Fagus orientalis Lipsky (Oriental beech) is a keystone species of temperate forests, distributed from the Balkans and Northern Anatolia to the Caucasus and northern Iran, with refugial populations in the Amanos Mountains and surrounding regions of Eastern Mediterranean Türkiye. Here, we report a newly identified refugial population in the Gidengelmez Mountains (Akseki district, Antalya Province, Türkiye), located under Mediterranean climatic influence and beyond the species’ previously documented range. This discovery highlights the ecological and biogeographical significance of southern Anatolia as a reservoir of genetic diversity and contributes to regional conservation priorities. The occurrence of F. orientalis in this location provides novel evidence for reassessing Quaternary migration routes, challenging the prevailing view of the Anatolian diagonal as the primary dispersal corridor and suggesting that alternative pathways or localized microrefugia may have shaped the species’ historical distribution. Importantly, the persistence of F. orientalis under Mediterranean climate underscores the critical role of micro-topographical refugia in sustaining temperate forest species under climate constraints. Given its unique position at the southern edge of the species’ range, we recommend that this newly discovered population be prioritized for conservation to safeguard its genetic legacy and ecological function in a warming world.
Fagus orientalis Lipsky (Doğu kayını), Balkanlar ve Kuzey Anadolu’dan Kafkasya ve Kuzey İran’a kadar uzanan dağılımı ile ılıman ormanların karakteristik türlerinden biridir. Türün ayrıca Türkiye’nin Doğu Akdeniz Bölgesi’ndeki Amanos Dağları ve çevresinde kalıntı niteliğinde geniş bir yayılışı bulunmaktadır. Bu çalışmada, türün bilinen yayılış alanının ötesinde, Akdeniz ikliminin etkisi altındaki Antalya İli Akseki ilçesinde yer alan Gidengelmez Dağları’ndaki yeni bir mikro-sığınak yayılışı tanıtılmaktadır. Bu yeni yayılış, Güney Anadolu’nun genetik çeşitlilik açısından bir rezerv olarak ekolojik ve biyocoğrafik önemini vurgulamakta ve bölgesel koruma önceliklerine katkı sağlamaktadır. F. orientalis’in bu yeni kaydı, Kuvaterner dönemine ait göç yollarının yeniden değerlendirilmesi açısından yeni kanıtlar sağlamaktadır. Anadolu diyagonalinin başlıca yayılış koridoru olduğu yönündeki yaygın görüşü sorgulatmakta ve alternatif güzergâhların ya da yerelleşmiş mikro-sığınakların türün tarihsel yayılışını şekillendirmiş olabileceğini düşündürmektedir. Türün Akdeniz’de bilinen yayılışının çok daha batısında yer alan bu kayıt; ılıman bölge bitkilerinin yayılışında, iklimin kısıtlayıcı koşullarına karşın mikro-topografik sığınakların kritik rolünü ortaya koymaktadır. F. orientalis’in bu yeni popülasyonunun benzersiz konumu göz önünde bulundurulduğunda, genetik mirasının ve ekolojik işlevinin korunması amacıyla ivedi bir şekilde koruma altına alınması gerekmektedir.