Vergi uyumu indiriminin uygulamadaki görünümü: Özelge arşivine dayalı nitel bir analiz

Year 2025, Volume: 14 Issue: 2, 75 - 85, 30.12.2025

Özgür Saygın

Abstract

Vergi idaresinin zorlaması olmaksızın mükelleflerin maddi ve şekli yükümlülükleri kendiliğinden yerine getirmesi vergi uyumu ile açıklanmaktadır. Devlet ve mükellef ilişkilerinin olumlu bir sürece dönüşmesini sağlayan vergi uyumu vergi tahsil maliyetlerini azaltmaktadır. Vergi uyumu vergi gelirlerinin gecikmeden tahsil edilmesini sağladığından borçlanmaya bağlı faiz yüklerinin olumsuz etkileri düşürmektedir. Vergi uyumunun sürekliliğini sağlamak üzere Türk Vergi Mevzuatında çeşitli düzenlemeler yapılmıştır. Bu doğrultuda gelir vergisi ve kurumlar vergisi yükümlülerine %5 oranında daha az vergi ödemelerini sağlayan bir indirim düzenlemesi getirilmiştir. Bir başka yasal düzenleme olarak vergi uyumu gösteren mükelleflere borçlarının tecilinde kolaylıklar tanınmıştır. Çalışma vergi uyumu indirimi uygulaması hakkında uygulama sonuçlarını ortaya koymaktadır. Çalışmada elde edilen bulgular doğrudan vergi uyum indiriminden yararlanmak isteyen mükelleflerin sorularından ve vergi idaresinin bu sorulara verdiği cevaplardan elde edilmiştir. Uygulama sonuçlarına bakıldığında indiriminden faydalanan mükellef sayıları yeterli değildir. Uygulamada indirim ile ilgili mükelleflerin ne tür zorluklar ve tereddütler yaşadığını incelemek üzere Gelir İdaresi Başkanlığının Özelge Arşivinden yer alan konu ile ilgili özelgeler doküman incelemesi tekniği ile içerik analizi yöntemi incelenmiştir. Çalışmada mükelleflerin özellikle devir, birleşme vb. durumlarda devir alınan veya birleşilen firma nedeniyle indirim avantajını kaybetmemeleri gerektiği sonucuna varılmıştır. İndirim şartlarını sağlayan tarafın indirim hakkı, yeni mali büyüklükteki payı kadar korunmalıdır. Ayrıca, vergi beyannamelerini zamanında vermeyen mükelleflerin 3 yıl süreyle indirim hakkını kaybetmeleri, vergi beyannamelerinin sayısı ve türü göz önüne alındığında oldukça ağır bir durumdur. Vergi idaresi, mükelleflerin vergi indirim haklarını kaybetmemelerini sağlayacak bir duruş sergilemelidir. Uyumlu mükelleflere sağlanan indirimlerden yararlanan mükellef sayısı artırılmalıdır.

Keywords

Vergi Uyumu , Vergi Teşviki , Özelge.

Tax compliance discount in practice: An analysis of rulings

Abstract

Tax compliance means taxpayers fulfill their obligations voluntarily, without coercion from the tax administration. Tax compliance, which enables the transformation of state and taxpayer relations into a positive process, reduces tax collection costs. Since tax compliance ensures that tax revenues are collected timely, it reduces the negative effects of interest burdens related to borrowing. In order to ensure the continuity of tax compliance, various regulations have been made in Turkish tax legislation. In this respect, a discount regulation has been introduced to income tax and corporate taxpayers that allows 5% lower tax payments. Taxpayers, who show tax compliance as another legal regulation, have been given convenience in the postponement of their debts. The study presents the results of the implementation of the tax compliance deduction.
The findings were obtained directly from the questions asked by taxpayers seeking to benefit from the tax compliance deduction and from the responses provided by the tax administration. When the results of the application are examined, the number of taxpayers benefiting from the discount is not sufficient. To examine the difficulties and hesitations taxpayers face regarding the discount in practice, relevant rulings from the Revenue Administration's Ruling Archive were examined using document review and content analysis. In the study, it was concluded that taxpayers should not lose the discount advantage due to the company being taken over or merged, especially in case of involving transfers, mergers, and similar transaction. The discount right of the party that meets the discount conditions must be protected to the extent of its share in the new financial size. In addition, taxpayers losing their right to deduction for 3 years due to not filing their tax returns on time is a very harsh condition considering the number and type of tax returns. The tax administration must adopt a stance that ensures taxpayers do not lose their tax deduction rights. The number of taxpayers benefiting from the deductions granted to compliant taxpayers should increase.

