<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.4 20241031//EN"
        "https://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.4/JATS-journalpublishing1-4.dtd">
<article         dtd-version="1.4">
            <front>

                <journal-meta>
                                    <journal-id></journal-id>
            <journal-title-group>
                                                                                    <journal-title>Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi</journal-title>
            </journal-title-group>
                            <issn pub-type="ppub">1306-8253</issn>
                                        <issn pub-type="epub">2147-9895</issn>
                                                                                            <publisher>
                    <publisher-name>Ankara Hacı Bayram Veli University</publisher-name>
                </publisher>
                    </journal-meta>
                <article-meta>
                                        <article-id/>
                                                                                                                                                                                            <title-group>
                                                                                                                        <article-title>Alevi Tarihyazımı Üzerine</article-title>
                                                                                                                                                                                                <trans-title-group xml:lang="en">
                                    <trans-title>On Alevi Historiography</trans-title>
                                </trans-title-group>
                                                                                                    </title-group>
            
                                                    <contrib-group content-type="authors">
                                                                        <contrib contrib-type="author">
                                                                <name>
                                    <surname>Yılmaz</surname>
                                    <given-names>Eray</given-names>
                                </name>
                                                                    <aff>Yıldız Teknik Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Bölümü</aff>
                                                            </contrib>
                                                                                </contrib-group>
                        
                                        <pub-date pub-type="pub" iso-8601-date="20210906">
                    <day>09</day>
                    <month>06</month>
                    <year>2021</year>
                </pub-date>
                                                    <issue>99</issue>
                                        <fpage>245</fpage>
                                        <lpage>266</lpage>
                        
                        <history>
                                            </history>
                                        <permissions>
                    <copyright-statement>Copyright © 1994, Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi</copyright-statement>
                    <copyright-year>1994</copyright-year>
                    <copyright-holder>Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi</copyright-holder>
                </permissions>
            
                                                                                                <abstract><p>Türkiye’de Alevilik araştırmaları 19. yüzyılda şarkiyatçılar ve misyonerler tarafından başlatıldı. Şarkiyatçı ve misyonerler Alevileri Hristiyanlarla benzerlikleri çerçevesinde araştırdı ve değerlendirdiler. Onlara göre Aleviler Hristiyan kökenden gelmiş, süreç içinde çeşitli etkilerle Alevileşmişlerdi. Şarkiyatçı ve misyonerlerin ardından II. Meşrutiyet yıllarında İttihatçı çevrenin aydınlarından Mehmet Fuad Köprülü Türkçü bir tepkiyle yeni bir paradigma inşa etti. Köprülü’nün paradigması bir bakıma şarkiyatçı ve misyonerlerin tezlerine karşı Alevilerin Türk kökenine işaret etmiş, onları Hristiyan köken iddiasından uzaklaştırmış, Alevileri Türk kimliği altında Hacı Bektaş’tan Ahmet Yesevi’ye uzanan bir hat üzerinden Orta Asya kökene bağlamıştır. Köprülü paradigması uzun süre Alevi araştırmalarındaki hakimiyetini korudu. 1990’ların başında Köprülü’nün Türkçü tezlerine karşı Kürt tepkisi ortaya çıktı. İlk defa Cemşid Bender Alevilerin aslında Kürt kökenli olduğu tezini ortaya atmış, Aleviliğin kökenini Kürt uygarlığında aramak gerektiğini ileri sürmüştür. 1990’lara veya belki de 2000’li yıllara kadar Alevilik araştırmaları büyük oranda köken araştırmaları biçiminde sürdürüldü. 2000’li yıllardaysa Alevilik araştırmacıları şarkiyatçıların çizgilerini saptadığı alanı genişletti, başka sorular sormaya, başka kaynaklara işaret etmeye, meseleyi başka bir biçimde görmeye gayret etti. Bu makale 19. yüzyıldan bu yana Alevi araştırmalarına dair ana kaynaklara ve ana görüşlere yer veren çok kısa bir döküm yapmakla birlikte söz konusu dökümün esas temalarını açığa çıkarmak ve bu alana dair birtakım önerilerde bulunmak istemektedir.</p></abstract>
                                                                                                                                    <trans-abstract xml:lang="en">
                            <p>Alevism studies in Turkey was initiated by orientalists and missionaries in the 19th century. Orientalists and missionaries evaluated Alevis in terms of their similarity with Christians. According to them, Alevis came from Christian origin and became Alevis with various effects in the process. After the orientalists and missionaries, the Second Constitutional Monarchy during Mehmet Fuad Köprülü, one of the intellectuals of the Unionists  the Committee of Union and Progress , built a new paradigm with a Turkist reaction. Köprülü’s paradigm, in a way, pointed to the Turkish origin of the Alevis against the theses of the orientalists and missionaries, distancing them from the claim of Christian origin, and linking the Alevis under the Turkish identity to the Central Asian routes through a line from Hacı Bektaş to Ahmet Yesevi. In the early 1990s, a Kurdish reaction against Köprülü’s Turkist thesis arose. For the first time, Cemşid Bender expressed the thesis that Alevis were actually of Kurdish origin, and claimed that the origin of Alevism should be found in Kurdish civilization. Until the 1990s, or perhaps the 2000s, Alevism studies continued, largely in the form of origin studies. In the 2000s, Alevism researchers expanded the area where the orientalists had determined their lines, tried to ask other questions, point out other sources, and see the issue in a different way. Although this article provides a very brief breakdown of the main sources and main views on Alevi studies since the 19th century, it aims to reveal the main themes of the breakdown and make some suggestions on this field.</p></trans-abstract>
                                                            
