Türk Eğitim Bilimleri Dergisi 2459-1912 Gazi University 10.37217/tebd.1599810 Autism and Spectrum Disorder Education Special Education and Disability (Other) Otizm ve Spekrum Bozukluğu Eğitimi Özel Eğitim ve Engelli Eğitimi (Diğer) Examination of Pre-service Teachers’ Societal Attitudes Towards Autism Spectrum Disorder and Cognitive Flexibility Öğretmen Adaylarının Otizm Spektrum Bozukluğuna Yönelik Toplumsal Tutumları ile Bilişsel Esnekliklerinin İncelenmesi https://orcid.org/0000-0002-3591-3884 Akar Eylül KASTAMONU ÜNİVERSİTESİ https://orcid.org/0000-0001-7548-5901 Kurtuluş Uzlu Melike KASTAMONU ÜNİVERSİTESİ Advanced Online Publication 716 738 12 11 2024 03 09 2026 Copyright © 2003, The Journal of Turkish Educational Sciences 2003 The Journal of Turkish Educational Sciences

This study aimed to examine the cognitive flexibility of pre-service teachers and their attitudes towards autism spectrum disorder. Accordingly, the relationship between pre-service teachers' societal attitudes towards autism spectrum disorder and their cognitive flexibility was determined, and the predictive power of cognitive flexibility levels and demographic characteristics on societal attitudes towards autism spectrum disorder was investigated. The research used a correlational design, a quantitative research method. The participants were 250 pre-service teachers studying at the faculty of education of a university in the Black Sea Region of Türkiye during the 2021-2022 academic year. Data were analyzed using the Jamovi software package. Descriptive statistics, Pearson product-moment correlation coefficient, and multiple linear regression were used in data analysis. The findings indicate a moderate and negative correlation between pre-service teachers' cognitive flexibility and their attitudes towards autism spectrum disorder. Furthermore, cognitive flexibility was found to play a moderate role in explaining attitudes towards autism spectrum disorder. Therefore, it can be said that as pre-service teachers' cognitive flexibility increases, their negative attitudes towards autism spectrum disorder will decrease. Finally, it was found that gender, grade level, department, having an acquaintance with special needs, and taking a course related to special education were not significant predictors of societal attitudes towards autism spectrum disorder.

Bu araştırmada öğretmen adaylarının bilişsel esneklikleri ile otizm spektrum bozukluğuna yönelik tutumlarının incelenmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda öğretmen adaylarının otizm spektrum bozukluğuna yönelik toplumsal tutumları ile bilişsel esneklikleri arasındaki ilişki belirlenmiş, bilişsel esneklik düzeyleri ve demografik özelliklerin otizm spektrum bozukluğuna yönelik toplumsal tutumları yordama gücü incelenmiştir. Araştırma, nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel desen kullanılarak tasarlanmıştır. Araştırmanın katılımcılarını 2021-2022 eğitim-öğretim yılında Türkiye’de Karadeniz Bölgesi’nde bulunan bir üniversitenin eğitim fakültesinde eğitim gören 250 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Araştırma verilerinin analizleri Jamovi paket programı kullanılarak çözümlenmiştir. Veri analizinde betimsel istatistikler, Pearson momentler çarpım korelasyon katsayısı ve çoklu doğrusal regresyon kullanılmıştır. Elde edilen bulgular, öğretmen adaylarının bilişsel esneklikleri ile otizm spektrum bozukluğuna yönelik tutumları arasında orta düzeyde ve negatif yönde bir ilişki olduğunu göstermektedir. Ayrıca bilişsel esnekliğin otizm spektrum bozukluğuna yönelik tutumları açıklamada orta düzeyde bir rolü olduğu bulunmuştur. Buna göre öğretmen adaylarının bilişsel esnekliği arttıkça otizm spektrum bozukluğuna yönelik olumsuz tutumlarının azalacağı söylenebilir. Son olarak cinsiyet, sınıf düzeyi, bölüm, özel gereksinime sahip bir tanıdığı olma ve özel eğitimle ilgili bir ders alma değişkenlerinin otizm spektrum bozukluğuna yönelik toplumsal tutumların anlamlı yordayıcıları olmadığı görülmüştür.

