Year 2019, Volume , Issue , Pages 415 - 436 2019-05-10

Toros Yayla Köylerinde Sinema Deneyimleri: Modernlik, Şehir, Sinema ve Seyirci İlişkilerine Dair Bir Soruşturma

Aydın Çam [1] , Özgür İlke Şanlıer Yüksel [2]


Bu çalışma, anaakım sinema tarihi araştırmalarının geleneksel yöntemlerinden belirgin biçimde ayrılarak, Yeni Sinema Tarihi yaklaşımından hareketle 1960–1980 yılları arasında, Adana’ya 170, Mersin’e 70 kilometre mesafede ve yaklaşık 1.500 metre rakımda konumlanan Toros yayla köylerindeki sinema deneyimlerini merkezine almaktadır. Temel amaç, bahsi geçen dönemde salonlarda ya da seyyar sinemalar aracılığıyla Toros yayla köylerinde gerçekleşen seyir deneyimlerini araştırmak; eğer yaşandıysa, sinemayla birlikte gerçekleşen kültürel değişimleri/dönüşümleri saptamak ve çözümlemektir. Bu bağlamda bazı araştırma soruları şöyle sıralanabilir: (1) 1960–1980 yılları arasında Toros yayla köylerinde film gösterimleri hangi mekânlarda, hangi koşullarda ve hangi etkinliklerle gerçekleştirilmiştir? (2) Gerçekleştirilen gösterimlere kimler katılmıştır ve bu katılımcıların seyir deneyimleri nelerdir? (3) Bahsi geçen dönemde, yayla köylerindeki seyir deneyiminin gündelik hayattaki yansımaları nelerdir? (4) Sinemayla birlikte, bahsi geçen köylerde bir kültürel dönüşüm yaşanmış mıdır? Eğer yaşandıysa bu dönüşümü nasıl tanımlayabiliriz? Araştırmayı gerçekleştirmek için yazar ve senarist Osman Şahin’in çalışmalarından hareketle seyyar sinemacıların film gösterimi yaptıkları izlekler çıkarılarak yayla köyleri belirlenmiştir. Araştırmanın gerçekleştirileceği köylerin belirlenmesinde Osman Şahin’in 1974’te Yedinci Sanat dergisi için gerçekleştirdiği “Toros Dağları’nda Sinema Soruşturması” adlı söyleşide konuştuğu seyyar sinemacı Musa Özder’in ifadelerinden yararlanılmıştır. Buradan hareketle araştırma, Mersin ili sınırları içinde bulunan Toros yayla köylerinde 1960–1980 yılları arasında yapılan seyyar sinema gösterimlerini izlemiş, 1970 yılı ve öncesinde doğan katılımcılarla sözlü tarih yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonucunda bahsi geçen köylerdeki sinema etkinliklerinin, seyir mekânlarının ve deneyimlerinin, Batılı geleneksel/konvansiyonel sinema çalışmalarının önermelerinden son derece farklı biçimlerde gerçekleştirildiği görülmüştür ve çalışmada bu farklılıklar değerlendirilmektedir.

