoloji Müzesi Yıllığı 13-14, 159-165.
5. Bamyacı - Güçlüay 2018, Bamyacı, E., M., - Güçlüay S., İmparator Herakleios Dönemi (610-641) Bizans İmparatorluğu’nun Genel Ekonomisi ve Ticaret Politikası, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 281-288.
6. Baskıcı 2009, Baskıcı, M., Bizans Döneminde Anadolu İktisadi ve Sosyal Yapı (900-1261), Ankara.
7. Bates 1986, Bates L. M., History, Geography and Numismatics in the First Century of Islamic Coinage, RSN, 65, Zürih, 231-262.
8. Bellinger - Grierson 1968, Bellinger Alfred R.- P. Grierson (Ed.), Catalogue of the Byzantine Coins in the Dumbarton Oaks Collection and in the Whittemore Collection, Volume Two Part I Phocas to Theodosius III 602-717, Dumbarton Oaks Center for Byzantine Studies, Washington, D.C.

9. Bellinger - Grierson 1968, Bellinger Alfred R.- P. Grierson (Ed.), Catalogue of the Byzantine Coins in the Dumbarton Oaks Collection and in the Whittemore Collection, Volume Two Part 2 Phocas to Theodosius III 602-717, Dumbarton Oaks Center for Byzantine Studies, Washington, D.C.
10. Bijovsky 2002, Bijovsky, G., A Hoard of Byzantine Solidi from Bet She’an in the Umayyad Period. RN 158. 161–222.
11. Bijovsky 2010, Bijovsky, G., A Single Die Solidi Hoard Of Heraclius From Jerusalem, Cécile Morrisson Collège De France – Cnrs Centre De Recherche D’histoire Et Civilisation De Byzance, Travaux Et Mémoires 16, Association des Amis du Centre d’Histoire et Civilisation de Byzance 52, rue du Cardinal-lemoine 75005 Paris, 55-92.
12. Bijovsky 2012, Bijovsky, G., Gold Coin and Small Change: Monetary Circulation in Fifth-Seventh Century Byzantine Palestine, Eut Edizioni Università Di Trieste, Trieste, Polymnia numismatica antica e medievale. studi 2.
13. Bijovsky 2020, Bijovsky, G., A Hoard of Solidi of Heraclius. Jerusalem: Givati Parking Lot II, (Ed. D. Ben-Ami, Y. Tchekhanovets), IAA Reports 66. Kudüs: Israel Antiquities Authority, 180-200.
14. Brooks 1901, Brooks, E. W., “Arabic Lists of the Byzantine Themes”, JHS. Vol. XXI: 67-77.
15. Brooks 1908, Brooks, E. W., Who Was Constantinus Pogonatus? Byzantinische Zeitschrift, 17, 455–462.
16. Casey 2010, Casey J., Sinope A Catalogue of the Greek, Roman and Byzantine Coins in Sinop Museum (Turkey) and Related Historical and Numismatic Studies, Royal Numismatic Society Special Pubication No.44, London, 79-117.
17. Ceylan 1996, Ceylan, O., Sur ve Kaleleriyle Tarihte Sivas, Sivas.
18. Ceylan 2019, Ceylan, M., Aydın Germencik Kızılcapınar Definesi, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum.
19. Coleman 2007, Coleman, J. A., gnome, The Dictionary of Mythology An A-Z Of Themes, Legends and Heroes, Hardcover – Import, 2007, 418.
20. Culerrier 2006, Culerrier P., Les Trésors d’Asie Mineure. In Morrisson C., Popović V. And İvanišević V. Les Trésors Monétaires Byzantins Des Balkans Et D’ Asie Mineure (491-713), (Réalités Byzantines 13), Paris, 105-110.
21. Curta- Gandila 2011-2012, Curta F.-Gandila A., Hoards and Hoarding Patterns in the Early Byzantine Balkans, Dumbarton Oaks Papers, 65–66, 45-111.
