Zâl Mahmud Paşa, Kanunî Sultan Süleyman devrinde Enderûn’da eğitim görmüş ve ilk taşra görevlerine tayin edilmiş, II. Selim zamanında kubbe veziri olmuş, III. Murad dönemi başlarında bu vazifede iken vefat etmiştir. Siyasî ve askerî faaliyetlerinden ziyade, Şehzâde Mustafa’nın katlindeki rolü, II. Selim’in kızı Şâh Sultan ile evliliği ve Eyüp’te vücuda getirdiği hayratıyla tarihte iz bırakan Osmanlı devlet adamlarındandır. Mamafih konuya dair araştırmalarda Mahmud Paşa’nın biyografisi hususunda genel itibariyle Gelibolulu Mustafa Âli’nin verdiği malumat tekrar edilmiş, bu sebeple paşanın tarihî şahsiyeti açıklığa kavuşturulamamıştır. Zâl Mahmud Paşa’nın kariyeri, üstlendiği vazifeler, bu görevlerde iken icra ettiği faaliyetler, vefat tarihi gibi hususlarda eksik ya da hatalı bilgiler verilmiştir. Bu çalışmada, Zâl Mahmud Paşa’nın resmî hayatı, siyasî ve askerî faaliyetleri, Osmanlı arşiv vesikaları ve dönemin Türk ve Batılı müelliflerinin verdikleri malumat doğrultusunda incelenmiştir. İlk olarak Mahmud Paşa’nın menşeî ve hayatının ilk yıllarına temas edilmiş, ancak yeterli bilgiye ulaşılamadığı için bu hususlar aydınlatılmamıştır. Müteakiben, Zâl Mahmud’un sarayda üstlendiği görevler ele alınmış, silahdarlıktan ikinci kapıcıbaşılığa kadarki kariyeri ortaya konulmuştur. Mahmud Paşa’nın Kanunî devrinde taşra görevleri kapsamında Hersek sancakbeyiliği, Budin, Halep ve Anadolu beylerbeyilikleri kronolijik olarak tespit edilmiş, son görevinde iken II. Selim’in kızı Şâh Sultan’ı ile evliliği el alınmıştır. Son olarak Mahmud Paşa’nın altıncı vezirlikten dördüncü vezirliğe yükselmesine kadarki kariyeri, vefat tarihi meselesi, hayratı ve ailesi incelenmiştir.
Zal Mahmud Pasha was educated at the Enderun during the reign of Sultan Suleiman the Magnificent, after which he was appointed to his first provincial posts. He became Grand Vizier during the reign of Selim II, dying while holding this position at the beginning of Murad III's reign. Mahmud Pasha is one of the Ottoman statesmen who left their mark on history. This was not so much due to his political and military activities, but rather because of his involvement in the execution of Prince Mustafa, his marriage to Selim II's daughter Shah Sultan, and the charitable works he established in Eyüp. However, research on the subject has generally repeated the information provided by Gelibolulu Mustafa Âli regarding Mahmud Pasha's biography. Consequently, the historical personality of Mahmud Pasha remains unclear. There are gaps and inaccuracies in the available information regarding Zal Mahmud Pasha's career, his duties, his activities while in office and his date of death. This study examines the official life and political and military activities of Zâl Mahmud Pasha, based on Ottoman archival documents and information from Turkish and Western authors of the period. Mahmud Pasha's origins and early life are briefly mentioned, but these matters remain unclear due to insufficient information. Subsequently, Zâl Mahmud's duties at the palace are discussed, and his career progression from silâhdar to second kapıcıbaşı is outlined. His provincial duties during the reign of Suleiman the Magnificent are identified chronologically, including his governorship of Hersek, Budin, Aleppo and Anatolia. His marriage to Shah Sultan, daughter of Selim II, during his final post is also discussed. Finally, the study examines Mahmud Pasha's career from his sixth vizierate to his fourth, the issue of his date of death, his charitable works and his family.