The pilgrimage, holds significant religious importance in Islam and serves as a vital factor in the political, economic, and social development of states. It acts as an institutional structure that unites Muslims from diverse cultures and languages. In the 19th century, Hajj was a crucial link between the people of Turkestan, under Tsarist Russia, and the Ottoman Empire. Despite political separations, the pilgrimage maintained relations between the Ottoman Empire and the Turkestan region.This study delves into the history of the Hajj pilgrimage by Kazakh Turks through Ottoman lands, highlighting the religious connections between the Ottoman Empire and Turkestan. The period from the late 19th century to the early 20th century is particularly significant for evaluating the political, diplomatic, and cultural ties between the Ottoman Empire and the Kazakh Turks. During this time, the number of Kazakh pilgrims increased, driven by various factors.The pilgrimage of Kazakh Turks through Ottoman territories raised suspicions in Tsarist Russia, leading to persecution of Ottoman citizens who traded in Kazakh lands and encouraged pilgrimage. This historical analysis draws on data from the Kazakhstan Central Archive, providing insights into the pilgrimage routes and the support offered by the Ottoman Sultan to Turkestan pilgrims.The article covers multiple aspects: the religious ties between the Ottoman Empire and Turkestan, Tsarist Russia's laws on pilgrimage, pilgrimage routes, Turkestan lodges in Istanbul, contributions to the Hejaz Railway's construction, and the Ottoman Sultan's aid to Turkestan pilgrims. Additionally, it explores Tsarist Russia's smear campaigns against Ottoman Turks in Kazakhstan, the impact of Russian expansion in the 19th century, and the political significance of the Hejaz Railway for ensuring pilgrimage safety.The study relies on documents from the Kazakhstan Archive, systematically scanned and categorized by subject, to present a comprehensive view of these historical events and their implications.
Hac, dini önemi yüksek İslami görevlerden biri olmasının yanı sıra devletin siyasi, ekonomik ve sosyal gelişimine katkı sağlayan temel faktörlerden biri olup, farklı kültürlere ve farklı dillere sahip Müslüman halkları birleştiren kurumsal bir yapı olarak tanımlanmaktadır. XIX. yüzyılda hac ziyareti Çarlık Rusya'ya tabi olan Türkistan halkını Osmanlı'ya bağlayan en önemli köprülerden biri olmuştur. Dolayısıyla, Osmanlı Devleti ile Türkistan bölgesi arasındaki ilişkiler siyasi alandaki kopukluklara rağmen, hac aracılığıyla devam etmiştir. Bu çalışmada, Osmanlı topraklarından geçen Kazak Türklerinin hac tarihi ve Оsmаnlı Dеvlеti ilе Türkistаn arаsındаki dini bаğlаntılаr anlatılmaktadır. Osmanlı Devleti ile Kazak Türkleri arasındaki tarihsel ilişkiyi değerlendirirken XIX. yüzyılın sonu ve XX. yüzyılın başı Türk tarihi açısından oldukça önemli bir zaman dilimini kapsamaktadır. Bu dönem Kazak toplumunda hacı sayısının artışı gözlemlenmiştir. Makalede bu süreci etkileyen faktörler ve Kazakların toplu hac ziyaretlerinin nedenleri ele alınmaktadır.Kazak Türklerinin Osmanlı toprakları üzerinden Hac ziyaretine gitmesi Çarlık Rusya’da büyük şüphe uyandırmıştır. Dolayısıyla Kazak topraklarında ticaret yapan ve Kazakları hacca gitmeye teşvik eden Osmanlı vatandaşları Rusya tarafından zulme uğramışlardır. Bu tarihi olaylar Kazakistan Merkez Arşivi’nden elde edilen verilere dayanarak incelenmiştir. Kazak Türklerinin hac güzergahları ve Osmanlı sultanının Türkistan'dan gelen hacılara yaptığı yardımlar hakkında da bilgi verilmektedir.Makalede Оsmаnlı Dеvlеti ilе Türkistаn arаsındаki dini bаğlаntılаr, Çаrlık Rusyаsı tarаfındаn hаc yоlculuğuyla ilgіlі yаpılmış olаn kаnunlаr, Türkіstаnlı hаcılаrın hаc güzеrgâhlаrı, İstanbul'daki Türkistan tеkkеlеri, Hіcаz Dеmіryоlu inşаsınа Türkіstаnlılаrın yаrdımdа bulunmаsı ve Оsmаnlı Sultаnının Türkіstаnlı hаcılаrа yаrdımı hakkında bilgi verilmiştir. Bunların yanı sıra, XIX. yüzyılda Kazakistan topraklarında yaşayan, dinî eğitim veren ve ticaretle uğraşan Osmanlı Türklerine karşı Çarlık Rusya yetkilileri tarafından gerçekleştirilen karalama kampanyalarının sebeplerine ve sonuçlarına da değilinmiştir.Ayrıca, iki ülke arasındaki münasebetlere değinilmiş ve özellikle XIX. yüzyıl boyunca Rus yayılmasının ne dereceye kadar tesir ettiği de ortaya koyulmuştur. O dönemde Hicaz'ın Osmanlı İmparatorluğu tarafından yönetildiği dikkate alınarak, hacıların ve önemli hac yollarının güvenliğinin sağlanmasına yönelik temel tedbirlerden biri olan Hicaz demiryolu ve onun siyasi önemi hakkında yeni veriler sunulmuştur. Makalede öncelikli olarak Kazakistan Arşiv Belgeleri taranarak konulara göre tasnif edilmiştir.