22. Çantay 2008, Çantay, D., Edirne- Makedonya Kulesi Kurtarma Kazılarında Ele Geçen Bizans Sikkeleri ve Mühürleri, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
23. Darkot 1966, Darkot, B., Sivas. İslam Ansiklopedisi, C.X, İstanbul, 569–577.
24. Demir 2005, Demir, M., Sivas Şehri/Türkiye Selçukluları ve Beylikleri Devrinde, İstanbul.
25. Demirel 1998, Demirel, Ö., Osmanlı Dönemi Sivas Şehri Esnaf Teşkilatı, Sivas.
26. Demirel Gökalp 2007, Gökalp Demirel, Z., Yalvaç ve Isparta Arkeoloji Müzelerinde Bulunan Bizans Sikkeleri, (Doktora Tezi), Eskişehir Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir.
27. Demirel Gökalp 2009a, Gökalp Demirel, Z., Yalvaç Müzesi Bizans Sikkeleri, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara.
28. Demirel Gökalp 2009b, Gökalp Demirel, Z., Battalgazi (Melitene) Definesi: VII. Mikhail Dukasın Histamenonları. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 26/2, 81-96.
29. Demirel Gökalp - Kılıç 2011, Gökalp Demirel, Z., - Kılıç, S., “Heraclius’un Follisleri: Bolu Arkeoloji Müzesi Örnekleri”, Anadolu Kültürlerinde Süreklilik ve Değişim,( Dr. A. Mine Kadiroğluna Armağan), (Ed. A. C. Erel, B. İşler, N. Peker, G. Sağir), Ankara, 251- 262.
30. Demirel Gökalp 2022, Gökalp Demirel, Z., “Kandıra’da Bulunan Bizans Definesi”, Ülker Ardıçoğlu’na Armağan Müzeciliğe ve Kültüre Adanmış Bir Ömür, (Ed. O. Hetto), İstanbul, 371-388.
31. Demirören 1959, Demirören, R., Sivas Tarihi, Sivas.
32. Denizli 1990, Denizli, H., Sivas Tarihi ve Eserleri, Revak, Sivas.
33. Denizli 1998, Denizli, H., Sivas Tarihi ve Anıtları, Ankara.
34. Diehl 1937, Diehl, C., Bizans İmparatorluğu Tarihi (Terc. Tevfik Bıyıklıoğlu). İstanbul.
35. Drossoyianni- Oeconomides 1989, Oeconomides M.- Drossoyianni P., A Hoard of Byzantine Gold Coins from Samos. RN, S. 6, C. 31, 145-182.
36. Eskikurt 2014, Eskikurt, A., Ortaçağ Anadolu Ticaret Yolları. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 33, 15-40.
37. Foss 1991, Foss, C., ”Sebasteia”, The Oxford Dictionary of Byzantium, (Ed. A. P. Kazhdan) (Volume 3) Oxford University Press, New York, 1861-1862.
38. Foss 1997, Foss C., Syria İn Transition, A.D. 550–750: An Archaeological Approach. Dumbarton Oaks Papers, 51, 189–269.
39. Foss 2003, Foss C., The Persians in the Roman Near East (602-630 AD). Journal of the Royal Asiatic Society 13, 2.149-170.
40. Gandila 2008, Gandila, A., Some Aspects of Monetary Circulation in the Byzantine Province of Scythia during the 6th and 7th Century, in I. Lazarenko (ed. by), Numismatic, Sphragistic and Epigraphic Contributions to the History of the Black Sea Coast, I, Varna, 301-330.
41. Gandila 2009, Gandila, A., “Early Byzantine Coin Circulation in the Eastern Provinces”, A Comparative Statistical Approach AJN Second Series 21, 151–226.
42. Gandila 2016, Gandila, A., Going east: Western money in the early Byzantine Balkans, Asia Minor and the circumpontic region (6th–7th c.). Rivista Italiana di Numismatica e Scienze Affini, 117, 129–188.
43. Gandila 2018, Gandila A., “Reconciling the ‘Step Sisters’: Early Byzantine Numismatics, History and Archaeology”, BZ, 111/1, 103-134.
44. Gandila - Demirel Gökalp 2014, Gandila, “A.- Demirel Gökalp, Z., A Hoard of Early Byzantine Gold Coins from Bythinia”, Numismatic Chronicle 174, Offprint, 193-205
45. Genç 2009, Genç, E., Salnamelere Göre Sivas Vilayetinde Dini ve Sosyal Yapı, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Elâzığ.