Çukurova Bölgesi Sinema Tarihi, Yeni Sinema Tarihi, Seyirci Deneyimleri, Köy Sinemaları, Seyyar Sinema
  • Abel, Richard. (1988). French Film Theory and Criticism – A History / Antology 1907-1939 Volume I: 1907-1929. New Jersey: Princeton University Press.
  • Akbulut, Hasan. (2017). “Cinemagoing as a Heterogeneous and Multidimensional Strategy: Narratives of Woman Spectators”. The Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 7(4), s. 530–541.
  • Akbulut, Hasan. (2018). “Bir Seyirci Araştırmasından Etnografik Deneyimler ve Hikâyeler”. Folklor/Edebiyat, 95(24), s. 13–34.
  • Akçura, Gökhan. (2004). Aile Boyu Sinema – Ivır Zıvır Tarihi 7. İstanbul: İthaki Yayınları.
  • Andersen, Nethan. (2014). Shadow Philosophy: Plato’s Cave and Cinema. Londra & New York: Routledge.
  • Aydın, Hakan. (2008). “Sinemanın Taşrada Gelişim Süreci: Konya’da İlk Sinemalar ve Gösterilen Filmler (1910–1950)”. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19, s. 61–74.
  • Benjamin, Walter. (2007). Pasajlar (6. Baskı). A. Cemal (çev.), İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
  • Berman, Marshall. (1994). Katı Olan Her Şey Buharlaşıyor – Modernite Deneyimi. Ü. Altuğ ve B. Peker (çev.), İstanbul: İletişim Yayınları.
  • Biryıldız, Esra. (2004). “Kent Dışında Sinema”, N. Türkoğlu, M. Öztürk & G. Aymaz, (der.), Kentte Sinema Sinemada Kent, İstanbul: YeniHayat Yayıncılık, s. 53–55.
  • Bonitzer, Pascal. (2011). Kör Alan ve Dekadrajlar (2. Baskı). İ. Yasar (çev.), İstanbul: Metis Yayınları.
  • Botz-Bornstein, Thorsten. (2011). Filmler ve Rüyalar – Tarkovski, Bergman, Sokurov, Kubrick ve Wong Kar-wai. C. Soydemir (çev.), İstanbul: Metis Yayınları.
  • Braudel, Fernand. (2016). Tarih Üzerine Yazılar. M. A. Kılıçbay (çev.), Ankara: Doğu Batı Yayınları.
  • Bresson, Robert. (2012). Sinematograf Üzerine Notlar. N. Güngörmüş (çev.), İstanbul: Küre Yayınları.
  • Brownlow, Kevin. (1968). The Parade’s Gone By… Londra: Secker & Warburg.
  • Caunce, Stephen. (2001). Sözlü Tarih ve Yerel Tarihçi. B. B. Can & A. Yalçınkaya (çev.), İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
  • Elsaesser, T. ve Hagener, M. (2011). Film Kuramı – Duyular Yoluyla Bir Giriş. B. Soner ve B. Yıldırım (çev.), Ankara: Dipnot Yayınları.
  • Ertaylan, Arzu. (2013). “Yeşilçam Döneminde Van’ın Sinema Kültürü”. Turkish Studies: International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 8(8), s. 1839–1857.
  • Evren, Burçak & Karadoğan, Ali. (2008). Sinemada Son Adam: Makinist Ramazan Çetin – Ankara Sinemaları Tarihi. Ankara: DKİV Yayınları.
  • Gennari, Daniela Treveri, Danielle Hipkins, & Catherine O’Rawe. (2018). Rural Cinema Exhibition and Audiences in a Global Context. Londra: Palgrave Macmillan.
  • Harvey, David. (2010). Postmodernliğin Durumu – Kültürel Değişimin Kökenleri (5. Baskı). S. Savran (çev.), İstanbul: Metis Yayınları.
  • Hauser, Arnold. (1995). Sanatın Toplumsal Tarihi (2. Baskı). Y. Gölönü (çev.), İstanbul: Remzi Kitabevi.
  • Hobsbawm, Eric J. (1999). İmparatorluk Çağı 1875–1914. V. Aslan (çev.), Ankara: Dost Kitabevi Yayınları.
  • Karagözoğlu, İnal. (2004). Ankara’da Sinemalar Vardı. İstanbul: Bilişim Yayınevi.
  • Kaya, Dilek. (2017). “Eski İzmir Sinemaları ve Yıldız Sineması: Mekân, Toplum, Seyir”. Sinecine: Sinema Araştırmaları Dergisi, 8(2), s. 93–138.
  • Kırel, Serpil. (2012). Kültürel Çalışmalar ve Sinema (2. Baskı). İstanbul: Kırmızı Kedi Yayınevi.
  • Le Roux, Cheryl. (2015). “Oral history research ethics: should anonymity and confidentially issues be dealt with on their own merit?”. Africa Education Review, 12(4), s. 552–566.
  • Liman, Ali Sait. (2014). “Gaziantep’te Sinema, Seyir ve Seyirci (1923–1980)”. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 47, s. 97–123.
