Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 1300-5766 2458-9071 Selcuk University 10.21563/sutad.1405212 History of Seljuk Selçuklu Tarihi Sencer / Sancar Adı Üzerine Bir Görüş An Opinion on the Name of Sanjar / Sandjar Piyadeoğlu Cihan İstanbul Medeniyet Üniversitesi Tarih Bölümü ORCID: 0000-0002-2529-4557 İstanbul / TÜRKİYE 12 20 2023 60 25 34 01 17 2023 08 25 2023 Copyright © 1994, 1994

Türkiye’de Selçuklu Tarihi çalışmaları, Osmanlıların son döneminde başlamış, 1950’li yıllardan itibaren artarak devam etmiştir. Bununla birlikte bu döneme dair bazı meseleler henüz çözümlenebilmiş değildir. Bu meselelerden biri Sencer/Sancar adının kullanım tercihidir. Büyük Selçukluların son sultanının adı tarihçilerin kullanım tercihlerine farklı biçimde yansımıştır. Nitekim bazı tarihçiler bu ismi Sencer olarak verirken bazıları da Sancar şeklini tercih etmiştir. Hatta her ikisini kullanan araştırmacılar da bulunmaktadır. Ancak inceleyebilmiş olduğumuz tüm Arapça ve Farsça kaynaklarda ismin imlası سنجر şeklindedir .Kaynaklar, ismin verilişi hakkında iki bilgiyi öne çıkarmaktadır. İlk bilgiye göre Sultan Melikşah, Sincâr yakınlarında doğan oğlunun adını bu şehrin adından etkilenerek koymuş, diğer görüşe göre ise Türkçe saplamak anlamına gelen “sançmak” fiilinden türetilen bir isimlendirmede bulunmuştur. Yapılan bir yoruma göre ise aslında Sancar olan isim, ünsüz yumuşamasına uğrayarak Sencer’e dönüşmüş ve sonraki süreçte Sencer şekli kullanılagelmiştir. Bu çalışmada isim hakkında değerlendirmelerde bulunulacak ve yeni bir görüş üzerinde durulacaktır.

Studies of Seljukid History in Turkey started during the last period of Ottoman rule and continued progressively since the 1950s. However, some issues regarding this period have not been resolved yet. One of these issues is the usage preference of the name Sanjar/Sandjar. The name of the last sultan of the Great Seljuk was reflected differently in the usage preferences of historians. Just as a matter of fact, some historians used the name Sanjar, while others preferred Sandjar. There also are researchers who use both. Nevertheless, the spelling of the name is سنجر in allArabic and Persian sources that we have been able to examine. Sources highlighttwo pieces of information about the naming. According to the first of these, SultanMalik-Shah named his son Sanjar, who was born near Sinjār, influenced by thename of this city; and according to the other view, a naming derived from the verb“sançmak”, which means to stab in Turkish vernacular. According to oneinterpretation, the name that was originally Sandjar was transformed into Sanjarby final-obstruent devoicing, and consequently, the form of Sanjar had been usedall along the subsequent investigations. This study intends to further evaluate thename Sanjar/Sandjar, and lay emphasis on a new opinion.

 Sencer Sancar Selçuklular Melikşah. Sanjar Sandjar Seljuks Malik Shah. Alptekin, C. (1971). Selçuklu paraları. Selçuklu Araştırmaları Dergisi, S. III, 435-591. Atâ Melîk Cuveynî (1355 hş.) Tarih-i cihângüşâ-yı Cüveynî. (A. Kazvinî, nşr.). Tahran. Atâ Melîk Cuveynî (2013). Tarih-i cihângüşâ. (M. Öztürk, çev.). Ankara: TTK Yay. Ateş, A. (1966). Prof. Dr. Osman Turan’ın yazısı dolayısı ile bir açıklama. Belleten, S. 119, 459-466. ‘Avfî (1375 hş.). Lübâbü’l-elbâb, (S. Nefîsî, nşr.). Tahran. Bosworth, C. E. (1986). Sandjar. (C. 9, p. 15-17), Encyclopaedia of Islam (Second Edition). Leyden. Burhân-ı kātı‘ (2000). (M. Öztürk, & D. Örs, ed.). Ankara: Türk Dik Kurumu Yay. Clauson, G. (1972). An Etymological dictionary of pre-thirteenth-century Turkish. Oxford: Clarendon Press. Cûzcânî (1363 hş.). Tabakât-ı nâsırî yâ tarih-i İrân ve’l-İslâm. (A. Habîbî, nşr.). Tahran. Hamdullah Müstevfî (1336 hş.). Nüzhetü’l-kulûb. (M. Debîr-i Siyâkî, nşr.). Tahran. Hamdullah Müstevfî (1364 hş.). Tarih-i güzîde. (A. Nevâî, nşr.). Tahran. Hindûşâh b. Sencer (1357 hş.). Tecâribü’s-selef der tevârîh-i hulefâ ve vüzerâ-yı işân. (A. İkbâl, haz.). Tahran.