46. Garsoian 1997, Garsoian, G. Nina, “The Marzpanate (428–652)”, The Armenian People from Ancient to Modern Times (ed. Richard G. Hovannisian), Vol. I, New York: 95–115.
47. Goodacre 1971, Goodacre H., A Handbook of the Coinage of the Byzantine Empire. London, 1971.
48. Gökbel 2004, Gökbel, A., İnanç Tarihi Açısından Sivas, İstanbul.
49. Gregory 1945, Gregory, A. (Bar Hebraeus)., Abu’l Farac Tarihi, (İng. Çev.: E. A. Wallis Budge, Türk. Çev.; Ö. R. Dourul). C.1, N.11, 2. Baskı, Ankara, Türk Tarih Kurumu.
50. Gregory 2024, Gregory, T., E., Bizans Tarihi, (Çev. E. Ermert), Yapı Kredi Yayınları, 9. Baskı, İstanbul.
51. Grierson 1965, Grierson, P., Two Byzantine Coins Hoards of the Seventh and Eighth Centuries at Dumbarton Oaks. DOP, 19, 209-228.
52. Grierson 1990, Grierson, P., Byzantine Coinage In ItsInternational Setting, Cambridge.
53. Grierson- Mays 1992, Grierson, P. – Mays, M., Catalogue of Late Roman Coins in the Dumbarton Oaks Collection and the Whittemore Collection-From Arcadius and Honorius to the Accession of Anastasius. Washington D.C.
54. Grierson 1999, Grierson, P., Byzantine Coinage, Dumbarton Oaks Reseacrch Library and Collection, Washington, D.C.
55. Güneş 2018, Güneş, C., Bizans Anadolusu’nda Askeri ve İdari bir Sistem: Thema Sistemi (VII. Yüzyıldan XI. Yüzyıla Kadar). (Yayınlanmamış Doktora Tezi). Muğla kı Koçman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Muğla.
56. Güneş 2021, Güneş, C., Bizans İmparatorluğu Kurumları ve Unvanları (IX. ve XI. Yüzyıllar), İstanbul.
57. Hahn 1973, Hahn, W., Moneta Imperii Byzantini 1: Von Anastasius I bis Justinianus I., Wien.
58. Hahn 1975, Hahn, W., Moneta Imperii Byzantini 2: Von Justinus II. bis Phocas (565–610., Wien.
59. Haldon 1990, Haldon J., Byzantium in the Seventh Century, Cambridge Univesity Press.
60. Haldon 2007, Haldon, J., Bizans Tarih Atlası, (Çev. A. Özdamar), Kitap Yayınevi, (I. Basım), İstanbul.
61. Harl 1996, Harl, K. W., Coinage in the Roman Economy 300 B.C to A.D 700, Baltimore.
62. Harl 2002, Harl, K. W., Kazılarda Bulunan Sikkelerin Tanımlanması için Rehber Bizans (M.S.498-1282), Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul.
63. Hendy 1970, Hendy F. M., “On the Administrative Basis of the Byzantine Coinage c.400-c.900 and the Reforms of Heraclius”, University of Birmingham Historical Journal, 12.
64. Hendy 1985, Hendy, M. F., Studies İn The Byzantine Monetary Economy, c.300-c.1450. Cambridge.
65. Hewsen 2004, Hewsen, R. H., Armenia on the Halys River: Lesser Armenia and Sebastia. Armenian Sebastia/Sivas and Lesser Armenia (Ed. In R. G. Hovannisian) Costa Mesa, CA: Mazda Publishers. 45–79.
66. Hitti 1989, Hitti, P. K., Siyasi ve Kültürel İslam Tarihi. C.1-2, (Çev. S. Tuğ). İstanbul.
67. Honigmann 1935, Honigmann. E.,Die Ostgrenze des Byzantinischen Reiches von 363 bis 1071: nach griechischen, arabischen, syrischen und armenischen Quellen (A. A. Vasiliev, Byzance et les Arabes, Tome III). Bruxelles: Editions de l’Institut de Philologie et d’Histoire Orientales.