 Otizm spektrum bozukluğu Bilişsel esneklik Tutum Öğretmen adayı Autism spectrum disorder Cognitive flexibility Attitude Pre-service teacher Aker, G. (2014). Öğretmen adaylarının kaynaştırma eğitimi hakkındaki tutumları. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir. Akyıldız, S. (2017). Öğretmen adaylarının engelli bireylere yönelik tutumlarının incelenmesi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 17(39), 141-169. https://doi.org/10.21560/spcd.vi.338158 Altıntaş, E. & Şengül, S. (2014). Özel eğitim dersinin kaynaştırmaya yönelik tutumlar ve kazanımlar bakımından değerlendirilmesi. E-Kafkas Journal of Educational Research, 1(3), 1-12. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/180047 sayfasından erişilmiştir. APA. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5. b.). Author. Ball, D. & Forzani, F. M. (2009). The work of teaching and the challenge for teacher education. Journal of Teacher Education, 60(5), 497-511. https://doi.org/10.1177/0022487109348479 Barbey, A. K., Colom, R., & Grafman, J. (2013). Architecture of cognitive flexibility revealed by lesion mapping. NeuroImage, 15(82), 547-554. https://doi.org/10.1016/j.neuroimage.2013.05.087 Batum, S. & Aydın, A. (2021). Otizm spektrum bozukluğuna yönelik toplumsal tutumlar ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanması. Dumlupınar Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 5(2), 1-24. https://izlik.org/JA85ZK28ZS Bilgin, M. (2009). Bilişsel esnekliği yordayan bazı değişkenler. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(36), 142-157 https://www.ajindex.com/dosyalar/makale/acarindex-1423874885.pdf sayfasından erişilmiştir. Bosch, M. E. (2016). Examining the attitudes of secondary general education and special education teachers toward inclusion of children with autism in general education classrooms. Journal of the American Academy of Special Education Professionals, Fall, 5-17. https://eric.ed.gov/?id=EJ1129703 sayfasından erişilmiştir. Camcı-Erdoğan, S. (2018). Üstün zekalılar öğretmenliği adaylarının bilişsel esneklik düzeylerinin incelenmesi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16(3), 77-96. https://izlik.org/JA82LF66SP Cañas, J., Quesada, J. F., Antolí, A., & Fajardo, I. (2003). Cognitive flexibility and adaptability to environmental changes in dynamic complex problem-solving tasks. Ergonomics, 46(5), 482–501. https://doi.org/10.1080/0014013031000061640 Cassimos, D. C., Polychronopoulou, S. A., Tripsianis, G. I., & Syriopoulou-Delli, C. K. (2015). Views and attitudes of teachers on the educational integration of students with autism spectrum disorders. Developmental Neurorehabilitation, 18(4), 241-251. https://doi.org/10.3109/17518423.2013.794870 CDC. (2025). Prevalence and early identification of autism spectrum disorder among children aged 4 and 8 years—Autism and Developmental Disabilities Monitoring Network, 16 Sites, United States, 2022. MMWR. Surveillance Summaries, 74. https://doi.org/10.15585/mmwr.ss7402a1 Chung, W., Chung, S., Edgar-Smith, S., Palmer, R. B., DeLambo, D., & Huang, W. (2015). An examination of in-service teacher attitudes toward students with autism spectrum disorder: Implications for professional practice. Current Issues in Education, 18(2) 1-12. https://cie.asu.edu/ojs/index.php/cieatasu/article/view/1386/608 sayfasından erişilmiştir. Cohen, J. W. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2. b.). Lawrence Erlbaum Associates. Cramer, A. C. (2014). Preservice teachers' attitudes and efficacy beliefs toward inclusion of students with autism spectrum disorders in the Midwestern region of the United States. (Doktora Tezi). https://digitalcommons.andrews.edu/dissertations/ sayfasından erişilmiştir. Crone, E., Ridderinkhof, K., Worm, M., Somsen, R., & Molen, M. (2004). Switching between spatial stimulus–response mappings: A developmental study of cognitive flexibility. Developmental Science, 7(4), 443-455. https://doi.org/10.1111/j.1467-7687.2004.00365.x Çitil, M., Karakoç, T., & Küçüközyiğit, M. S. (2018). Özel eğitim lisans dersinin öğretmen adaylarının bilgi düzeylerine ve engellilere yönelik tutumlarına etkisi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(2), 815-833. