Early representatives of Modern philosophy (Bacon, Hobbes, Descartes), inspired by the methods and success of the natural sciences, established material and worldly salvation as the primary goal, replacing the concept of spiritual salvation. In this school of thought, where knowledge was desired not merely for understanding but for the power it would provide, the God-centered worldview of the Middle Ages yielded to the human-centered humanism characteristic of the Renaissance and the Enlightenment. Hegel, aiming to prevent Enlightenment rationalism from threatening traditional beliefs, sought to ground the truth claims of faith on a rational foundation, asserting that there was no contradiction between reason and faith. In contrast, Kierkegaard (1813–1855) opposed Hegel’s attempt to explain everything, including religious faith, within a single rational system, and rejected those who sought to reconcile philosophy and religion through this system. Kierkegaard criticized the modern age’s tendency to level individuals through abstract concepts, causing the singular person’s subjectivity to be lost and generalized. Instead, he emphasized subjective truth and the individual’s solitude; the most important example he utilized to explore these ideas is the incident of Abraham’s sacrifice of his son. Spinoza (1632-1677), representing the pinnacle of the modern rationalist tradition by explaining God through a geometric order, and Kierkegaard, who opposed this systemic thought with existential subjectivity, are two prominent figures who filtered faith systems inherited from Jewish and Christian traditions through a philosophical lens. This study, which compares the philosophies of Spinoza and Kierkegaard—serving as a summary of the fundamental tension between modern philosophy's rational/universal system and individual/faith-based existence—aims to concretize the subject through the trial of Abraham. The main problem of the article is how a divine command and the human action in response to it are grounded in terms of God, faith, and ethics, within the framework of a rational system identified with the laws of nature versus a paradoxical realm of faith that transcends reason. The study aims to reveal the fundamental differences between Kierkegaard’s emphasis on subjective and existential faith and Spinoza’s reason-based pantheistic approaches within the context of the sacrifice narrative. In this context, the fundamental elements of the narrative of Abraham’s sacrifice and its theological interpretations are briefly touched upon first. Subsequently, Kierkegaard’s understanding of faith and ethics is examined based on his work Fear and Trembling, and then Spinoza’s view of God and morality is discussed based on his works Ethics and the Theological-Political Treatise. The article does not aim for a holistic analysis of the two philosophers’ entire systems of thought but focuses solely on the philosophical and theological evaluations derived from the story of Abraham’s sacrifice. The comparative philosophical analysis method was adopted in the study. Accordingly, the narrative was first presented descriptively. Following this, Kierkegaard’s existential understanding of faith, explained through the concept of the “absurd” to express the individual’s solitude before God and a situation transcending ethical norms, was analyzed. Concurrently, Spinoza’s reason-based metaphysical system, his view of God as a necessary being, and his explanation of religious commands within the framework of natural laws were analyzed using a hermeneutic approach based on their core works. In the final stage, the philosophers’ approaches were compared to reveal the fundamental distinctions and similarities between them. Thus, this religious narrative is treated not merely as a theological event but as a significant testing ground for philosophical thought. Furthermore, by comparatively addressing these two distinct and striking approaches concerning the religion-philosophy and reason-revelation reconciliation debate—a significant topic in the history of philosophy—this study points to the necessity and possibility of a more reasonable rationalism, rather than approaches that prioritize reason in religious narratives while losing the religious essence, emotional dimension, and spirit of the narrative.