  • Makal, Oğuz. (2002). Tarihin Penceresinden İzmir Sinemaları (1909-1930). İzmir: Alo Bilgi Kültür Yayını.
  • Maltby, Richard, Melvyn Stokes, & Robert Clyde Allen (Eds). (2007). Going to the Movies: Hollywood and the Social Experience of Cinema. Exeter: University of Exeter Press.
  • Maltby, Richard, Daniël Biltereyst, & Philippe Meers (Eds). (2011). Explorations in new cinema history: approaches and case studies. Chichester, UK: Wiley–Blackwell.
  • Mungan Yavuztürk, Gülseren. (2013). “Ankara’da Yayımlanmış Sinema Dergilerinin Kısa Tarihçesi”. Ankara Araştırmaları Dergisi, 1(2), s. 79–92.
  • Oğuz, Remzi. (2014). 1924 Adana Ticaret Rehberi. H. Altıparmak (çev.), Adana: Adana Ticaret Odası Yayınları.
  • Orr, John. (1997). Sinema ve Modernlik. A. Bahçıvan (çev.), Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları.
  • Özkan Altınöz, Meltem. (2015). “Endüstri Kenti Karabük’ün Sosyal Yaşantısının Şekillenişinde Yenişehir Sineması’nın Rolü”. Itobiad: Journal of The Human & Social Science Researches, 4(1), s. 83–99.
  • Öztürk, Mehmet. (2007). Sine-Masal Kentler – Modernitenin İki “Kahraman”ı Kent ve Sinema Üzerine Bir İnceleme. İstanbul: Donkişot Yayınları.
  • Öztürk, Serdar. (2013). “Türkiye’de Sinema Mekânlarını Sözlü Tarih Üzerinden Anlamak”. Millî Folklor, 98, s. 19–31.
  • Öztürk, Serdar. (2018). Sinema Felsefesine Giriş – Film-Yapımı Felsefe. Ankara: Ütopya Yayınevi.
  • Özuyar, Ali. (2013). Türk Sinema Tarihinden Fragmanlar (1896–1945). Ankara: Phoenix Yayınları.
  • Özyılmaz, Özge. (2016). “Türkiye’de Sesli Filme Geçiş”. Alternatif Politika Dergisi Sinema Özel Sayısı, s. 30–54.
  • Pezzella, Mario. (2006). Sinemada Estetik. F. Demir (çev.), Ankara: Dost Kitabevi Yayınları.
  • Srinivas, Lakshmi. (1998). “Active viewing: An ethnography of the Indian film audience”. Visual Anthropology, 11(4), s. 323-353.
  • Srinivas, Lakshmi. (1999). Movie Magic: An Ethnography of the Cinematic Experience. Unpublished PhD Dissertation, University of California, Los Angeles.
  • Srinivas, Lakshmi. (2002). “The active audience: spectatorship, social relations and the experience of cinema in India”. Media, Culture & Society, 24, s. 155–173.
  • Şahin, Osman. (1974). “Toros Dağları’nda Sinema Soruşturması”. Yedinci Sanat, 19, s. 50–53.
  • Şahin, Osman. (1996). “Toroslar’da Sinema Çerçileri”. Dinçer, S. M. (der.). Türk Sineması Üzerine Düşünceler. Ankara: Doruk Yayınları, s. 301–307.
  • Türk Dil Kurumu – Güncel Türkçe Sözlük. www.tdk.gov.tr. Erişim Tarihi: 10 Ocak 2019.
  • Uçar İlbuğa, Emine. (2017). “1960–1970’li Yıllarda Kent ve Taşra Karşıtlığında Türkiye’de Kadınların Sinema İzleme Pratikleri Üzerine Bir Araştırma”. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 45, s. 388–402.
  • Uçar İlbuğa, Emine. (2018). “1960–1970’li Yıllarda Antalya’da Sinema İzleme Deneyimi”. İlef Dergisi, 5(1), s. 61–90.
  • Abdullah Demirtaş ile 30 Ağustos 2018 tarihinde gerçekleştirilen görüşme.
  • Bilal Ay ve Fatma Ay ile 13 Temmuz 2018 tarihinde gerçekleştirilen grup görüşmesi.
  • Emine Yıldız ile 13 Temmuz 2018 tarihinde gerçekleştirilen görüşme.
  • Fatma Ay ile 13 Temmuz 2018 tarihinde gerçekleştirilen görüşme.
  • Hasan Kınalı ve Hayriye Kınalı ile 30 Ağustos 2018 tarihinde gerçekleştirilen grup görüşmesi.
  • İbrahim Kalay ve Maide Kalay ile 18 Temmuz 2018 tarihinde gerçekleştirilen grup görüşmesi.
  • Memnune Kizir ile 13 Temmuz 2018 tarihinde gerçekleştirilen görüşme.
  • Sabri Şenevi ile 13 Aralık 2018 tarihinde gerçekleştirilen görüşme.
  • Sami Dündar ile 26 Temmuz 2018 tarihinde gerçekleştirilen görüşme.
  • Sinan Öz ile 28 Ağustos 2018 tarihinde gerçekleştirilen görüşme.
  • Ümmiye Koçak ile 13 Temmuz 2018 tarihinde gerçekleştirilen görüşme.
Primary Language tr
Subjects Philosophy
Journal Section Articles
Authors

