Uluslararası Bankacılık Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi 2667-5358 Mehmet APAN Economics Ekonomi ANALYSIS OF TRADE WITH BRICS COUNTRIES OF TURKEY: APPLİCATİON OF THE GRAVİTY MODEL Türkiye'nin BRICS Ülkeleri İle Ticaretinin Analizi: Çekim Modeli Uygulaması https://orcid.org/0000-0003-1804-8339 Konak Ali KARABÜK ÜNİVERSİTESİ https://orcid.org/0000-0002-9926-2611 Demir Memduh Alper KASTAMONU ÜNİVERSİTESİ 10 16 2019 2 2 43 70 07 25 2019 08 31 2019 Copyright © 2018, Uluslararası Bankacılık Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi 2018 Uluslararası Bankacılık Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi

Rapidly in our globalizing world today, the countriesthat want to increase the volume of their foreign trades are looking for newmarkets in order to sell their products. The distances between the countriesare of great importance in the process of looking for new markets and theselection of commercial partners. The gravity model established on two-waytrading theory is running based on a number of variables such as GDP, exportvolume, country area, current exchange rate, population of countries,population density, tariff and non-tariff barriers, opportunities for access tomarkets, competitiveness, commercial openness, economic development, commonculture, language and border. In this study, two-way trade between Turkey andthe BRICS countries for the period 1995-2017, were tested with the gravitymodel. In this context, the variables of GDP, population, distance and tradefreedom index were used to analyze two-way trade. The relationship between thevariables was investigated using stochastic frontier analysis, panel leastsquares and panel random effects (Driscoll and Kraay standart errors) and FeasibleGeneralized Least Square methods. Analysis results revealedthat exports increased as GDP and trade freedom index increased, trade decreasedas distance between countries increased, the increase in the population of theimporting country reduced trade.

Hızla küreselleşen günümüz dünyasında dış ticaret hacminiartırmak isteyen ülkeler, ürünlerini satabilmek için yeni pazar arayışlarınagirmişlerdir. Ülkelerin yeni pazar arayışları sürecinde ve ticari partner ülkeseçiminde ise ülkeler arasındaki mesafelerin büyük önemi bulunmaktadır. İkiyönlü ticaret kuramını esas alarak kurulan çekim modeli; ülkelerin GSYH’sı,birbirine uzaklığı, ihracat hacmi, yüzölçümü, geçerli döviz kuru, nüfusu, nüfusyoğunluğu, tarife ve tarife dışı engeller, pazarlara erişim olanakları, rekabetgücü, ticari açıklık, ekonomik kalkınma, ortak kültür, dil ve sınır gibi birdizi değişkenler kullanılarak çalıştırılmaktadır. Bu çalışmada, 1995-2017dönemleri için Türkiye ile BRICS ülkeleri arasındaki iki yönlü ticaret, çekimmodeli ile test edilmiştir. Bu kapsamda, iki yönlü ticareti ölçebilmek için;GSYH, nüfus, uzaklık ve ticari serbestlik endeksi değişkenleri kullanılmıştır.Değişkenler arasındaki ilişki stokastik sınır analizi, panel sıradan en küçükkareler ve panel rassal etkiler (Driscoll ve Kraay standart hatalarını dikkatealan) ve uygulanabilir genelleştirilmiş en küçük kareler yöntemlerikullanılarak incelenmiştir. Analiz sonuçları; GSYH ve ticari serbestlik endeksiarttıkça ihracatın arttığını, ülkeler arasında uzaklık arttıkça ticaretinazaldığını ve ithalat yapılan ülkenin nüfusunun artmasının ticareti azalttığınıortaya koymuştur.