68. İvanisevic 2006, İvanisevic V., Les Tresors Balkaniques, Temoins Des İnvasions Et De Leurs Routes. Les Tresors Monetaires Byzantins Des Balkans Et D’Asie Mineure (491-713) (Ed. C. Morrisson, V. Popovic, V. Ivanisevic), (Realites Byzantines 13), Paris, 75-93.
69. Kaegi 1992, Kaegi, W. E., Byzantium And The Early Islamic Conquests. Cambridge University Press.
70. Kaegi 2000, Kaegi, W. E., Bizans ve İlk İslam Fetihleri. (Çev. M. Ozay). Kaknüs Yayınları, İstanbul.
71. Karadaş 2003, Karadaş, Ş., Sivas’taki Selçuklu Medreselerinin Taş Bezeme Düzenleri, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum.
72. Kaya Hasdemir 2021, Kaya Hasdemir, H., “Sivas’ın Tarihi Yolları: Tacir, Rahip ve Komutanın Ayak İzleri”, Türk Arkeoloji Dergisi, C.40/S.69, 1-27.
73. Kurum 1974, Kurum, Musa, “Cücük Definesi’nin (Constans II- Constantinus III) Solidusları”, Türk Arkeoloji Dergisi, XX/2, 79-90.
74. Laiou 2002, Laiou, A. E., Political History: An Outline. ( Ed. A. E. Laiou ). The Economic History of Byzantium; From the Seventh Through the Fifteenth Centurty. Dumbarton Oaks, Washington, 9-28.
75. Laiou – Morisson 2020, Laiou A., E., Morrisson C., Bizans Ekonomisi (Çev. B. Bayram), İstanbul.
76. Lemerle 2004, Lemerle, P., Bizans Tarihi. (Çev. G. Üstün), İletişim Yayınları, İstanbul.
77. Lopez 1951, Lopez R. S., “The dollar of the Middle Ages”, The Journal of Economic History, 11(3, Part 1), 209–234.
78. Mango 2016, Mango, C., Bizans Yeni Roma İmparatorluğu, (Çev. G. Ç. Güven), İstanbul, Yapı Kredi Yayınları.
79. Metcalf 1962, Metcalf, D. M., “The Aegean Coastlands Under Threat: Some Coins and Coin Hoards from the Reign of Heraclius”, British School at Athens, 5, 14-23.
80. Metcalf 1980, Metcalf, D. M., “Three Seventh-Century Byzantine Gold Hoards, ANSMN,25, 87-108.
81. Metcalf 1991, Metcalf, D. M., Avar and Slav Invasions Into The Balkan Peninsula (c 575-625): The Nature Of The Numismatic Evidence. JRA 4.140-148.
82. Milli 2007, Milli, B., Osmanlı Öncesi Sivas ve Yöresi Tarihi, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Elazığ.
83. Morrisson 1972, Morrisson, C., Le Trésor Byzantin De Nikertai, Revue Belge de Numismatique et de Sigillographie, (Edt. M. Hoc, P. Naster, E. Brouette, J. Jadot, T. Hackens). CXVIII, Bruxelles, 29-91.
84. Morrisson 2002a, Morrisson, C., Antik Sikkeler Bilimi Nümismatik Genel Bir Bakış, (1992), (Çev. Z. Ç. Öğün), Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul.
85. Morrisson 2002b, Morrisson, C., “Byzantine Money: Its Production and Circulation”, (Ed. A.E. Laiou) The Economic History of Byzantium. From the Seventh through the Fifteenth Century, vol. 3, Washington, 909–966. Morrisson- Prigent 2011, Morrisson, C.- Prigent, V., La monetazione in Sicilia nell’età bizantina. In L. Travaini (Ed.), Le zecche italiane fino all’Unità, Rome, 427–434.
86. Morrisson 2014, Morrisson, C., Bizans Dünyası Doğu Roma İmparatorluğu 330-641, (Çev. Aslı Bilge), C.1, 1. Basım, İstanbul.
87. Morrisson 2023, Morrisson, C., “Para, Sikkeler ve Ekonomi”, Bizans Dünyası (Ed. P. Stephenson) (Çev. T. Alkoç), Alfa Yayınları, 69-83.