Orcid: 0000-0002-4168-3093
Author: Aydın Çam (Primary Author)
Institution: ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ
Country: Turkey


Orcid: 0000-0002-0971-3379
Author: Özgür İlke Şanlıer Yüksel
Institution: ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ
Country: Turkey


Dates

Publication Date : May 10, 2019

Bibtex @research article { sinefilozofi514088, journal = {SineFilozofi}, issn = {}, eissn = {2547-9458}, address = {Bişkek Cad. 81. Sokak No:2 Emek/ANKARA}, publisher = {Serdar ÖZTÜRK}, year = {2019}, pages = {415 - 436}, doi = {10.31122/sinefilozofi.514088}, title = {Toros Yayla Köylerinde Sinema Deneyimleri: Modernlik, Şehir, Sinema ve Seyirci İlişkilerine Dair Bir Soruşturma}, key = {cite}, author = {Çam, Aydın and Şanlıer Yüksel, Özgür İlke} }
APA Çam, A , Şanlıer Yüksel, Ö . (2019). Toros Yayla Köylerinde Sinema Deneyimleri: Modernlik, Şehir, Sinema ve Seyirci İlişkilerine Dair Bir Soruşturma. SineFilozofi , () , 415-436 . DOI: 10.31122/sinefilozofi.514088
MLA Çam, A , Şanlıer Yüksel, Ö . "Toros Yayla Köylerinde Sinema Deneyimleri: Modernlik, Şehir, Sinema ve Seyirci İlişkilerine Dair Bir Soruşturma". SineFilozofi (2019 ): 415-436 <https://dergipark.org.tr/en/pub/sinefilozofi/article/514088>
Chicago Çam, A , Şanlıer Yüksel, Ö . "Toros Yayla Köylerinde Sinema Deneyimleri: Modernlik, Şehir, Sinema ve Seyirci İlişkilerine Dair Bir Soruşturma". SineFilozofi (2019 ): 415-436
RIS TY - JOUR T1 - Toros Yayla Köylerinde Sinema Deneyimleri: Modernlik, Şehir, Sinema ve Seyirci İlişkilerine Dair Bir Soruşturma AU - Aydın Çam , Özgür İlke Şanlıer Yüksel Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - doi: 10.31122/sinefilozofi.514088 DO - 10.31122/sinefilozofi.514088 T2 - SineFilozofi JF - Journal JO - JOR SP - 415 EP - 436 VL - IS - SN - -2547-9458 M3 - doi: 10.31122/sinefilozofi.514088 UR - https://doi.org/10.31122/sinefilozofi.514088 Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 SineFilozofi Toros Yayla Köylerinde Sinema Deneyimleri: Modernlik, Şehir, Sinema ve Seyirci İlişkilerine Dair Bir Soruşturma %A Aydın Çam , Özgür İlke Şanlıer Yüksel %T Toros Yayla Köylerinde Sinema Deneyimleri: Modernlik, Şehir, Sinema ve Seyirci İlişkilerine Dair Bir Soruşturma %D 2019 %J SineFilozofi %P -2547-9458 %V %N %R doi: 10.31122/sinefilozofi.514088 %U 10.31122/sinefilozofi.514088
ISNAD Çam, Aydın , Şanlıer Yüksel, Özgür İlke . "Toros Yayla Köylerinde Sinema Deneyimleri: Modernlik, Şehir, Sinema ve Seyirci İlişkilerine Dair Bir Soruşturma". SineFilozofi / (May 2019): 415-436 . https://doi.org/10.31122/sinefilozofi.514088
AMA Çam A , Şanlıer Yüksel Ö . Toros Yayla Köylerinde Sinema Deneyimleri: Modernlik, Şehir, Sinema ve Seyirci İlişkilerine Dair Bir Soruşturma. SineFilozofi. 2019; 415-436.
Vancouver Çam A , Şanlıer Yüksel Ö . Toros Yayla Köylerinde Sinema Deneyimleri: Modernlik, Şehir, Sinema ve Seyirci İlişkilerine Dair Bir Soruşturma. SineFilozofi. 2019; 436-415.