Keywords

Tax Compliance , Tax Incentive , Ruling.

References

• Allingham, M., ve Sandmo, A. (1972). Income tax evasion: A theoretical analysis, Journal of Public Economies 1(3–4), 323–338. doi.org/10.1016/0047-2727(72)90010-2.
• Arıkan, Z. (1998). Vergi hukukunun kaynaklarından mukteza ve sonuçları. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(2), 127–133.
• Avcı, O. (2020). Vergiye uyumlu mükelleflere uygulanan vergi indirimi müessesesi. Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 15(1), 225–240.
• Bozdoğan, K. G. (2025). Vergiye uyumlu mükelleflere uygulanan vergi indirimi düzenlemesinin değerlendirilmesi: Etkinlik, adalet ve yorum sorunları. II. Uluslararası İktisadi ve İdari Çalışmalar Kongresi, 382–390.
• Bölükbaşı, M. O. (2021). Muktezanın idari işlemin özellikleri bakımından değerlendirilmesi. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 29(1), 105–132. doi.org/10.15337/suhfd.716767
• Çelikkaya, A. (2021). Vergi idarelerinin gönüllü vergi uyumunu artırma çalışmaları. Vergi Raporu, (267), 11–30.
• Demirkan, B. (2019). Örneklerle vergiye uyumlu mükelleflere uygulanan vergi indirimi müessesesinde karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri. Vergi Raporu, (234), 57–65.
• Doğan, Z., Köksal, A. G., Zozik. A. (2024). Vergiye uyumlu mükelleflere sağlanan %5 vergi indirimi uygulaması ve muhasebeleştirilmesine ilişkin öneriler. Vergi Sorunları Dergisi, 47(426), 15-29.
• Günay, H. F., Gürdal, T. (2022). Vergi uyuşmazlıklarının idari yolla çözümünde usul adaletinin gönüllü vergi uyumuna etkisi. Maliye Dergisi, (182), 130–159.
• Gürbüz, S., Şahin, F. (2018). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık. İkinci Baskı: Ocak 2015 (Ankara).
• Karakoyun, F. (2023). Beklenti ve etkileri ile vergi indirimleri: Senaryo örnekleri. Maliye Çalışmaları Dergisi – Journal of Public Finance Studies, 69, 129–145.
• Karasar, N. (2005). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayın Dağıtım.
• Kellner, M. (2004). Tax amnesty – an appropriate revenue tool? German Law Journal, 5(4), 339–346. doi.org/10.1017/S2071832200012499
• Özvar, S., Saruç, N. T. (2021). Vergi uyumu ve ödül etkisi: Gelir ve kurumlar vergisinde uygulanan indirim. Maliye Dergisi, (181), 112–140.
• Savaşan, F. (2006). Vergi afları, vergiye uyum ve Türkiye uygulamaları. Afyon Kocatepe Üniversitesi İ.İ.B.F. Dergisi, 8(1), 41–65.
• Saygın, Ö. (2018). Vergi uyumu ve vergi idaresinin vergi uyumuna etkisi. Ekin Basım Yayın Dağıtım.
• Sour, L. (2004). An economic models of tax compliance with individual morality and conformity, Economia Mexicana, 13(1), 43–61.
• Torgler, B. (2007). Tax compliance and tax morale: A theoretical and empirical analysis. Cheltenham, UK: Edward Elgar Publishing.
• Ulusay, N. (2023). Mükelleflerin vergi algılama şekilleri: Uyumlu mu isyancı mı? Sakarya Üniversitesi İktisat Dergisi, 12(3), 305–329.
• Üstün, Ü. S. (2012). Son kanuni değişikler çerçevesinde özelge ve sirkülerin vergi hukukundaki yeri. Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 7(1–2), 189–222.
• Webley, P. (2004). Tax compliance by businesses. In Hans Sjögren & Göran Skogh (Eds). New perspectives on economic crime. (pp. 95–126). Edward Elgar Publishing. doi.org/10.4337/9781843769835.00012
• Yaldız, Ç. (2020). Özelgelerin hukuki mahiyeti. Kesit Akademi Dergisi, (23), 317–328. doi.org/10.29228/kesit.43265