A reader of the verses of the Holy Qur’an may observe that, in certain contexts, shared attributes or identical rewards are mentioned for both the muḥsinin (those who practice ihsan) and the muttaqin (those who possess taqwa). This raises questions as to whether the two terms are synonymous or denote distinct meanings, as well as whether one term can substitute for the other without affecting the meaning. On the other hand, many linguists and exegetes deny the existence of synonymy in the Qur’an, considering this feature part of its inimitability (ijaz). Accordingly, this study aims to examine, in a practical manner, the true nature of the concepts of ihsan and taqwa in the Holy Qur’an. The research focuses on the linguistic and semantic structures of both concepts, analyzing their internal composition, their implications across various contexts of use, and their semantic relationships through a close examination of their occurrences in the Qur’anic text. This is done in order to derive clear conceptual definitions, based on the principle of interpreting the Qur’an by the Qur’an, thereby supporting and refining the abstract meanings presented in lexicons. This study serves as a model for directing Qur’anic lexical semantics, not only at the level of Islamic and terminological meanings but also at the linguistic level. It demonstrates that the linguistic foundations provided by the Qur’an for the two concepts under study are more comprehensive and effective than those offered by traditional lexicons. Thus, the language of the Qur’an can be adopted as a methodological alternative to supplement and correct deficiencies in the Arabic lexicon, by tracing the meanings of words across all their occurrences in the Qur’an and deriving a unified linguistic meaning upon which terminological meanings can be constructed. Furthermore, the study shows that semantic analysis can be effectively employed to enhance the understanding of Qur’anic meanings by examining the semantic relationships between the studied terms. To achieve its objectives, the research adopts a comparative analytical method based on analyzing the contexts in which the two concepts appear and comparing these contexts to identify points of convergence and divergence, thereby arriving at clear and reliable definitions applicable both within and beyond the Qur’anic framework. The study concludes with several findings. Ihssa is defined as the manifestation of a sense of goodness in both action and conviction, without reliance on external proof and without expectation of reward. Taqwa, in its original sense, refers to avoiding the temptations of Satan (Iblis) and adhering to obedience to God in hope of attaining Paradise. While both concepts converge in the performance of obedience to God, they differ in that the muḥsin avoids the inclinations of the self, whereas the muttaqi avoids the temptations of Satan. Taqwa represents the level of obligatory commitment, whereas ihsan represents the level of voluntary excellence and virtue. The study also finds that ihsan constitutes the highest moral value in the Qur’an, under which other values—including taqwa—are subsumed, and that taqwa may lead its possessor to the rank of ihsan. Semantically, the study demonstrates that the Qur’anic context serves as the primary basis for determining the linguistic and semantic meanings of these concepts, whereas lexicons remain limited to general linguistic definitions and do not provide the depth required by such analysis. Accordingly, it is more appropriate for researchers to derive linguistic roots from Qur’anic context rather than the reverse. Finally, tracing semantically related terms has proven effective in defining both the linguistic and terminological meanings of ihsan and taqwa, particularly in clarifying the relationship between the two concepts.