88. Mosser, Mosser S. McA., (1935), A Bibliography of Byzantine Coin Hoards, The American Numismatic Society Broadway at 156th Street, New York.
89. Nikolaou 2004, Nikolaou Y., Numismatic Circulation İn The Aegean Islands During The Seventh Century. In G. Livadas (Ed.). Graeco-Arabica. Festschrift İn Honour Of V. Christides Athens, 293-309.
90. Ostrogorsky 1981, Ostrogorsky, G., Bizans Devleti Tarihi, (Ç. F. Işıltan), TTK Yayınları, Ankara.
91. Ostrogorsky 1999, Ostrogorsky, G., Bizans Devleti Tarihi, (Çev. Fikret Işıltan). Ankara.
92. Ostrogorsky 2011, Ostrogorsky, G., Bizans Devlet Tarihi (7. Baskı), (Çev. F. Işıltan), Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara.
93. Ostrogorsky 2020, Ostrogorsky, G., “Yedinci Yüzyıl Dünyasında Bizans İmparatorluğu”, (Çev. T. Günaydın), Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi Dergisi 1(2), 54-71.
94. Oyarçin- Tekocak 2020, Oyarçin, K. - Tekocak, M., “Anemurium Nekropol Kilisesi Heraclius Definesi”, Seleucia, S.10, 269-295.
95. Öz 1999, Öz, M., A., Bütün Yönleriyle Gürün İlçesi, İstanbul.
96. Penna 2002, Penna, V., Byzantine Coinage, Nicosia.
97. Pentcheva 2006, Pentcheva B. V., Icons and Power: The Mother of God in Byzantium. Pennsylvania.
98. Prokopius 2001, Bizans’ın Gizli Tarihi (Çev. Orhan Duru), İstanbul.
99. Ramsay 1960, Ramsay, W. M, Anadolu'nun Tarihî Coğrafyası (Çev. M. Pektaş). İstanbul.
100. Reazaei 2016, Reazaei, S., I., V.-VII. Yüzyıllarda Bizans-Sasânî İlişkileri, İraniyat Dergisi/ Journal of Iranian Studies, S.1, 18-31.
101. Rıdvan- Uzunçarşılıoğlu 1928, Rıdvan, N.- Uzunçarşılıoğlu H. İ., Sivas Tarihi, İstanbul.
102. Sear 1974, Sear R. D., Byzantine Coins and Their Values, London.
103. Sear 2006, Sear R. D., Byzantine Coins and Their Values, second edition revised and enlarged, London.
104. Stephenson 2023, Stephenson, P., “Bizans Aristokrasisinin Yükselişi ve İmparatorluk Düzeyinin Gerilemesi”, Bizans Dünyası (Ed. P. Stephenson) (Çev. T. Alkoç), Alfa Yayınları, 53-68.
105. Stratos 1968, Stratos A.N., Byzantium İn The Seventh Century. I. 602-634. Amsterdam.
106. Şahbudak 2017, Şahbudak, E., Yerel Halkın Turizmin Etkileri ile İlgili Algı ve Beklentileri: Sivas İli Üzerine Bir Çalışma, Murat Kitapevi ve Yayınevi.
107. Şahin 2013, Şahin, S., Mekan ve İnsanıyla Sivas, Buruciye Yayınları, İstanbul.
108. Şahin 2024, Şahin, O., Sivas Tarihi, (Ed. S. Türkay ve S. Bildirici), C.1, 2. Baskı, Sivas.
109. Şenesen 2016, Şenesen, İ., “Türkiye’deki Define ve Definecilikle İlgili İnanışlar ve Bu İnanışların Motif İndex’e Göre Değerlendirilmesi” Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C.25, S.2, 283-298.
110. Tek 2015, Tek, Tolga A., “Side Sikke Buluntuları Işığında MS. 622/3’de Pamphylia’ya “Olası” Bir Sasani Saldırısı, Colloquium Anatolicum 2015/14, 116-129.
111. Tek vd. 2015, Tek, T., A., Köker H., Sariiz E., “Stratonikeia 2008-2014 Sezonları Sikke Buluntuları Hakkında Ön Rapor”, Stratonikia ve Çevresi Araştırmaları 1, (Edt. B. Söğüt), Ege Yayınları, İstanbul, 137-141.