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2018..-431449 Çolak, M. & Çetin, C. (2014). Öğretmenlerin engelliliğe yönelik tutumları üzerine bir araştırma. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 29(1), 191-211. https://izlik.org/JA45LG55KR Çuhadaroğlu, A. (2013). Bilişsel esnekliğin yordayıcıları. Cumhuriyet International Journal of Education, 2(1), 86-101. https://izlik.org/JA69WZ39DD Darling-Hammond, L. (2006). Constructing 21st-century teacher education. Journal of Teacher Education, 57(3), 300-314. https://doi.org/10.1177/0022487105285962 Demir-Atalay, T. & Atalay, Ö. (2017). Edebiyat öğretmen adaylarının özel gereksinimli bireylere yönelik tutumları ve bazı değişkenlerle ilişkisi. E-Kafkas Eğitim Araştırmaları Dergisi, 4(3), 20-29. https://doi.org/10.30900/kafkasegt.335214 Dennis, J. P. & Vander-Wal, J. S. (2010). The cognitive flexibility inventory: Instrument development and estimates of reliability and validity. Cognitive Therapy and Research, 34(3), 241-253. https://doi.org/10.1007/s10608-009-9276-4 Derguy, C., Aubé, B., Rohmer, O., & Loyal, D. (2023). Evaluation of teachers' knowledge and attitudes regarding the school inclusion of autistic children: Validation of a brief assessment toolkit. British Journal of Educational Psychology, 93(2), 467-481. https://doi.org/10.1111/bjep.12569 Diril, A. (2011). Lise öğrencilerinin bilişsel esneklik düzeylerinin sosyodemografik değişkenler ve öfke düzeyi ile öfke ifade tarzları arasındaki ilişki açısından incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir. Eagly, A. H. & Chaiken, S. (1998). Attitude structure and function. D. T. Gilbert, S. T. Fiske, & G. Lindzey (Ed.), Handbook of social psychology içinde (s. 269-322). McGraw-Hill. Ekom-Idorenyin, W. V. (2020). Attitude of teachers towards pupils with autism spectrum disorders (ASD) in selected primary schools in Rivers State, Nigeria. European Journal of Education Studies 6(10), 286-305. https://doi.org/10.5281/zenodo.3653336 Engstrand, R. Z. & Roll‐Pettersson, L. (2014). Inclusion of preschool children with autism in Sweden: Attitudes and perceived efficacy of preschool teachers. Journal of Research in Special Educational Needs, 14(3), 170–179. https://doi.org/10.1111/j.1471-3802.2012.01252.x Eskin, M. (2014). Sorun çözme terapisi. Hekimler Birliği. Field, A. (2019). Discovering statistics using IBM SPSS Statistics. Sage. Flood, L. N., Bulgrin, A., & Morgan, B. L. (2013). Piecing together the puzzle: Development of the societal attitudes towards autism (SATA) scale. Journal of Research in Special Educational Needs, 13(2), 121-128. https://doi.org/10.1111/j.1471-3802.2011.01224.x Fraenkel, J. R., Wallen, N. E., & Hyun, H. H. (2012). How to design and evaluate research in education (8. b.). McGram-Hill. Garrad, T. A., Rayner, C., & Pedersen, S. (2019). Attitudes of Australian primary school teachers towards the inclusion of students with autism spectrum disorders. Journal of Research in Special Educational Needs, 19(1), 58-67. https://doi.org/10.1111/1471-3802.12424 Garzón-Castro, P., Calvo-Álvarez, M. I., & Orgaz-Baz, M. B. (2016). Inclusive education: Attitudes and strategies of teachers. Revista Española de Discapacidad (REDIS), 4(2), 25-45. https://redis.cedid.es/index.php/redis/article/view/198 sayfasından erişilmiştir. Gómez-Marí, I., Sanz-Cervera, P., & Tárraga-Mínguez, R. (2022). Teachers’ attitudes toward Autism Spectrum Disorder: A systematic review. Education Sciences, 12, 138. https://doi.org/10.3390/educsci12020138 Green, B. G., Salkind, N. J., & Akey, T. M. (2000). Using SPSS for windows: Analyzing and understanding data. Prentice. Gülüm, İ. V. & Dağ, İ. (2012). Tekrarlayıcı düşünme ölçeği ve bilişsel esneklik envanterinin Türkçeye uyarlanması, geçerliliği ve güvenilirliği. