<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.4 20241031//EN"
        "https://jats.nlm.nih.gov/publishing/1.4/JATS-journalpublishing1-4.dtd">
<article  article-type="research-article"        dtd-version="1.4">
            <front>

                <journal-meta>
                                    <journal-id></journal-id>
            <journal-title-group>
                                                                                    <journal-title>Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi</journal-title>
            </journal-title-group>
                                        <issn pub-type="epub">2651-5180</issn>
                                                                                            <publisher>
                    <publisher-name>Kaşgarlı Mahmut Uygur-Çin Uygulama ve Araştırma Merkezi</publisher-name>
                </publisher>
                    </journal-meta>
                <article-meta>
                                        <article-id pub-id-type="doi">10.59182/tudad.1595486</article-id>
                                                                <article-categories>
                                            <subj-group  xml:lang="en">
                                                            <subject>Modern Turkic Languages and Literatures (Other)</subject>
                                                    </subj-group>
                                            <subj-group  xml:lang="tr">
                                                            <subject>Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları (Diğer)</subject>
                                                    </subj-group>
                                    </article-categories>
                                                                                                                                                        <title-group>
                                                                                                                        <article-title>ҚОЖА АХМЕД ЯСАУИ ЖӘНЕ СОПЫЛЫҚ ДҮНИЕТАНЫМ</article-title>
                                                                                                    </title-group>
            
                                                    <contrib-group content-type="authors">
                                                                        <contrib contrib-type="author">
                                                                <name>
                                    <surname>Kopbayeva</surname>
                                    <given-names>Zhuldyz</given-names>
                                </name>
                                                                    <aff>KAZAKH ULTTYK KYZDAR PEDAGOGIKALYK UNIVERSITET</aff>
                                                            </contrib>
                                                    <contrib contrib-type="author">
                                                                    <contrib-id contrib-id-type="orcid">
                                        https://orcid.org/0000-0003-3240-6542</contrib-id>
                                                                <name>
                                    <surname>Abdrasilova</surname>
                                    <given-names>Gülmira</given-names>
                                </name>
                                                                    <aff>Kazak Ulusal Kızlar Pedagoji Üniversitesi</aff>
                                                            </contrib>
                                                                                </contrib-group>
                        
                                        <pub-date pub-type="pub" iso-8601-date="20250124">
                    <day>01</day>
                    <month>24</month>
                    <year>2025</year>
                </pub-date>
                                        <volume>8</volume>
                                        <issue>1</issue>
                                        <fpage>81</fpage>
                                        <lpage>92</lpage>
                        
                        <history>
                                    <date date-type="received" iso-8601-date="20241203">
                        <day>12</day>
                        <month>03</month>
                        <year>2024</year>
                    </date>
                                                    <date date-type="accepted" iso-8601-date="20250120">
                        <day>01</day>
                        <month>20</month>
                        <year>2025</year>
                    </date>
                            </history>
                                        <permissions>
                    <copyright-statement>Copyright © 2018, Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi</copyright-statement>
                    <copyright-year>2018</copyright-year>
                    <copyright-holder>Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi</copyright-holder>
                </permissions>
            
                                                                                                <abstract><p>Мақалада Орта Азияның көрнекті философы, сопылық ақын және ислам уағызшысы Ахмед Ясауидің өмірі және рухани мұралары «Диуани хикмет», «Пақырнама», «Көңілдің айнасы», «Тариқат әдебі туралы баян» шығармалары мен аңыздары кемелдікке жеткізер қағидалары, діни-сопылық принциптермен қатар оқыту, білім беру, адалдық, ізгілік, жақсылық, жамандық, төзімділік, достық пен сүйіспеншілікті құрметтеу, әділеттілікті насихаттағаны туралы сөз болады. Ахмет Ясауидің ілімі мен мұралары қаншама заман өтсе де, мәнін жоймай келе жатқан қазына. Әсіресе Ясауи бабаның «Диуани хикметі» Алтайдан Анадолыға дейінгі кең-байтақ өлкеде тіршілік ететін түркілер арасына кең тарап, олардың өмір салтының, салт-дәстүрінің, әдет-ғұрпының, құндылықтарының ажырамас бір бөлшегін құрады. Хикметтер мың жылға жуық уақыт бойы көшпелі және отырықшы халықтардың дінін, тілі мен ділін моральдық, этикалық, психологиялық негізде қарастырылуда. Түркістан өңірінен түлеп шыққан сан түрлі ұлыстың бастан кешірген қилы тағдыры Әзірет Сұлтанның өшпес өнегелерімен бірге өрілген. Ұлан-ғайыр тарих жазығына көз салған әр адамның назарына, ең алдымен, елдің өткені мен бүгініне, келешегіне өң берген тау тұлғалар мен олардың өрнекті-ғибратты істері ілінері анық. Тіл, мәдениет, әдебиет, өнер, руханият, тәлім-тәрбие, мемлекет ісі сияқты салаларда Түркі пірінің қолтаңбасы жатыр. Ол ежелгі әдеби, мәдени дәстүрді Құран рухында қайта жаңғыртып, діни-рухани насихаттар шоғырына айналдырды. «Сопылық - адамның рухани, бейбітшілік, жанның тазаруы арқылы Құдайға жақындау мәселелерімен айналысатын ілім. Қожа Ахмет Ясауи сопылықтың төрт кезеңін: сопылық Шейхтегі мурид рөліне мойынсыну; шариғат - Құдайдың өсиеттері мен ислам заңдарының жиынтығы; Құдайды ақылмен емес, жүрекпен білу; және ақиқат – шындықты толық түсіну» ұсынып, уағыздайды.</p></abstract>
                                                            