112. Tekin 1999, Tekin, O., Yapı Kredi Koleksiyonu Bizans Sikkeleri, İstanbul.
113. Tekin – Ünlü 1988, Tekin, O. - Ünlü, Y., “Küstüllü Hoard of Byzantine Solidi”, Anatolia Antiqua VI, 279-285.
114. Texier 2002, Texier, C., Küçük Asya: Coğrafyası, Tarihi ve Arkeolojisi (Çev. A. Suat). Ankara.
115. Touratsoglou 2006, Touratsoglou I., La Mer Égée Au Viie Siècle: Le Témoignage Des Trésors. Les Tresors Monetaires Byzantins Des Balkans Et D’Asie Mineure (491-713) (Ed. C. Morrisson, V. Popovic, V. Ivanisevic), (Realites Byzantines 13), Paris, 95-104.
116. Uçar 1982, Uçar, Ş., Anadolu’da İslam Bizans Mücadelesi, Ankara.
117. Uygur 2017, Uygur, O., Bodrum Sualtı Arkeoloji Müzesi’nde Bulunan Bir Grup Bizans Sikkesi, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Muğla.
118. Uzunçarşılı – Edgüer 2014, Uzunçarşılı H. İ. – Edgüer N. R., Sivas Şehri. (Hz. R. Toparlı), Ankara.
119. Ünal Canuyar 2004, Ünal Canuyar, C., İzmir İli ve İlçeleri (Bergama, Efes, Ödemiş, Tire Müzeleri) Örnekleri ile I. Dönem Bizans Sikkeleri (5. Yüzyılın Sonu- 8. Yüzyılın Ortası), (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
120. Ünal 2010, Ünal, C., Bizans Sikkelerinde Kutsal Kişi Tasvirleri, (Yayınlanmamış Doktora Tezi), Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
121. Ünal 2012a, Ünal, C., Manisa Müzesi Bizans Sikkeleri, Manisa.
122. Ünal 2012b, Ünal, C., İzmir İli ve İlçeleri (Bergama, Efes, Ödemiş Müzeleri) Örnekleri ile I. Dönem Bizans Sikkeleri 5. Yüzyıl Sonu – 8. Yüzyıl Ortası, Manisa.
123. Ünal 2018, Ünal, C., “Kavaklı Definesi: II. Constans Dönemine Ait Altın Sikkeler”, Cedrus VI, Akdeniz Uygarlıkları Araştırma Dergisi, Antalya, 465-483.
124. Ünal 2020, Ünal C., Bizans Sikkelerinde Kutsal Kişi Tasvirleri (3. baskı). Türk Tarih Kurumu, 2020.
125. Ünal 2023, Ünal, C., “Alaşehir Definesi” Manisa Müzesinden Bir Grup Erken Bizans Dönemi Altın Sikke”, Prof. Dr. Bozkurt Ersoy Armağanı, (Ed. H. Uçar, H. Ürer, H. S. Ünalan Özdemir, M. Çeken) Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, İzmir, 553-571.
126. Vâsiliev 1943, Vâsiliev, A. A., Bizans İmparatorluğu Tarihi, (Çev. A. M. Mansel) C.1, Ankara.
127. Woloszyn 2008, Woloszyn, M., Byzantine Coins From The 6th And The 7th C. From Poland And Their Eastcentral European Context. Ways And Phases, Contexts And Functions, (Edt. A. Bursche vd.), Roman Coins Outside the Empire: Ways and Phases, Contexts and Functions. Collection Moneta 82. Wetteren: Moneta, 195-224.
128. Yasak- Kaleli 1986, Yasak, İ.- Kaleli, A., Dünden Bugüne Sivas İli. Sivas.
129. Yasak 1997, Yasak, İ., Sivas İli, Sivas.
130. Yılmaz Emre 1999, Yılmaz Emre, N., Bizans Sikkelerinde Dinsel Unsurlar, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
131. Yuka 2012, Yuka, A., Kayseri Arkeoloji Müzesi’nde Bulunan Bizans Sikkeleri, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi) Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum.
132. Yund 1973, “Sivas Adı ve Ötesi II”, Sivas Folkloru, S.11. 1-23.