Hacı Bektaş Velî’nin ailesi, nesebi, doğumu, keşif ve kerametlerine dair en geniş kapsamlıeser yazma eser kayıtlarında Velâyetnâme-i Hacı Bektaş-ı Velî ve Menâkıbnâme-i Hacı Bektaş-ıVelî isimleri ile yer almaktadır. Bektaşî tarikatının kurucu lideri olan Hacı Bektaş Velî’ninnesebi, özellikle peygamber ailesine mensup bir seyyid olarak tanıtılması, Ahmet Yesevî’ninvazifelendirmesi ile Rum topraklarına kutup makamında mürşit olarak gitmesi, Rum erenlerinebirçok kerametler göstermesi gibi konuları ihtiva eden Velâyetnâme metni, halk kitlelerinezdinde Hacı Bektaş Velî’nin karizmatik şahsiyetinin daha da önem kazanması ve insanlarıntarikata olan bağlılığının artmasında hiç şüphesiz çok etkin bir rol oynamıştır. 15. yüzyıl sonlarıile 16. yüzyıl başlarında kaleme alınan eserin müellifi hakkında ihtilaflar olsa da genel kanıFirdevsî-i Rûmî olduğu yönündedir. Hem Velâyetnâmelerde hem de Hacı Bektaş Velî ile ilgilidiğer bazı eserlerde Hacı Bektaş Velî için “Kutbu’l-aktâb, Sultânu’l-evliyâ, Burhânu’l-asfiyâ,Envâru’l-yakîn, küşâde-i bâb-ı hikmet, ser-çeşme-i nûr-ı dîn, Kutb-ı Rabbânî, Sultânu’lârifîn”gibi bazı adlandırmalar / lakaplar verilmiştir. Bu lakapların hepsi Arapça terkiplerdenoluşmaktadır. Bunlardan başka Hacı Bektaş Veli’nin Rum erenlerine keramet gösterip onlarıkendisine bağlaması üzerine Rum erenleri, Hacı Bektaş Velî’ye Türkçe bir kelime olan Aktarmaçismini vermişlerdir. Bu çalışmada Hacı Bektaş Velî Velâyetnâmesinin bazı nüshalarında geçenAktarmaç kelimesi üzerinde durulacaktır. İncelenen on sekiz nüshanın dokuzunda kelime,Aḫtarmac / Aḫtarmacı / Aḳtarmac / Oḫtarmac biçiminde tespit edilmiştir. Kelimenin nüshalaragöre varyantlaştığı görülmüştür. Kelimenin fiili olan aḫtar- / aḳtar- biçimleri tarihi dilmetinlerinde semantik açıdan karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Söz konusu fiilin Velâyetnâmenüshalarında ‘gönlünü döndürmek, kendine bağlamak’ gibi anlamlara geldiği, Velâyetnâme’debu fiilin tasavvufî bir terim olarak kullanıldığı düşünülmektedir. Aḫtar- / aḳtar- fiilinden -macekiyle türetilen Aḫtarmac / Aḫtarmacı / Aḳtarmac / Oḫtarmac kelimesinin ‘yola döndüren,kendine bağlayan, manevi rehber’ gibi tasavvufi anlamlarına işaret edilmiştir. Bu çalışmadaAktarmaç kelimesi, Arapça ‘mürşit’ kelimesinin Türkçe karşılığı olarak teklif edilmiştir
TThe most comprehensive work on Hacı Bektaş Velî’s family, lineage, birth, discoveries andmiracles is the work in the genre of maneuvers, which appears in manuscript records under thenames Velâyetnâme-i Hacı Bektaş-ı Velî and Menâkıbnâme-i Hacı Bektaş-ı Velî. The text ofthe Velâyetnâme, which contains topics such as the lineage of Hacı Bektaş Velî, the foundingleader of the Bektashi order, his introduction as a seyyid belonging to the family of the prophet,his going to the lands of Rum as a murshid in the position of the pole with the commissionof Ahmet Yesevî, and his showing many miracles to the masters of Rum, has undoubtedlyplayed a very effective role in increasing the importance of Hacı Bektaş Velî’s charismaticpersonality in the eyes of the masses of people and increasing people’s loyalty to the order.Written in the late 15th and early 16th centuries, although there are disputes about the authorof the work, the general opinion is that it is Firdevsî-i Rûmî. Both in the Velâyetnâmes and insome other works about Hacı Bektaş Velî, some names/nicknames such as “Kutbu’l-aktâb,Sultânu’l-evliyâ, Burhânu’l-asfiyâ, Envâru’l-yakîn, küsâde-i bâb-ı hikmet, ser-çeşme-i nûr-ıdîn, Kutb-u Rabbânî, Sultânu’l-ârifîn” are given for Hacı Bektaş Velî. All of these epithets arecomposed of Arabic phrases. In addition to these, when Hacı Bektaş Veli showed miracles tothe Rum saints and tied them to him, the Rum saints gave Hacı Bektaş Veli the name Aktarmaç,which is a Turkish word. This study will focus on the word Aktarmaç in some copies of theVelâyetnâme of Hacı Bektaş Velî. In nine of the eighteen copies examined, the word is foundin the form Aḫtarmac / Aḫtarmacı / Aḳtarmac / Oḫtarmac. It has been observed that the wordhas been variantized according to the manuscripts. The verb form of the word, aḫtar- / aḳtar-,was analyzed semantically and comparatively in historical language texts. It is thought that theverb in question means ‘to turn the heart, to bind to oneself’ in the Velâyetnâme manuscriptsand that this verb is used as a mystical term in the Velâyetnâme. The Sufi meanings of the wordAḫtarmac / Aḫtarmacı / Aḳtarmac / Oḫtarmac, derived from the verb aḫtar- / aḳtar- with thesuffix -mac, such as ‘one who turns to the path, binds to oneself, spiritual guide’ have beenpointed out. In this study, the word Aktarmaç is proposed as the Turkish equivalent of theArabic word ‘murshid’.