Bu çalışmada Dîvânu Lugâti’t Türk’teki çürümek kavram alanına giren oluş fiilleri ele alınmıştır. Çürüme, Türkçe Sözlükte mikroorganizmaların etkisiyle, kimyasal değişikliğe uğrayarak bozulup dağılmak, sağlamlığını, dayanıklılığını yitirmek veya vurulma, sıkışma yüzünden vücutta lekeler oluşması şeklinde tanımlanmaktadır. Çürüme, farklı kaynaklarda da cerahat, irin, sıkıntı veya mihnetten dolayı yıpranma, çökme ve yaşlanma gibi durumları da kapsamaktadır. Bu tanımlar çerçevesinde Dîvânu Lugâti’t Türk’teki canlı ve cansız varlıklara dair çürüme fiilleri ele alınmıştır. Söz konusu çürüme fiilleri, yiyecek, eşya, giyim- kuşam, mekân, doğa, insan ve hayvan yaşamındaki çürümek kavram alanı şeklinde sınıflandırılmıştır. Kavram alanı, aralarında ortak bir bağ bulunan isim ve fiil gibi sözlüksel unsurların bir arada sunulmasını sağlayan en önemli semantik araçlardan biridir. Bu bağlamda Dîvânu Lugâti’t Türk’te çürümeye dair oluş fiilleri kavram alanı çerçevesinde verilmiştir. Toplamda yüz otuz üç fiil tespit edilmiştir. Öte yandan Dîvânu Lugâti’t Türk’te çürümek kavram alanındaki fiiller –d(x), -(X)t-, -(X)ş-,+lA-n-, -(X)l, -g(X)r, +la-, -t(X)r-, -(X)n-, +laş- gibi farklı biçimbirimlerle çekimlenmiştir. Dolayısıyla bu çalışmada söz dizimsel yapı içerisindeki özne ve nesne ile kurulan bağlantılar da betimlenmiştir. Değerlendirme kısmında görüleceği üzere, tarihî Türk dilinin diğer metinlerine bakıldığında da çürümek kavram alanı fiilleri yapısal ve söz dizimsel kullanım açısından Dîvânu Lugâti’t Türk ile ortaklık göstermektedir.Anahtar Kelimeler:
In this study, the formation verbs in the concept field of decay in Dîvânu Lugâti't Türk are analysed. Decay is defined in the Turkish Dictionary as deterioration and disintegration by undergoing chemical changes under the influence of microorganisms, loss of strength, durability or formation of stains on the body due to impact, compression. Decay also includes conditions such as suppuration, purulence, distress or corrosion, collapse and getting older with trouble in different sources. Within the framework of these definitions, the decay verbs related to living and non-living beings in Dîvânu Lugâti't Türk are discussed. These decay verbs are categorised as food, goods, clothing, space, nature, decay in human and animal life. Conceptual field is one of the most important semantic tools that provide lexical elements such as nouns and verbs that have a common bond between them Conceptual field is one of the most important semantic tools that provide lexical elements such as nouns and verbs that have a common bond between them to be presented together. In this context, verbs related to decay, which are outnumbering in Dîvânu Lugâti’t Türk, are given within the scope of the concept field. One hundred and thirty three verbs have been identified in totally. On the other hand, verbs, which are in the concept field of decay, conjugated with different morphemes such as -(X)ş-, +lA-n-, -(X)l, -g(X)r, +la-, -t(X)r-, -(X)n-, +laş-. Therefore, the connections, which are established with the subject and object in the syntactic structure, are also described in this study. As can be seen in the evaluation section, when viewed at the other texts of the historical Turkish language, their verbs of the concept field of decay shows similarity with Dîvânu Lugâti’t Türk in terms of structural and syntactic usage.