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 13(3), 216-223. https://toad.halileksi.net/wp-content/uploads/2022/07/bilissel-esneklik-envanteri-toad_0.pdf sayfasından erişilmiştir. Hertz-Picciotto, I. & Delwiche, L. (2009). The rise in autism and the role of age at diagnosis. Epidemiology, 20(1), 84-90. https://doi.org/10.1097/EDE.0b013e3181902d15 Hong, S., Hoon-Ryoo, J., Lee, M., Noh, J., & Shin, J. (2020). The mediation effect of preservice teacher attitude toward inclusion for students with autism in South Korea: A structural equation modelling approach. International Journal of Inclusive Education, 24(1), 15-32. https://doi.org/10.1080/13603116.2018.1449021 İnce, M., Fırat-Durdukoca, Ş., & Cumalı, D. (2023). Öğretmen adaylarının özel gereksinimli öğrencilerine yönelik tutumlarının tespit edilmesi. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 56, 911-928. https://doi.org/10.53444/deubefd.1264162 Jamal, O. (2024). Gender roles in modern society: A social science analysis. Journal for Current Sign, 2(1), 1-11. http://currentsignreview.com/index.php/JCS/article/view/40 sayfasından erişilmiştir. Jury, M., Perrin, A. L., Rohmer, O., & Desombre, C. (2021). Attitudes toward inclusive education: An exploration of the interaction between teachers’ status and students’ type of disability within the French context. Frontiers in Education, 6, 655356. https://doi.org/10.3389/feduc.2021.655356 Kim, S. Y., Song, D. Y., Bottema-Beutel, K., Gillespie-Lynch, K., & Cage, E. (2023). A systematic review and meta-analysis of associations between primarily non-autistic people's characteristics and attitudes toward autistic people. Autism Research: Official Journal of the International Society for Autism Research, 16(2), 441-457. https://doi.org/10.1002/aur.2867 Küçüködük, C. (2015). Üç-beş yaş arasında ve anaokuluna giden çocuk annelerinin ayrılma kaygısı ve bağlanma biçimleri ile çocuğun davranışları ve ayrılma kaygısı arasındaki ilişki: Bilişsel esnekliğin aracı rolü. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir. Leonard, N. M. & Smyth, S. (2022). Does training matter? Exploring teachers’ attitudes towards the inclusion of children with autism spectrum disorder in mainstream education in Ireland. International Journal of Inclusive Education, 26(7), 737-751. https://doi.org/10.1080/13603116.2020.1718221 Lin, W. L., Tsai, P. H., Lin, H. Y., & Chen, H. C. (2014). How does emotion influence different creative performances? The mediating role of cognitive flexibility. Cognition and Emotion, 28(5), 834-844. https://doi.org/10.1080/02699931.2013.854195 Memisevic, H., Dizdarevic, A., Mujezinovic, A., & Djordjevic, M. (2021). Factors affecting teachers' attitudes towards inclusion of students with autism spectrum disorder in Bosnia and Herzegovina. International Journal of Inclusive Education, 28(8), 1307-1323. https://doi.org/10.1080/13603116.2021.1991489 MEB. (2024). Öğretmenlik Mesleği Kanunu. Resmî Gazete, 7528. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/10/20241018-1.htm#:~:text=%E2%80%9C10%2F10%2F2024%20tarihli,i%C3%A7inde%20genel%20sa%C4%9Fl%C4%B1k%20sigortal%C4%B1s%C4%B1%20say%C4%B1l%C4%B1rlar sayfasından erişilmiştir. Nalbant, S. & Dinç, M. (2024). Üniversite öğrencilerinin özel gereksinimli bireylere yönelik tutumlarının incelenmesi. Journal of Physical Education and Sports Studies, 16(1), 18-37. https://doi.org/10.55929/besad.1425489 Özen, F. & Üçüncü, A. S. (2022). Developing the critical thinking skill test for high school students: A validity and reliability study. International Journal of Psychology and Educational Studies, 9(2), 492-508. https://dx.doi.org/10.52380/ijpes.2022.9.2.752 Özyürek, M. (2010). Tutumlar ve yetersizlikten etkilenmişlere yönelik tutumların değiştirilmesi (8. b.). Karatepe. Pallant, J. (2017). SPSS kullanma kılavuzu: SPSS ile adım adım veri analizi. (S. Balcı & B. Ahi, Çev.) Anı. Park, M. & Chitiyo, M. (2011). An examination of teacher attitudes towards children with autism. Journal of Research in Special Educational Needs, 11(1), 70-78. https://doi.org/10.1111/j.1471-3802.2010.01181.x Park, M., Chitiyo, M., & Choi, Y.S. (2010) Examining pre-service teachers‘ attitudes towards children with autism in the USA. Journal of Research in Special Educational Needs, 10(2), 107-114. https://doi.org/10.1111/j.1471-3802.2010.01150.x Pesen, A. & Demirhan, M. (2021). Öğretmenlerin özel gereksinimli bireylere yönelik tutumlarının incelenmesi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(1), 141-158. