Osmanlı Devleti’nin askerî ve ekonomik gücünün temelini tımar sistemi, tımar sisteminin en önemli güç kaynağını ise tımarlı sipahiler oluşturmaktadır. Çünkü sistemin işleyiş mekanizmasında tımarın intikali ve tevcihatı sipahiler üzerinden gerçekleşmektedir. Bu sebeple Osmanlı devlet mekanizmasının askerî, idarî ve malî temelini oluşturan yapı taşlarından biri olan tımar sisteminin de en önemli dişlisi “tımarlı sipahiler”dir. Çalışmamızda “Osmanlı’da tımarlı sipahi olmak” hususu yöre temelli ele alınmakta ve tımarlı sipahilerin, tımara hak kazanma ve tımarını kaybetme süreci tahlil edilerek bir yörede ya da bölgedeki tımarlı sipahilerin profili ortaya çıkarılmaya çalışılmaktadır. Bu çalışmada ise Osmanlı Devleti’nde 16. yüzyılda Sivas sancağına bağlı Niksar nahiyesindeki tımar ve zeamet sahipleri, tımar tevcih prosedürü üzerinden ele alınmıştır. Yüzyıl boyunca tutulmuş olan Tımar ve Zeamet Ruznamçe Defterleri (Osmanlı Arşivi Defterhâne-i Âmire kataloğunda yer alan) kaynak alınarak 16. yüzyılda Niksar’daki tımarın intikali ve tevcihi hususu tımar almaya hak kazanan ve tımarını kaybeden sipahiler, memur oldukları seferler ile gösterdikleri yararlılık ve yoldaşlıklar çerçevesinde ortaya konulmaya çalışılacaktır.
The foundation of strength of the Ottaman military and economy was timar system and the timarli sipahis (timariots) were the power source in the operation of this system, because transfer and granting of the timar were organized through sipahis. Thus timarli sipahis were the key of the timar system which was one of the building blocks of militaristic, administrative and economic structure of Ottoman state mechanism. In this study, the question of “being a timariot in the Ottoman State” is approached by region-based data and a profile of timariots in a region will be presented by analyzing the process of granting, distribution and cancellation of timars. In this study, timar and zeamet holders are examined through the procedure of timar administration in Niksar district of Sivas sancak in the sixteenth century-Ottoman State. The timar system in Niksar -the process of qualifying to be a timar holder, the bureaucratic procedures and economy of the timar, responsibilities of the timar holder, reasons and outcomes of losing the timar- will be presented based on the information gathered from Timar and Zeamet Ruznamçe Registers, which are found in the reserve of Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Katalogu Defterhane-i Amire (General Directorate of Prime Ministry State Archives Catalogue of Ottoman Archive Defterhane-i Amire) and were kept through a century.