Doğa bilimlerinin yöntem ve başarısından ilham alan Modern felsefenin erken dönem temsilcileri (Bacon, Hobbes, Descartes), manevî kurtuluş yerine maddî ve dünyevî kurtuluşu temel hedef olarak belirlemişlerdir. Bilginin sadece anlamak için değil, sağlayacağı güç için istendiği bu düşüncede, Orta Çağın Tanrı merkezli anlayışı yerini Rönesans ve Aydınlanmanın temel karakteristiği olan insan merkezli hümanizme bırakmıştır. Aydınlanma rasyonalizminin geleneksel inançları tehdit etmesini engellemeyi amaçlayan Hegel, akıl ve iman arasında bir karşıtlık olmadığını savunarak inançların hakikat iddialarını akla dayalı bir zemine oturtmaya çalışmıştır. Buna karşın, Kierkegaard (1813-1855), dini inanç dahil her şeyi tek bir rasyonel sistem içinde açıklamayı amaçlayan Hegel’e ve bu sistemle felsefe ile dini uzlaştırmaya çalışanlara karşı çıkmıştır. Modern çağın soyut kavramlarla bireyleri aynı seviyeye indirgeyen ve tekil insanın öznelliğini yitirip sıradanlaştırıldığı düşüncelerini eleştiren Kierkegaard, bunun yerine öznel hakikati ve bireyin yalnızlığını vurgulamıştır; bu düşüncelerini işlediği en önemli örnek ise Hz. İbrahim’in oğlunu kurban etme hadisesidir. Modern rasyonalist geleneğin zirvesini temsil eden ve Tanrı’yı geometrik bir düzenle açıklayan Spinoza (1632-1677) ile bu sistemci düşünceye varoluşsal bir öznellikle karşı çıkan Kierkegaard, Yahudi ve Hristiyan geleneklerinden tevarüs eden inanç sistemlerini felsefî bir süzgeçten geçiren iki önemli isimdir. Modern felsefenin rasyonel/evrensel sistemi ile bireysel/inançsal varoluş arasındaki temel gerilimin özeti niteliğindeki Spinoza ve Kierkegaard felsefelerinin karşılaştırılmasının yapıldığı bu çalışma, konuyu Hz. İbrahim’in imtihanı üzerinden somutlaştırmayı amaçlamaktadır. Makalenin temel sorunsalı, ilahi bir buyruğun ve bu buyruk karşısındaki insan eyleminin, doğa yasalarıyla özdeşleşmiş rasyonel bir sistem ile aklı aşan paradoksal bir inanç alanı düzleminde Tanrı, inanç ve etik kavramları açısından nasıl temellendirildiğidir. Çalışmada, kurban anlatısı bağlamında Kierkegaard’ın öznel ve varoluşsal inanç vurgusu ile Spinoza’nın akıl temelli panteist yaklaşımları arasındaki temel farkların ortaya konulması hedeflenmektedir. Bu bağlamda, öncelikle Hz. İbrahim’in kurban anlatısının temel unsurları ve teolojik yorumlarına kısaca değinilmiştir. Ardından Kierkegaard’ın Korku ve Titreme eserinden hareketle inanç ve etik anlayışı incelenmiş, daha sonra Spinoza’nın Etika ve Teolojik-Politik İnceleme eserleri temelinde Tanrı anlayışı ve ahlâk görüşü ele alınmıştır. Makale, iki filozofun tüm düşüncelerinin bütünsel bir analizini değil, yalnızca Hz. İbrahim kıssası üzerinden yürütülen felsefî ve teolojik değerlendirmelere odaklanmaktadır. Çalışmada karşılaştırmalı felsefî analiz yöntemi benimsenmiştir; bu kapsamda anlatı betimsel olarak sunulmuş, sonrasında Kierkegaard’ın bireyin Tanrı karşısındaki yalnızlığını ve etik normların ötesine geçmeyi ifade eden “absürt” kavramı ile açıklanan varoluşçu iman anlayışı ile Spinoza’nın akla dayalı metafizik sistemi ve dinî buyrukları doğa yasaları çerçevesinde açıklayan yaklaşımı, temel eserlerinden hareketle hermenötik bir yaklaşımla analiz edilmiştir. Son aşamada ise filozofların yaklaşımları karşılaştırılarak temel ayrım ve benzerlikler ortaya konulmuştur. Böylece bu dinî anlatı, felsefî düşünce açısından önemli bir sınav alanı olarak ele alınmıştır. Diğer yandan, felsefe tarihinde önemli bir tartışma konusu olan din-felsefe, akıl-vahiy uzlaştırması konusuyla ilgili olan bu iki farklı ve çarpıcı yaklaşımı karşılaştırmalı olarak ele alan bu çalışma, dini anlatılarda aklı ön plana çıkarırken anlatının dini mahiyetini, duygu boyutunu, özünü ve ruhunu yitiren yaklaşımlar yerine, daha makul bir akılcılığın gereğine ve imkânına da işaret etmektedir.