<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.4 20241031//EN"
        "https://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.4/JATS-journalpublishing1-4.dtd">
<article  article-type="research-article"        dtd-version="1.4">
            <front>

                <journal-meta>
                                                                <journal-id>tkid</journal-id>
            <journal-title-group>
                                                                                    <journal-title>Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi</journal-title>
            </journal-title-group>
                                        <issn pub-type="epub">2822-2466</issn>
                                                                                            <publisher>
                    <publisher-name>Kültür Ocağı Vakfı</publisher-name>
                </publisher>
                    </journal-meta>
                <article-meta>
                                        <article-id/>
                                                                <article-categories>
                                            <subj-group  xml:lang="en">
                                                            <subject>Classical Turkish Literature of Ottoman Field</subject>
                                                    </subj-group>
                                            <subj-group  xml:lang="tr">
                                                            <subject>Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı</subject>
                                                    </subj-group>
                                    </article-categories>
                                                                                                                                                        <title-group>
                                                                                                                        <article-title>18. Yüzyıldan Bir Perde Gazeli Örneği: Tulû‘î’nin Perde Gazeli</article-title>
                                                                                                    </title-group>
            
                                                    <contrib-group content-type="authors">
                                                                        <contrib contrib-type="author">
                                                                    <contrib-id contrib-id-type="orcid">
                                        https://orcid.org/0000-0002-1620-3094</contrib-id>
                                                                <name>
                                    <surname>Günan</surname>
                                    <given-names>Merve</given-names>
                                </name>
                                                                    <aff>KOCAELI UNIVERSITY</aff>
                                                            </contrib>
                                                                                </contrib-group>
                        
                                        <pub-date pub-type="pub" iso-8601-date="20250712">
                    <day>07</day>
                    <month>12</month>
                    <year>2025</year>
                </pub-date>
                                                    <issue>53</issue>
                                        <fpage>359</fpage>
                                        <lpage>378</lpage>
                        
                        <history>
                                    <date date-type="received" iso-8601-date="20250313">
                        <day>03</day>
                        <month>13</month>
                        <year>2025</year>
                    </date>
                                                    <date date-type="accepted" iso-8601-date="20250419">
                        <day>04</day>
                        <month>19</month>
                        <year>2025</year>
                    </date>
                            </history>
                                        <permissions>
                    <copyright-statement>Copyright © 2022, The Journal of Turkish Cultural Studies</copyright-statement>
                    <copyright-year>2022</copyright-year>
                    <copyright-holder>The Journal of Turkish Cultural Studies</copyright-holder>
                </permissions>
            
                                                                                                <abstract><p>Perde gazeli, geleneksel Türk seyirlik sanatlarından biri olan Karagöz’de, oyunun hemen başında Hacivat tarafından okunan tasavvufi yönü baskın şiirdir. Karagöz oyunu daha çok Ramazan aylarında icra edildiğinden seyircinin sıkılmaması için her gün ayrı bir oyun sergilendiği gibi oyunun başında okunan şiir de değiştirilir. Bilinen ilk perde gazeli olan İbn İsa Akhisarî’ye ait şiirden başka, farklı dönemlerde çeşitli perde gazelleri kaleme alınmıştır. Aruz ölçüsüyle yazılan ve belirli bir kelime kadrosunun kullanıldığı bu gazeller, geleneğin bir parçası olması hasebiyle önem taşır. Bu çalışmada 18. yüzyıl şairlerinden Tulû‘î’ye ait bir perde gazeli incelenmiştir. İlk olarak Karagöz ve Hacivat’ın ortaya çıkışıyla ilgili iki temel rivayet aktarılmış, oyunun Osmanlı coğrafyasına gelişi ve burada şekillenişine kısaca değinilmiş ve perde gazellerinde bulunan tasavvufi bakış açısının sebepleri irdelenmiştir. Perde gazeli yazma işinin tek bir tasavvufi zümreyle sınırlandırılamayacağına değinildikten sonra perde gazellerinde sıkça kullanılan kelime kadrosu listelenmiştir. Sonrasında Tulû‘î’nin hayatı hakkında elde edilen bilgiler aktarılmış ve şiirlerinin genel özelliklerine değinilmiştir. Son olarak Tulû‘î’nin perde gazeli transkribe edilip incelenmiş, gazelin Karagöz oyununun safhalarını ve tasavvufi mesajlarını nasıl yansıttığı ele alınmıştır. Arap harfli orijinal metin, çalışmanın sonunda yer almaktadır. Bu inceleme, bilinmeyen yeni bir perde gazelini literatüre kazandırarak Karagöz oyununun kültürel ve tasavvufi boyutlarını anlamaya katkı sağlamayı amaçlamaktadır.</p></abstract>
                                                            
            
                                                            <kwd-group>
                                                    <kwd>Karagöz</kwd>
                                                    <kwd>  Perde Gazeli</kwd>
                                                    <kwd>  Tulû‘î</kwd>
                                                    <kwd>  Divan Şiiri</kwd>
                                                    <kwd>  18. Yüzyıl</kwd>
                                            </kwd-group>
                            
