In 1989, the mass displacement in Bulgaria became a historical rupture in the memory of the Muslim Turkish minority. This article examines the photographs of Behiç Günalan, working as a journalist and visually bearing witness to the migration, as a visual archive that, beyond serving as historical documents, contributes to the production of social memory by conveying pain and trauma. The study briefly discusses the representation of migration in art and photography and the role of photography in testimony and social memory, before outlining the historical background of the 1989 migration that resulted from assimilation policies imposed on Turks living in Bulgaria. Selected photographs by Günalan are analysed semiotically through Barthes’s concepts of studium and punctum and Peirce’s notions of icon, index and symbol, in order to show their potential to move beyond mere documentation, turning into visual representations of social memory and transmitting first-hand testimony at a collective level.
1989 yılında Bulgaristan’da yaşanan kitlesel yerinden edilme süreci, Müslüman Türk azınlığın hafızasında önemli bir tarihsel kırılma olarak yer etmiştir. Bu makale, o dönemde gazeteci olarak çalışan Behiç Günalan’ın göçün görsel tanıklığını üstlenen fotoğraflarını hem tarihsel belge hem de acı ve travmayı aktaran imgeler olarak toplumsal hafıza üretimine katkı sağlayan bir görsel arşiv şeklinde ele almaktadır. Çalışmada göç olgusunun sanat ve özellikle fotoğraf alanında temsili, fotoğrafın tanıklık ve toplumsal hafızadaki işlevi kısaca tartışılmaktadır. Ardından Bulgaristan’daki Türklerin maruz kaldığı asimilasyon politikaları sonucunda ortaya çıkan 1989 göçünün tarihsel arka planı özetlenmektedir. Günalan’ın fotoğraflarından seçilen örnekler, Barthes’ın studium ve punctum yaklaşımı ile Peirce’ün ikon, indeks ve sembol kavramları doğrultusunda göstergebilimsel olarak incelenmektedir. Böylece, Günalan’ın fotoğrafları üzerinden verilen örnekler aracılığıyla, fotoğraf pratiğinin zorunlu göçün fiziksel ve duygusal boyutlarını belgelemenin ötesine geçerek toplumsal hafızanın görsel temsillerine dönüşme ve birinci elden tanıklığı toplumsal düzeyde aktarma potansiyeli ortaya konulmaktadır.