tkid

Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi

2822-2466

Kültür Ocağı Vakfı

Late Modern Ottoman History

Yakınçağ Osmanlı Tarihi

Sicill-i Ahvâl Defterleri Işığında Uluborlulu Memurlar

Civil Servants from Uluborlu in the Light of the Sicill-i Ahval Registers

https://orcid.org/0000-0001-8061-515X

Çerçinli

Meliha Nur

TC. Devlet Arşivleri Başkanlığı

11 29 2025

54 213 244 08 21 2025 09 29 2025

2022

The Journal of Turkish Cultural Studies

XIX. yüzyılda Osmanlı Devletinde kamusal istihdama yönelik standardizasyon sağlamak hususunda çok yönlü adımlar atılmıştır. Modernleşmeyi konu edinen birçok çalışmada da zikredildiği üzere öncelikle çağın gereklerine uygun modern kurumlar tesis edilmiş ardından bu kurumlarda görev alabilecek niteliğe sahip yeni bir memur modeli tasarlanmıştır. Mantıksal düzlemde, bu yeni memuru eski yönetim sistemine adapte etmek doğru olmayacağından gücü devlet merkezinde tutmaya yönelik idari değişiklikler yapılmış ve yönetime dair ortak kurallar oluşturulmuştur. Memurların farklı yollardan gelir elde etmelerini önlemek amacıyla maaş sisteminin uygulanması, atamalarda kriter olarak imtihan/ diploma şartının getirilmesi, adam kayırmanın önüne geçebilmek için akraba ve dostlara görev verdirilmemesi ve ceza kanunun çıkarılması gibi yeni kararlarla merkezi güce vurgu yapılarak “taşra efendiliği” sona erdirilmeye çalışılmıştır. Bahsi geçen kurallara uygun görevlendirmelerin yapıldığını göstermek adına da merkeze gönderilmekle yükümlü birtakım kayıtlar tutulmuştur. Bu kayıtlar, memurların görev sahalarına uygun eğitim alıp almadıkları, hangi ailelere mensup oldukları, ne şekilde yükseldikleri gibi hem dönemin istihdam politikasına hem de merkez taşra ilişkilerine ışık tutacak yapıdadır. Bu çalışmanın amacı, Konya Vilayeti Isparta Mutasarrıflığına bağlı Uluborlu kazasında doğmuş ve kamu hizmetine girmiş şahısları tespit ederek memuriyet hayatlarını incelemek, böylece Uluborlu’nun Osmanlı kültür coğrafyasındaki yerine katkıda bulunmaktır. Bu minvalde devletin resmi kaydı olup memurların özlük bilgilerinin yer aldığı Dahiliye Nezareti Sicill-i Ahvâl Defterleri kaynak olarak kullanılacaktır.

Biyografi Bürokrasi Memur Sicill-i Ahvâl Defteri Uluborlu Isparta.

Osmanlı Arşivi (BOA) Kaynakları

Dahiliye Nezâreti Sicill-i Ahvâl Defterleri (DH.SAİD.d.)

1/2, 21 Safer 1310- 1 Eylül 1308-13 Eylül 1892.

1/270, 25 Cemâziye’l-ûlâ 1297-22 Nisan 1296.

2/468, 27 Şa‘bân 1299 -1 Temmuz 1298.

3/1006, 3 Rebîü’l-evvel 1302-9 Kânûn-ı evvel 1300.

15/103, 3 Muharrem 1305-9 Eylül 1303.

27/383, 8 Şa‘bân 1307 -17 Mart 1306.

31/241,7 Safer sene 1308-10 Eylül 1306.

32/155, 4 Rebîü’l-âhir 1308- 5 Teşrîn-i sânî 1306.

81/275, 8 Muharrem 318, 24 Nisan 1316.

82/119, 17 Safer 1316, 24 Haziran 1314.

98/433, 12 Şa‘bân 1319, 10 Teşrîn-i sânî 1317.

107/189, 12 Receb 1320 -Teşrîn-i evvel 1318-.

109/477, 20 Safer 1324-1 Nisan 1322.

114/369, 28 Rebîü’l-evvel 1324 -9 Mayıs 1322.

117/387, 20 Şa‘bân 1324, 26 Eylül 1322.

124/277, 28 R. 1322-8 Haziran 1322.

138/411, 18 Ca. 1324-27 Haziran 1322.

152/125, 18 Zilkâde 1326-29 Teşrîn-i sânî 1324.

175/417, 7 Zilhicce 1328-27 Teşrîn-i sânî 1326.

177/323, 28 Muharrem 1329-15 Şubat 1326.

179/285, 1 Receb 1329-15 Haziran 1327.

183/190, 5 Nisan 1328.

192/119, 2 Mayıs 1329.

Maarif Nezareti İbtidai Bölümü (MF.İBT.)

298/44, 4 Ramazan 1328-26 Ağustos 1326

Memur Sicil Zarfları (DH.SAİD.MEM)

25/1, 29 Muharrem 1307-12 Eylül 1305.