 Çekim Modeli BRİCS Ülkeleri Gayri Safi Yurtiçi Hasıla İhracat Türkiye Gravity Model BRİCS Countries Gross Domestic Product Export Turkey Ağır, H. ve Yıldırım, S. (2015). Türkiye ile BRICS Ekonomilerinin Makroekonomik Performans Karşılaştırması: Betimsel Bir Analiz, Kahramanmaraş Sütçü imam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12 (2), 39-66. Aigner, D., Lovell, C.A.K. ve Schmidt, P. (1977). Formulation and Estimation of Stochastic Frontier Production Functions. Journal of Econometrics. 6(1): 21-37. Akgül, M.S. (2013). Çekim Modeli Bulguları Işığında Türkiye’nin İslam İşbirliği Teşkilatı İle İlişkileri ve Ticari Potansiyeli. Adam Akademi, 3(2): 83-110. Akıncı, G. Y., Akıncı, M., ve Yılmaz, Ö. (2013). İktisadi Küreselleşme ve Finansal Özgürlükler Arasındaki İlişki: Bir Panel Veri Analizi. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi (AKAD), 5(9): 80-99. Alper, A. E. ve Alper, F.Ö.(2015). Çekim Modeli: Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne Sanayi Malı İhracat Potansiyelinin İncelenmesi, Eurasian Academy of Sciences Social Sciences Journal, (6), 72 ‐ 81. Anderson, J. E. (1979). A Theoretical Foundation for the Gravity Equation. The American Economic Review. 69(1):106-116. Anderson, J. E. ve Van Wincoop, E. (2003). Gravity with Gravitas: a Solution to the Border Puzzle. American Economic Review. 93(1): 170-192. Artan, S. (2012). Çekim Modeli Türkiye’nin Ticaret Akımlarının Belirleyicilerini ve Ticaret Potansiyelini Açıklayabilir mi?, Sosyal Bilgiler Dergisi, 5(1): 122-145. Ata, S. (2012). Türkiye’nin İhracat Potansiyeli: Çekim Modeli Çerçevesinde Bir İnceleme. International Conference On Eurasian Economies 2012, 276-282. Atabay Baytar, R. (2012). Türkiye ve BRIC Ülkeleri Arasındaki Ticaret Hacminin Belirleyicileri: Panel Çekim Modeli Analizi, İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(21), 403-424 Battese, G. E., ve Coelli, T. J. (1988). Prediction of Firm-level Technical Efficiencies with a Generalized Frontier Production Function and Panel Data. Journal of Econometrics. 38(3): 387-399. Battese, G.E. ve Coelli, T. J. (1992). Frontier Production Functions, Technical Efficiency and Panel Data: With Application to Paddy Farmers in India. The Journal of Productivity Analysis. 3(1): 153-169. Battese, G.E. ve Coelli, T. J. (1995). A Model for Technical Inefficiency Effects in a Stochastic Frontier Production Function for Panel Data. Empirical Economics. 20(1): 325-332. Bénassy-Quéré, A.; Coupet, M. ve Mayer, T. (2007). Institutional Determinants of Foreign Direct Investment. The World Economy, 30(5), 764-782. Bergstrand, J. H. (1985). The Gravity Equation in International Trade: Some Microeconomic Foundations and Empirical Evidence. The Review of Economics and Statistics. 67(3): 474-481. Bergstrand, J. H. (1989). The Generalized Gravity Equation, Monopolistic Competition, and the Factor-Proportions Theory in International Trade. The Review of Economics and Statistics. 71(1): 143-153. Cornwell, C., Schmidt, P. ve Sickles, R. C. (1990). Production Frontiers with Cross-Sectional and Time-Series Variation in Efficiency Levels. Journal of Econometric. 46(1-2): 185-200. Çakmak, M. (2014). Statistical Analysis of Electricity Energy Consumption with Respect to Provinces in Turkey. (Unpublished Master Dissertation). Ankara: Middle East Technical University The Graduate School of Natural and Applied Sciences. Demir, M. A. ve Utkulu, U. (2018). Uluslararası Enerji Fiyatlarının Dünya Ticareti Üzerine Etkisi: Panel Çekim Modeli Bulguları. Proceedings of 4 th SCF International Conference on Economics and Social Impacts of Globalization and Future Turkey-European Union Relations (ss. 74-83), Düzenleyen Uşak Üniversitesi İİBF ve Scientific Cooperation for the Future. Nevşehir. 26-28 Nisan 2018. Demir, M.A. ve Bilik, M. (2018). Türkiye’nin Ticaret Etkinliği: Stokastik Sınır Çekim Modeli Yaklaşımı. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 11(1): 29-48. Demir, M. A., Bilik, M. ve Utkulu, U. (2019), The Efficiency Of Manufacturing Trade Between Turkey And The European Union, Busıness & Management Studıes: An Internatıonal Journal (BMIJ), 7(2): 591-608 Demiroğlu, Ö. (2019). İstatistik Çekim Modeli Uygulamasında Son Gelişmeler Ve Yapısal / Teorik Çekim Modeli, İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(35), 889-904. Dinçer, G. (2014). Dış Ticaret Kuramında Çekim Modeli, Ekonomik Yaklaşım, 24(88), 1-34. Doğan, B.B. ve Tunç, Ş.