                                                                                                                        </article-meta>
    </front>
    <back>
                            <ref-list>
                                    <ref id="ref1">
                        <label>1</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">ALP, Gökhan (haz.), Tercüme-i Şakâ’ik-i Nu‘mâniyye Amâsî’nin Şakâ’ik Tercümesi, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, İstanbul 2021.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref2">
                        <label>2</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">AND, Metin, “Karagöz”, DİA, İstanbul 2001, XXIV, 401-403.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref3">
                        <label>3</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">AND, Metin, Başlangıcından 1983’e Türk Tiyatro Tarihi, İletişim Yayınları, İstanbul 2014.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref4">
                        <label>4</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">BOZKURT, Mustafa B., Suret Perdesi Sahne Sanatları ve Dervişler, Ötüken Neşriyat, İstanbul 2023.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref5">
                        <label>5</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">CEBECİOĞLU, Ethem, Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü, Ağaç Kitabevi Yayınları, İstanbul 2009.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref6">
                        <label>6</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Cevdet Kudret, Karagöz, 3 C., Bilgi Yayınevi, Ankara 1968-1969-1970.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref7">
                        <label>7</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">ÇAĞRICI, Mustafa, “Mâlâyânî”, DİA, Ankara 2003, XXVII, 480-481.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref8">
                        <label>8</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">ÇAKIR, Sevgi, Ortaçağ İslâm Dünyasında Koku: Misk Amber Kâfur, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Amasya 2021.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref9">
                        <label>9</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">DENİZ, Sebahat, “Mazmun Konusunda Gazele Bütüncül Yaklaşım”, Dîvân Toplantıları I Mazmûndan Poetikaya, İKSAD Global Yayıncılık, Kocaeli 2020, 153-167.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref10">
                        <label>10</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">DURUSOY, Ali, “Kesret”, DİA, Ankara 2022, XXV, 310-311.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref11">
                        <label>11</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">DURUSOY, Ali, “Vahdet”, DİA, İstanbul 2012, XLII, 430-431.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref12">
                        <label>12</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">EMEN, Huriye, “Tasavvuf ve Tarikatlarda Güzel Koku: Osmanlılarda Tasavvufi ve Dini Mekânlarda Güzel Koku Kullanımına Dair Değerlendirme”, Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, S. 101, Bahar 2022, 441-455.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref13">
                        <label>13</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">GÜNAN, Merve, “18. Yüzyıl Şairi Tuluî’nin ‘Hacı Bektâş-ı Veli’ Redifli Gazeli Üzerine Bir İnceleme”, 5. Uluslararası İpek Yolu Akademik Çalışmalar Sempozyumu Bildiriler Kitabı, Kocaeli 2021, 203-208.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref14">
                        <label>14</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">İbnü’l-Arabi, Fütuhat-ı Mekkiyye, çev. Ekrem Demirli, Litera Yayıncılık, İstanbul 2017, XII.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref15">
                        <label>15</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">İzzeddin Kâşânî, Tasavvufun Ana Esasları (Misbâhu&#039;l-Hidâye ve Miftâhu&#039;l-Kifâye), Çev. Hakkı Uygur, Kurtuba Kitap, İstanbul 2010.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref16">
                        <label>16</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">KARA, Mustafa, “Hikmet”, DİA, İstanbul 1998, XVII, 518-519.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref17">
                        <label>17</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">KIMIŞOĞLU, Zehra, Karagöz Perde Gazelleri (İnceleme-Metinler), Atatürk Üniversitesi Doktora Tezi, Erzurum 2015.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref18">
                        <label>18</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">KOLUNSAĞ, İbrahim, “XVIII. Yüzyıl Şairi Tulûî ve Bağdatlı Rûhî’nin Terkîb-bendine Naziresi”, Osmanlı Mirası Araştırmaları Dergisi, X/26, 2003, 1-23.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref19">
                        <label>19</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">NUTKU, Özdemir, Gösterim Sanatları Sözlüğü, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara 1983.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref20">
                        <label>20</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">ORAL, Ünver, Karagöz Perde Gazelleri, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 1996.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref21">
                        <label>21</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">ÖZHAN, Mevlüt, “Karagöz ve Ortaoyunu”, Antik Çağdan XXI. Yüzyıla Büyük İstanbul Tarihi-Gösteri Sanatları, İBB Kültür A.Ş. Yayınları, İstanbul 2015, VII, 520-522.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref22">
                        <label>22</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">PAKALIN, Mehmet Zeki, Maliye Teşkilatı Tarihi, Maliye Bakanlığı Tetkik Kurulu Yayını, Ankara 1977, I.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref23">
                        <label>23</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">SİYAVUŞGİL, Sabri Esat, Karagöz Psiko-Sosyolojik Bir Deneme, Maarif Matbaası, İstanbul 1941.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref24">
                        <label>24</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">ŞENÖDEYİCİ, Özer, “Karagöz Perde Gazellerine Nâilî’den Bir İlâve”, Millî Folklor, S. 90, 2011, 93-100.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref25">
                        <label>25</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Tulû&#039;î, Dìvān, İstanbul Üniversitesi, Nadir Eserler Kütüphanesi, İbnülemin Mahmut Kemal İnal Koleksiyonu, No: 3260.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref26">
                        <label>26</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">ULUDAĞ, Süleyman, “Halvet”, DİA, İstanbul 1997, XV, 386-387.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref27">
                        <label>27</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">ULUDAĞ, Süleyman, “İbret”, DİA, İstanbul 2000, XXI, 367-368.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref28">
                        <label>28</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">ULUDAĞ, Süleyman, “Rü’yet”, DİA, İstanbul 2008, XXXV, 310-311.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref29">
                        <label>29</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">UYSAL, Duygu, “Bütünüyle Karagöz Perde Gazelleri”, USBAD Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, Yıl 2, S. 4, Aralık 2020, 874-887.</mixed-citation>
                    </ref>
                            </ref-list>
                    </back>
    </article>