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.652806 Sarı, H., Bağcı, Ö. A., & Gökdağ, H. (2021). Çocuk gelişimi programı öğrencilerinin engellilere yönelik tutumları ile iletişim becerileri arasındaki ilişki. Milli Eğitim Dergisi, 50(230), 57–73. https://doi.org/10.37669/milliegitim.691828 Sarı, H. & Bozgeyikli, H. (2003). Öğretmen adaylarının özel eğitime yönelik tutumlarının incelenmesi: Karşılaştırmalı bir araştırma. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi(9), 183-204. http://dergisosyalbil.selcuk.edu.tr/susbed/article/view/789/741 sayfasından erişilmiştir. Sevim, E. (2015). Sınıf öğretmenlerinin öğretme ve öğrenme anlayışları ile bilişsel esnekliklerinin kaynaştırmaya ilişkin öz-yeterlik algılarını yordama düzeyinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir. Sezer, F. (2012). Engelli bireylere karşı olumlu tutum geliştirmeye yönelik önleyici rehberlik çalışması; deneysel bir uygulama. Education Sciences, 7(1), 16-26. https://izlik.org/JA72JL93RB Sharma, U. & Jacobs, D. K. (2016). Predicting in-service educators’ intentions to teach in inclusive classrooms in India and Australia. Teaching and Teacher Education, 55, 13–23. https://doi.org/10.1016/j.tate.2015.12.004 Solís, P., Pedrosa, I., & Mateos-Fernández, L. M. (2019). Assessment and interpretation of teachers’ attitudes towards students with disabilities. Culture and Education, 31(3), 576-608. https://doi.org/10.1080/11356405.2019.163095 Şahbaz, Ü. & Kalay, G. (2010). Okulöncesi eğitimi öğretmen adaylarının kaynaştırmaya ilişkin görüşlerinin belirlenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi(19), 116-135. https://izlik.org/JA89NM63AR Şahin, F. & Güldenoğlu, B. (2013). Engelliler konusunda verilen eğitim programının engellilere yönelik tutumlar üzerindeki etkisi. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(1), 214-239. https://izlik.org/JA44HY22UP Şahin, H. & Akyol, A. D. (2010). Evaluation of nursing and medical students’ attitudes towards people with disabilities. Journal of Clinical Nursing, 19(15‐16), 2271-2279. https://doi.org/10.1111/j.1365-2702.2009.03088.x Tabachnick, B. G. & Fidell, L. S. (2014). Using multivariate statistics (6. b.). Pearson Education. Trobst, K. K., Collins, R. L., & Embree, J. M. (1994). The role of emotion in social support provision: Gender, empathy and expressions of distress. Journal of Social and Personal Relationships, 11(1), 45–62. https://doi.org/10.1177/0265407594111003 UNESCO. (2020). Inclusion and Education: All Means All-Global Education Monitoring Report 2020. UNESCO. https://en.unesco.org/gem-report/report/2020/inclusion sayfasından erişilmiştir. Vural-Batık, M. (2018). Psikolojik danışman adaylarının lisans eğitimi sonunda özel gereksinimli bireylere yönelik tutumlarındaki değişimin incelenmesi. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi, 2(3), 27-36. https://doi.org/10.31461/ybpd.399799 Wang, Z., Xu, X., Han, Q., Chen, Y., Jiang, J., & Ni, G. X. (2021). Factors associated with public attitudes towards persons with disabilities: a systematic review. BMC Public Health, 21(1), 1058. https://doi.org/10.1186/s12889-021-11139-3 White, D., Hillier, A., Frye, A., & Makrez, E. (2019). College students’ knowledge and attitudes towards students on the autism spectrum. Journal of Autism and Developmental Disorders, 49, 2699-2705. https://doi.org/10.1007/s10803-016-2818-1 Wittwer, J., Hans, S., & Voss, T. (2024). Inclusion of autistic students in schools: Knowledge, self-efficacy, and attitude of teachers in Germany. Autism: The International Journal of Research and Practice, 28(8), 2040–2052. https://doi.org/10.1177/13623613231220210 Yıldırım-Hacıibrahimoğlu, B. & Ustaoğlu, A. (2019). Okul öncesi öğretmen adaylarının otizm spektrum bozukluğu olan çocuklara ilişkin bilgi ve tutumlarının incelenmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(2), 491-506. https://doi.org/10.17679/inuefd.441184 Yılmaz, A., İnce, G., & Kırımoğlu, H. (2020). Beden eğitimi ve çocuk gelişimi öğrencilerinin bilişsel esneklik ve kaynaştırma eğitimine bakış açıları. Trakya Eğitim Dergisi, 10(1), 207-220. https://doi.org/10.24315/tred.602942