31/13, 10 Şaban 1324-16 Eylül 1322

Kitap ve Makaleler

Abdullah Hulusi Efendi, Esmârü’l-Hadâ’ik, İstanbul 1267.

Ahmed Resmî, Hamiletü’l-Küberâ, (neşr. Ahmet Nezihi Turan), İstanbul 2000.

Ahmed Rifat, Devhatü’l-Meşâyih ve Ma‘a zeyl, İstanbul 1978.

AKANDERE, Osman, “Konya Vilayeti Salnamelerine Göre 1864-1904 Yılları Arasında Konya Sancağı’nın İdari Yapısı”, İpekyolu Dergisi, C. I, Özel Sayı, Konya 1998, s. 102-104.

AL-HATTİ, Mohammed, Sicill-i Ahvâl Defterlerine Göre Yemenli Osmanlı Âlimleri, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Rize 2019

ARTUK, İbrahim, “Madalya”, DİA, XXVII, İstanbul 2003, s. 301-302.

ARTUK, İbrahim, “Nişan”, DİA, XXXIII, İstanbul 2007, s. 154-156.

ATABAY, Ahmet Murat, “Sicill-i Ahvâl Defterlerine Göre Osmanlı Bürokrasisinde Görev Yapan İşkodralı Devlet Memurları”, Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(1), 2023, 122-149.

Başbakanlık Osmanlı Arşiv Rehberi, (haz. Y. İhsan Genç, Mustafa Küçük, Raşit Gündoğdu vd.), Ankara 2010.

BOZKURT, Nurgül, “Sicill-i Ahvâl Defterlerine Göre Simavlı Memurlar”, Akademik Bakış Dergisi, Sayı: 27 Kasım – Aralık 2011, s. 1-12.

FİNDLEY, Carter Vaughn, “Pertev Mehmed Paşa”, DİA, 34, İstanbul 2007, s. 233-235.

HALAÇOĞLU, Yusuf, Mehmet Âkif Aydın, “Cevdet Paşa”, DİA, 7, İstanbul 1993, s. 443-450

İPŞİRLİ, Mehmet, “Dahiliye Nezâreti”, DİA, 8, İstanbul 1993, s. 414-416.

KÖÇ, Ahmet, Ebul Faruk Önal, “Dahiliye Nezareti Sicill-i Ahvâl Defterlerine Göre Bandırmalı Memurlar”, Antik Çağ’dan Cumhuriyet’e Bandırma ve Yakın Çevresi Tarihi, (ed. Ulaş Töre Sivrioğlu), Bursa 2018, s. 387-404.

KÖPRÜLÜ, Orhan F. “Efendi”, DİA, 10, İstanbul 1994, s. 455-456.

Mehmed Hafîd Efendi, Sefînetü’l-Vüzerâ, (neşr. İsmet Parmaksızoğlu), İstanbul 1952.

MERT, Talip, “Sicill-i Ahvâl defterleri ve Buna Dair Yayınlanan Nizamnameler-I”, Arşiv Araştırmaları Dergisi, II, 2000, s. 97-111.

Nazmizâde Murtaza, Gülşen-i Hulefâ, (neşr. İbrahim Müteferrika), İstanbul 1143.

Osmanzâde Tâib Efendi, Hadîkatü’l-Vüzerâ, İstanbul 1271.

Osmanzâde Vassaf, Sefîne-i Evliya, I-V, (haz. Mehmet Akkuş, Ali Yılmaz), İstanbul 2006.

ÖZKAN, Selim Hilmi, Sicill-i Ahvâl Defterlerine Göre Alâiyeli Memurlar (1879-1909), Alanya 2014.

SARIYILDIZ, Gülden, “Sicill-i Ahvâl Defterleri”, DİA, XVII, İstanbul 2009, s. 135.

SAYLAN, Kemal, Gök, İlhan, Sicill-i Ahvâl Defterlerine Göre Ordulu Devlet Adamları, İstanbul 2016

SONKUR, Gülay, "Yayımlanmış Şer’iyye Sicillerinde Hanım Unvanı Taşıyan Kadınlar", İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, 7/2 (2022), 243-268.

Şaka‘ik-i Nu‘mâniye ve Zeylleri, I-V, (haz. Abdülkadir Özcan), İstanbul 1989.

UÇMAN, Abdullah, “Âkif Paşa”, DİA, 2, İstanbul 1989, s. 261-262.

ÜNAL, Mehmet Ali, “Osmanlı Devleti’nde Merkezi Otorite ve Taşra Teşkilati”, Osmanlı, C. 6, Ankara 1999, s. 113.

YANARDAĞ, Gökçe, Sicill-i Ahvâl Defterlerine Göre Hersek Doğumlu Devlet Memurları, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Nevşehir 2024.

YILMAZÇELİK, İbrahim, Mutluay, Enes, “Sicill-i Ahval Defterlerine Göre Osmanlı Dönemi’nde Görev Yapan Palulu Memurlar”, Fırat Üniversitesi Harput Uygulama ve Araştırma Merkezi Uluslararası Palu Sempozyumu Bildiriler, Elazığ 2018, s. 71-92.