Bu çalışma on dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı toplumunda roman okumanın kültürel normlar üzerindeki etkisini incelemektedir. Bu dönemde, kadınların eğitim imkânları ve eğitimin önemine dair farkındalık arttıkça, genişleyen bir kadın okuyucu grubu da oluşmaya başladı. Bu önemli değişim hem kadınların basılı ve edebi platformlarda daha fazla yazmaya ve okunmaya başlamasını hem de özellikle roman okumanın kadınlar üzerindeki etkileri üzerine endişeleri arttırdı. Bu makalede, bu dönemin Osmanlı toplumunda roman okumanın nasıl görüldüğü ve roman okuyan kurgusal kadın karakterlerin, toplumdaki roman okuma konusundaki algıyı nasıl sorguladığı araştırılmaktadır. Çalışmada, önce on dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısında kadınların romanlarla ilişkisinin nasıl algılandığı incelenmektedir. Sonra da Fatma Aliye Hanım’ın ilk romanı Muhâdarât (1891)’da kadınların roman okumalarına dair toplumsal endişelerin nasıl ele alındığı tartışılmaktadır. Kadın okuyucu karakterler üzerinden, Muhâdarât romanının kadınların roman okuma meselesini onları güçlendiren bir aktivite olarak kodladığı iddia edilmektedir.
This study examines the impact of novel reading to understand how literacy shaped cultural norms, considering the institutions that promoted reading in late Ottoman society. As opportunities for women's education expanded and the Ottoman elite's awareness of its importance grew, a larger female readership emerged. This shift brought both an increased literary presence for women and concerns about the influence of novel-reading on women. In this article, I aim to explore how novel reading was viewed in late Ottoman society and the role that fictional portrayals of women readers played in both reinforcing and challenging perceptions of novel reading. First, the perception of women’s engagement with novels in the late nineteenth-century Ottoman Empire is examined. Next, how Fatma Aliye Hanım addresses concerns about women reading novels in Muhâdarât (1891) is discussed. Muhâdarât is the first text written by a female writer that openly engages with the perception of the dangerous effects of reading, particularly novel reading, on women. It is argued that, by providing positive fictional representations of the woman reader, Muhâdarât encodes women’s education and the reading of novels as means of empowerment.