Ö. (2015). Türkiye’nin Afrika Ülkeleri İle Olan Dış Ticaretinin Belirleyicileri: Panel Çekim Modeli Yaklaşımı, Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 7(12): 1-17. Doğan, B. B. ve Tunç, Ş. Ö. (2016). Türkiye’nin Orta Asya Ülkeleri İle Ticaretinin Panel Çekim Modeli İle Analizi, Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(11), 139-156 Gencer, A.H. ve Öngel, V. (2011). Serbest Ticaret Bölgesi Çerçevesinde Türkiye ile Suriye, Ürdün ve Lübnan Arasındaki Potansiyel Dış Ticaret Hacminin Uluslararası Çekim Modeli Yoluyla Tahmini. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(1): 71-94. Golovko, A. (2009). Çekim Modeli: Avrasya Ülkelerinin Dış Ticareti. EconAnadolu 2009, 17-19 Haziran 2009, Eskişehir. Işık, N. (2016). Türkiye İle Şanghay İşbirliği Örgütü Arasındaki Ticaret Akımlarının Panel Çekim Modeli İle Analizi, International Journal of Economic and Administrative Studies, (17), 151-174. Kalirajan, K. (2008). Gravity Model Specification and Estimation: Revisited. Applied Economics Letters. 15(13): 1037–1039. Kapkara, S. ve Koç, S. (2016). Yükselen Ekonomiler Arasındaki Ticaret Hacminin Çekim Modeli İle Analizi, Ege Akademik Bakış, 16(3): 477-490. Karagöz, K. ve Karagöz, M. (2009). Türkiye’nin Küresel Ticaret Potansiyeli: Çekim Modeli Yaklaşımı, C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 10(2), 127-144 Kumar, S. ve Ahmed, S. (2015). Gravity Model by Panel Data Approach: An Empirical Application with Implications for South Asian Countries. Foreign Trade Review. 50(4): 233 249. Kumar, S. and Prabhakar, P. (2017). India’s Trade Potential And Free Trade Agreements: A Stochastic Frontier Gravity Approach. Global Economy Journal, 17(1), 1-19. Kumbhakar, S. C. (1990). Production Frontiers, Panel Data, and Time-varying Technical Inefficiency. Journal of Econometrics. 46(1-2): 201–211. Lee, Y. H. ve Schmidt, P. (1993). A Production Frontier Model with Flexible Temporal Variation in Technical Efficiency. The Measurement of Productive Efficiency: Techniques and Applications (pp. 237-255). Editors Harold O. Fried, C.A. Knox Lovell and Shelton S. Schmidt. NewYork: Oxford University Press. Martinez-Zarzoso, I., ve Nowak-Lehman, F. (2003). Augmented Gravity Model : An Emprical Application to MERCOSUR-EUROPEAN UNION Trade Flows. Journal of Applied Economics, 6 (2), 291-316. Meeusen, W. ve van Den Broeck, J. (1977). Efficiency Estimation from CobbDouglas Production Functions with Composed Error. International Economic Review. 18(2): 435-444. Pitt, M. ve Lee, L. F. (1981). The Measurement and Sources of Technical Inefficiency in the Indonesian Weaving Industry. Journal of Development Economics. 9(1):43-64. Sorhun, E. (2013). Türkiye’nin Eksik Dış Ticareti, Ticari Potansiyeli ve Yeni Fırsatlar, Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 28(1), 25-47. Stevenson, R. E. (1980). Likelihood Functions for Generalized Stochastic Frontier Estimation. Journal of Econometrics. 13(1):57-66. Şahin, L. (2017). Azerbaycan’ın BDT’ye İhracatının Panel Çekim Modeliyle Analizi: Tercihlerde Benzerlik Teorisinin Test Edilmesi, Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (Afro-Avrasya Özel Sayısı-1), 137-142. Tatlıcı, Ö. ve Kızıltan, A. (2011). Çekim Modeli: Türkiye’nin İhracatı Üzerine Bir Uygulama. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 10. Ekonometri ve İstatistik Sempozyumu Özel Sayısı, 287-299. Tinbergen, J. (1962). Shaping the World Economy: Suggestions for an International Economic Policy. New York: Twentieth Century Fund. Van Bergeijk, P. A., ve Brakman, S. (2010). Introduction: The Comeback of the Gravity Model. The Gravity Model in International Trade: Advances and Applications. (pp. 1-26). Editors Peter A. G. van Bergeijk ve Steven Brakman. UK: Cambridge University Press. Yang, S. ve Martinez-Zarzoso, I. (2014). A Panel Data Analysis of Trade Creation and Trade Diversion Effects: The case of ASEAN–China Free Trade Area. China Economic Review. 29: 138-151. Zhang, N., Zhou, P. ve Choi, Y. (2013). Energy efficiency, CO2 Emission Performance and Technology Gaps in Fossil Fuel Electricity Generation in Korea: A meta-frontier Non-Radial Directional Distance Function Analysis. Energy Policy. 56: 653–662.