            
                                                            <kwd-group>
                                                    <kwd>Alevi Tarihyazımı</kwd>
                                                    <kwd>   Alevi ve Bektaşi Tarihyazımı</kwd>
                                                    <kwd>   Kızılbaş Tarihyazımı</kwd>
                                                    <kwd>  
Köprülü Paradigması</kwd>
                                            </kwd-group>
                                                        
                                                                            <kwd-group xml:lang="en">
                                                    <kwd>Alevi Historiography</kwd>
                                                    <kwd>   Alevi and Bektashi Historiography</kwd>
                                                    <kwd>   Qizilbash Historiography</kwd>
                                                    <kwd>  
Köprülü Paradigm.</kwd>
                                            </kwd-group>
                                                                                                            </article-meta>
    </front>
    <back>
                            <ref-list>
                                    <ref id="ref1">
                        <label>1</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">19. Yüzyılda Alman Şarkiyatçıların Bektaşilik Serüveni (2013). Çev. ve Yay. Haz.
İlhami Yazgan, 2013.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref2">
                        <label>2</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Ahmed Rıfkı. (2013). Bektâşi Sırrı I-II. Haz. Mahmut Yücer. İstanbul: Kesit
Yayınları.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref3">
                        <label>3</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Atalay, Besim. (2015). Bektaşilik ve Edebiyatı. Haz. Gürol Pehlivan. Ankara: Ötüken
Neşriyat.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref4">
                        <label>4</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Aydın, Suavi. (2015). “Sunuş: bir Etno-Dinsel Kimlik Olarak Alevilik”. Kızılbaşlık,
Alevilik, Bektaşilik. Der. Yalçın Çakmak-İmran Gürtaş. İstanbul: İletişim
Yayınları, 11-32.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref5">
                        <label>5</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Bayrak, Mehmet. (2014). Kürt ve Alevi Tarihinde Tabular Yıkılırken. Ankara: Özge
Yayınları.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref6">
                        <label>6</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">--. (2004). Ortaçağdan Modern Çağa Alevilik. Ankara: Özge Yayınları.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref7">
                        <label>7</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Bender, Cemşid. (1993). Kürt Uygarlığında Alevilik. İstanbul: Kaynak Yayınları.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref8">
                        <label>8</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Birdoğan, Nejat. (1994). İttihat ve Terakki’nin Alevilik-Bektaşilik Araştırması (Baha
Sait Bey).
İstanbul: Berfin Yayınları.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref9">
                        <label>9</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Birge, John Kingsley. (1991). Bektaşilik Tarihi. Çev. Reha Çamuroğlu, İstanbul: Ant
Yayınları.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref10">
                        <label>10</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Bruinessen, Martin van. (2016). Kürtlük, Türklük, Alevîlik. Çev. Hakan Yurdakul.
İstanbul: İletişim Yayınları.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref11">
                        <label>11</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Bulut, Faik. (1997). Ali’siz Alevilik. Ankara: Doruk Yayınları.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref12">
                        <label>12</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Danacıoğlu, Esra. (1999-2000). “Osmanlı İmparatorluğu’nda Amerikan Board
Okulları ve Ermeniler”. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi 3, 131-
145.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref13">
                        <label>13</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Dressler, Markus. (2016). Türk Aleviliğinin İnşası, Oryantalizm, Tarihçilik,
Milliyetçilik ve Din Yazımı. Çev. Defne Orhun, İstanbul Bilgi Üniversitesi
Yayınları.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref14">
                        <label>14</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Ertan, Mehmet. (2017). Aleviliğin Politikleşme Süreci, Kimlik Siyasetinin Kısıtlılıkları
ve İmkânları. İstanbul: İletişim Yayınları.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref15">
                        <label>15</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Gezik, Erdal. (2014). Alevi Kürtler. İstanbul: İletişim Yayınları.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref16">
                        <label>16</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Haslok, F.R. (2015). Bektaşilik Tedkikleri, çev. Ragıp Hulusi, Ankara: Kurgan
Edebiyat.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref17">
                        <label>17</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Karakaya-Stump, Ayfer. (2016). Vefailik, Bektaşilik, Kızılbaşlık, Alevi Kaynaklarını,
Tarihini ve Tarihyazımını Yeniden Düşünmek. İstanbul: İstanbul Bilgi
Üniversitesi Yayınları.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref18">
                        <label>18</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Karamustafa, Ahmet T. (2019). Tanrı’nın Kuraltanımaz Kulları İslam Dünyasında