            
                                                            <kwd-group>
                                                    <kwd>Қожа Ахмед Ясауи</kwd>
                                                    <kwd>  Түркістан</kwd>
                                                    <kwd>  ислам дәстүрі</kwd>
                                                    <kwd>  сопылық</kwd>
                                                    <kwd>  рухани мәдениет</kwd>
                                                    <kwd>  дүниетаным</kwd>
                                                    <kwd>  хикмет</kwd>
                                                    <kwd>  өрнекті-ғибратты істері</kwd>
                                                    <kwd>  философиялық толғау</kwd>
                                                    <kwd>  ойшылдық.</kwd>
                                            </kwd-group>
                            
                                                                                                                        </article-meta>
    </front>
    <back>
                            <ref-list>
                                    <ref id="ref1">
                        <label>1</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Abduġupur, Ş. (2012). Balilar edebiyatiniñ oqutuştiki orni ve roli. Şincañ Ünivérsitéti İlmiy Jurnili, 33 (1), 99-106.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref2">
                        <label>2</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Açık Önkaş, N. (2009). Çocuk edebiyatı kitaplarında çocuğun yeri. Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 23, 1-12.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref3">
                        <label>3</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Akkaya, N., Özden, E., Güllü, B. (2022). Karacaoğlan şiirlerinde değerler. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 53, 173-193.
Aksan, D. (1995). Şiir dili ve Türk şiir dili. Engin Yayınevi.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref4">
                        <label>4</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Aydın, İ., Öksüz, A. (2021). Çocuk kitaplarının değerler eğitimi açısından incelenmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 25, 579-619.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref5">
                        <label>5</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Çalışkan, H., Yıldırım, Y. (2023). Türk Dünyasında değerler eğitimine genel bir bakış. Şahin, K. ve Kol, S. (Ed.), Bağımsızlığın 30. Yılında Türk Dünyası Analizleri (s.145-191). Sakarya: Sakarya Üniversitesi Yayınları.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref6">
                        <label>6</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Demirez, A. (2024). Uygur çocuk edebiyatı. Bengü Yayınları.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref7">
                        <label>7</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Demiryürek, G., Kılıç, A. F. (2023). Çağdaş çocuk şiirinde değerlerin keşfi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 12, 1660-1683.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref8">
                        <label>8</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Hazirqi zaman Uyġur Tiliniñ İzahliq Luġiti: Şincañ Xelq Neşriyati.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref9">
                        <label>9</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">John, D. (1997). Uyġurçe-İngilizçe Luġet. Şincañ Xelq Neşriyati.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref10">
                        <label>10</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Karaman, A. (2014). Uygur şairi Lutpulla Mutellip. Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi, 3, 101-115.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref11">
                        <label>11</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Karaman,  A. (2011). Lutpulla Mutellip’nin eserleri (inceleme, metin, aktarma, dizin) [Yayınlanmamış doktora tezi]. Ege Üniversitesi.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref12">
                        <label>12</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Kaşgarlı, A., R. (2017). Uygur şair Muhtar Buğra’nın çocuk şiirlerindeki tema- “Qum Pesli” örneği. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 59, 421-434.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref13">
                        <label>13</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Oğuzkan,  A., F. (2013). Çocuk edebiyatı. Anı Yayıncılık.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref14">
                        <label>14</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Rozi, A. (1984). Qaliġaç. Şincañ Xelq Neşriyati.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref15">
                        <label>15</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Rozi, A. (1987). Ümid Ġunçiliri. Kaşkar Uygur Neşriyatı.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref16">
                        <label>16</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Rozi, A. (2000). Kimniñ Toġra?. Şincañ Yaşlar Ösmürler Neşriyatı.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref17">
                        <label>17</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Sağlam, S. &amp; Sakallı, E. (2020). Türk Dünyasından çocuk şiirleri. Bengü Yayınları.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref18">
                        <label>18</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Sever, S. (2003). Çocuk ve edebiyat. Kök Yayıncılık.</mixed-citation>
                    </ref>
                                    <ref id="ref19">
                        <label>19</label>
                        <mixed-citation publication-type="journal">Ünalan, Ö. (2023). İşlevsel halk bilimi kuramı çerçevesinde Türk halk kültüründe mendil. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 41, 98-122</mixed-citation>
                    </ref>
                            </ref-list>
                    </back>
    </article>
