Modern Çağın Hastalıklarından "Histeri"nin Halide Edib Adıvar'ın Hikâye ve Romanlarına Yansıması

Bir çeşit sinir hastalığı olarak kabul edilen “histeri”, Türk edebiyatında özellikle 19. yy’da edebî eserlerde ele alınan, değerlendirilen bir konu olmuştur. Öncelikle Halit Ziya Uşaklıgil, Ahmet Mithat Efendi ve Mehmet Celal’in eserlerinde karşımıza çıkmıştır. Halide Edib Adıvar’ın hikâye ve romanlarında “histeri” konusunu ele alışını edebiyat psikolojisi ve edebiyat-biyografi ilişkisi açısından değerlendirdiğimizde yazarın kişileri karakterize etmede hem gözlemlediği kişilerin hem kendi tecrübelerinin hem de okuduklarının etkili olduğunu söyleyebiliriz. Halide Edib’in, 1908’de tefrika ettiği “Bir Günahkâr Kadının Jurnalinden” hikâyesinden Kalp Ağrısı (1924) romanına kadar üzüntü, kaygı, korku sonucu ruhsal çöküntü yaşayan; asabi, histerik kadınlara yer verdiği görülür. Bu kadınlar ya annelerinden aldığı genetik özellikler ya da yaşadıkları üzücü olaylar sebebiyle histeriye yakalanmışlardır. Halide Edib’in, “histeri”yi sebep-sonuç ilişkisi içinde değerlendirmesi onun konuya aynı zamanda realist bir çerçevede yaklaştığını da gösterir.

Hysteria, which is considered a type of nervous disorder, has been a subject that has been discussed and evaluated in literary works in Turkish literature, especially in the 19th century. It has primarily appeared in the works of Halit Ziya Uşaklıgil, Ahmet Mithat Efendi and Mehmet Celal. When we evaluate Halide Edib Adıvar’s treatment of the subject of “hysteria” in her stories and novels in terms of literary psychology and the relationship between literature and biography, we can say that both the people she observed, her own experiences and what she read were effective in the author’s characterization of characters. From her story “Bir Günahkâr Kadının Jurnalinden”, serialized in 1908, to her novel Kalp Ağrısı (1924), Halide Edib appears to feature nervous, hysterical women who experience psychological breakdowns as a result of sadness, anxiety and fear. These women have either contracted hysteria due to genetic characteristics they inherited from their mothers or because of the sad events they experienced. Halide Edib's evaluation of "hysteria" within a cause-effect relationship also shows that she approaches the subject from a realistic perspective.