Derviş Toplulukları. Çev. Ruşen Sezer. İstanbul: YKY.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref19">
                        <label>19</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Keiser, Hans-Lukas. (2018). Iskalanmış Barış. Çev. Atilla Dirim. İstanbul: İletişim
Yayınları.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref20">
                        <label>20</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Kırşehirlioğlu, E. (1963). Türkiye’de Misyoner Faaliyetleri. İstanbul: Bedir
Kitabevi.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref21">
                        <label>21</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Kocabaşoğlu, Uygur. (ty.). Anadolu’daki Amerika 19. Yüzyılda Osmanlı
İmparatorluğu’ndaki Amerikan Misyoner Okulları. Yy.: Arba Yayınları.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref22">
                        <label>22</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Köprülü Mehmet Fuad. (2016a). Osmanlı İmparatorluğunun Kuruluşu. İstanbul: Alfa
Yayınları.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref23">
                        <label>23</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">--. (2005). Anadolu’da İslamiyet. Ankara: Akçağ Yayınları.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref24">
                        <label>24</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">--. (2016b). Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar. İstanbul: Alfa Yayınları.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref25">
                        <label>25</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Melikoff, Iréne. (2015). Uyur İdik Uyardılar, Alevilik-Bektaşilik Araştırmaları. Çev.
Turan Alptekin. İstanbul: Demos Basım.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref26">
                        <label>26</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">--. (1998). Hacı Bektaş Efsaneden Gerçeğe. Çev. Turan Alptekin. İstanbul: Cumhuriyet
Kitapları.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref27">
                        <label>27</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Ocak, Ahmet Y. (2011). Alevî ve Bektaşî İnançlarının İslâm Öncesi Temelleri. İstanbul:
İletişim Yayınları.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref28">
                        <label>28</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">--. (2014). Babailer İsyanı. İstanbul: Dergâh Yayınları.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref29">
                        <label>29</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Öz, Baki. (2008). Alevilik Nedir?. İstanbul: Der Yayınları.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref30">
                        <label>30</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Sancar, Necdet. (2013). Alevilerin Siyasi Tarihi 1300-1971. İstanbul: Cem Yayınevi.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref31">
                        <label>31</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Şener, Cemal. (1994). Alevilik Olayı, Toplumsal Bir Başkaldırının Kısa Tarihçesi.
İstanbul: Ant Yayınları.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref32">
                        <label>32</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Tamur Danacıoğlu, Esra. (2006). “Karşılaştırmalı Bir Perspektiften 19. Yüzyılda
Çin ve Osmanlı İmparatorluğu’nda Protestan Misyoner Faaliyetler”. Çağdaş
Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi 5, 3-20.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref33">
                        <label>33</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Ülken, Hilmi Ziya. (2019). Türkiye’de Çağdaş Düşünce Tarihi. İstanbul: Türkiye İş
Bankası Kültür Yayınları.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref34">
                        <label>34</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Vahapoğlu, Hidayet. (1997). Osmanlı’dan Günümüze Azınlık ve Yabancı Okulları.
İstanbul: MEB.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref35">
                        <label>35</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Yaman, Ali. (2012). Alevilik &amp; Kızılbaşlık Tarihi. İstanbul: Nokta Kitap.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref36">
                        <label>36</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Yıldırım, Rıza. (2015). “Bektaşi Kime Derler, ‘Bektaşi’ Kavramının Kapsamı
ve Sınırları Üzerine Tarihsel Bir Analiz Denemesi”. Kızılbaşlık, Alevilik,
Bektaşilik. Der. Yalçın Çakmak-İmran Gürtaş. İstanbul: İletişim Yayınları, s.
71-108.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref37">
                        <label>37</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">--. (2017). Aleviliğin Doğuşu, Kızılbaş Sufiliğinin Toplumsal ve Siyasal Temelleri
1300-1501. Çev. Barış Yıldırım, İstanbul: İletişim Yayınları.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref38">
                        <label>38</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">--. (2019). Hacı Bektaş Veli’den Balım Sultan’a Bektaşiliğin Doğuşu. İstanbul: İletişim
Yayınları.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref39">
                        <label>39</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">--. (2020). Menâkıb-ı Evliya (Buyruk), Tarihsel Arka Plan, Metin Analizi, EdisyonKritik Metin. İstanbul: YKY.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref40">
                        <label>40</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Zelyut, Rıza. (1992). Öz Kaynaklarına Göre Alevilik. İstanbul: Yön Yayıncılık.</mixed-citation>
                    </ref>
                            </ref-list>
                    </back>
    </article>