Kur’ân-ı Kerîm ayetlerini okuyan kişi, bazı yerlerde muhsinler (iyilik yapanlar) ve muttakiler (takvâ sahipleri) için ortak niteliklerin veya aynı mükâfatın zikredildiğini fark eder. Bu durum, söz konusu iki kavramın eş anlamlı olup olmadığı, yoksa farklı anlamlar mı taşıdığı ve ayrıca bu iki kelimenin birbirinin yerine kullanılıp kullanılamayacağı sorularını gündeme getirmektedir. Öte yandan birçok dilci ve müfessir, Kur’ân’da eş anlamlılığın bulunmadığını savunmakta ve bunu Kur’ân’ın i‘câzı kapsamında değerlendirmektedir. Bu çerçevede söz konusu çalışma, Kur’ân-ı Kerîm’de ihsan ve takvâ kavramlarının gerçek mahiyetini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma, ihsan ve takvânın dilsel ve anlamsal yapısına odaklanmış; bu iki kavramın iç yapısını, kullanım alanlarındaki anlamlarını ve Kur’ân’daki bağlamları üzerinden aralarındaki anlamsal ilişkileri inceleyerek açık bir kavramsal çerçeve ortaya koymayı hedeflemiştir. Bu doğrultuda, Kur’ân’ın Kur’ân ile tefsiri ilkesi benimsenmiş; böylece sözlüklerde yer alan soyut anlamların desteklenmesi ve gerektiğinde düzeltilmesi amaçlanmıştır. Bu çalışma, Kur’ânî kelimelerin anlamlarının yönlendirilmesine yönelik bir model niteliği taşımaktadır. Sadece İslami ve terimsel anlam düzeyinde değil, aynı zamanda dilsel düzeyde de katkı sağlamayı hedeflemektedir. Araştırma, Kur’ân’ın incelediği iki kavrama sunduğu dilsel temelin, klasik sözlüklerin sunduğundan daha kapsamlı ve daha işlevsel olduğunu ortaya koymuştur. Bu bağlamda, Kur’ân dili, Arapça sözlükte eksik kalan yönlerin tamamlanması ve düzeltilmesi için metodolojik bir alternatif olarak değerlendirilebilir. Bu yaklaşım, kelimelerin Kur’ân’daki tüm bağlamlarının incelenmesi ve bu bağlamlardan hareketle terimsel anlamların inşa edilebileceği ortak bir dilsel anlamın çıkarılmasına dayanmaktadır. Ayrıca çalışmada, anlambilim (semantik) disiplininden yararlanılarak incelenen kavramların anlamlarının daha açık bir şekilde ortaya konabileceği gösterilmiştir. Araştırmanın amaçlarına ulaşmak için, kavramların geçtiği bağlamların analizine ve bu bağlamların karşılaştırılmasına dayanan karşılaştırmalı analitik yöntem benimsenmiştir. Böylece ihsan ve takvâ kavramlarının örtüştüğü ve ayrıştığı noktalar belirlenmiş ve bu anlamların hem Kur’ân’da hem de diğer alanlarda geçerli olabilecek şekilde ortaya konması hedeflenmiştir. Çalışmanın ulaştığı sonuçlara göre; ihsan, herhangi bir karşılık beklemeden ve delile ihtiyaç duymadan iyilik duygusunun fiil ve inanç düzeyinde ortaya konulmasıdır. Buna karşılık takvâ, özünde şeytanın (İblîs’in) ayartmalarından sakınmak ve cenneti umarak Allah’a itaat etmektir. İhsan ve takvâ, Allah’a itaat noktasında birleşmekte; ancak muhsinin nefsinin arzularından sakınması, muttakinin ise İblîs’in ayartmalarından kaçınması bakımından ayrılmaktadır. Takvâ, zorunlu bağlılık düzeyini temsil ederken, ihsan gönüllülük ve fazilet mertebesini ifade etmektedir. Ayrıca araştırma, ihsanın Kur’ân’da en yüce ahlaki değer olduğunu ve diğer değerlerin, takvâ da dâhil olmak üzere, bu değer altında toplandığını ortaya koymuştur. Takvâ ise kişiyi ihsan mertebesine ulaştırabilecek bir aşama olarak değerlendirilmiştir. Anlamsal açıdan da Kur’ân bağlamının, ihsan ve takvâ kavramlarının dilsel ve anlamsal belirlenmesinde temel unsur olduğu; buna karşılık sözlüklerin yalnızca genel dilsel çerçevede kaldığı ve araştırmanın hedeflediği derinliği sağlayamadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu nedenle araştırmacının, dilsel kökeni belirlerken sözlükten ziyade Kur’ân bağlamından hareket etmesi gerektiği vurgulanmıştır. Son olarak, anlam bakımından yakın kavramların izlenmesi de ihsan ve takvâ kavramlarının hem dilsel hem de terimsel anlamlarının belirlenmesine katkı sağlamış; özellikle ihsan ile takvâ arasındaki ilişkinin incelenmesi bu durumu açıkça ortaya koymuştur.